I SA/Ol 177/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Janowska Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) sędzia WSA Katarzyna Górska Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi D. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 17 marca 2025 r., nr 2801-IEW.4268.4.2025 w przedmiocie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżone postanowienie. D. W. (dalej jako: "strona", "skarżący") w piśmie z 21 października 2024 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rozłożenie na raty w ramach pomocy de minimis należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości 6.543,28 zł powstałych w wyniku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w E. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na należności z tytułu składek za okres od stycznia 2015 r. do stycznia 2020 r. oraz za okres od lutego 2023 r. do sierpnia 2024 r. Postanowieniem z 3 lutego 2025 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w E. (dalej jako: "organ egzekucyjny", "Dyrektor ZUS") na podstawie art. 64f ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479, ze zm.), dalej jako: "u.p.e.a.", odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi. Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako: "DIAS", "organ II instancji", "organ") postanowieniem z 17 marca 2025 r. rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego utrzymał w mocy. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ II instancji w pierwszej kolejności powołał brzmienie art. 64f §1 oraz art. 64e §4 u.p.e.a. Następnie wyjaśnił, że użyte w pierwszym z tych przepisów sformułowanie "może rozłożyć na raty" wskazuje, że organ orzekający przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Wyznacznikiem wyboru rozstrzygnięcia w przedmiocie ulg w spłacie kosztów egzekucyjnych jest istnienie okoliczności uzasadnionych względami społecznymi bądź gospodarczymi. Dyrektywa ta jest pojęciem nieostrym i dlatego jej treść musi być ustalona i określona w każdym konkretnym postępowaniu. Wolność decyzyjna w zakresie rozstrzygnięcia sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie obliguje organu egzekucyjnego do zastosowania instytucji rozłożenia na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych w każdym przypadku. Organ wskazał też, że aktem bezpośrednio obowiązującym prawa Unii Europejskiej dotyczącym pomocy w ramach zasady de minimis jest rozporządzenie Komisji (UE) nr 2023/2831 z 13 grudnia 2023 r. w sprawie stosowania art. 107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz.Urz. UE L 2023/2831 z 15.12.2023), które ma zastosowanie do pomocy udzielanej od 1 stycznia 2024 r. (dalej jako: "rozporządzenie nr 2023/2831"). Następnie organ II instancji zwrócił uwagę, że rozpatrując wniosek podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą pod kątem dopuszczalności udzielenia wnioskowanej pomocy de minimis, w pierwszej kolejności należy ustalić, czy pomoc udzielona stronie w roku bieżącym oraz w okresie 3 pełnych lat wstecz nie przekroczy równowartości 300.000,00 euro. DIAS wskazał, że z formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis wynika, że strona od 1 lutego 2016 r. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą D. W. [...], wg. PKD 63.12.Z działalność portali internetowych. W Formularzu strona oświadczyła, że dotychczas otrzymała pomoc de minimis w wysokości 24.310,93 zł, czyli 5.225,01 euro (data udzielenia pomocy 18 maja 2022 r.). Wobec powyższego organ uznał, że ewentualna pomoc na zasadach de minimis byłaby dopuszczalna, co nie oznacza jednakże, że automatycznie pomoc ta może być udzielona. Konieczne jest bowiem stwierdzenie w sprawie przesłanek z art. 67f u.p.e.a., tj. ważnych względów gospodarczych i społecznych. W dalszej części uzasadnienia DIAS wyjaśnił, że ustalenie, czy w sprawie wystąpiły ww. przestanki wymaga w pierwszej kolejności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego polegającego na ustaleniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz innych okoliczności, np. czy wystąpiła choroba, utrata źródeł zarobkowania, utrata majątku itp., a ponadto skutków ekonomicznych, jakie wystąpią dla wnioskodawcy w przypadku realizacji zadłużenia bez rozłożenia płatności należności na raty. Organ II instancji podał, że z akt sprawy, w tym z Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 21 października 2024 r., wynika, że strona prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2022 r. uzyskała dochód w wysokości 13.972,25 zł, w 2023 r. w wysokości 29.978,59 zł, w 2024 r. w wysokości 11.057,73 zł, nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Do ww. Oświadczenia dołączono Zestawienie Księgi Przychodów i Rozchodów, z którego wynika, że skarżący za okres od stycznia do września 2024 r. osiągnął dochód w wysokości 15.464,56 zł, z czego wynika, że miesięcznie dochody wynoszą 718,28 zł. Z załączonego do wniosku Oświadczenia wynika również, że skarżący ponosi miesięcznie wydatki w łącznej wysokości 1.676 zł. Ponadto wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi sam. Zaznaczył, że nie posiada majątku ruchomego oraz nieruchomości ani praw majątkowych. Wskazał również, że ze względów ekonomicznych ze współpracy z nim zrezygnował stały klient. Dodatkowo wskazał, że cały czas podejmuje liczne kroki, by poprawić swoją sytuację finansową. Poszukuje pracy na etat. Wysłał bardzo dużo CV, ale do tej pory nikt się nie odezwał. Wciąż próbuje pozyskać też nowych klientów, ale bez rezultatu. Wskazał, że przewlekle choruje na astmę oskrzelową, alergię, nadciśnienie tętnicze, insulinooporność, zapalenie błędnika. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Dodał też, że inflacja i wysokie ceny znacznie wpływają na działalność wielu branż, w tym medialnej. Zaznaczył, że rosną koszty produktów spożywczych, leków, dojazdów do lekarzy specjalistów. DIAS zauważył, że strona posiada zaległości w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych za okres od stycznia 2015 r. do stycznia 2020 r. oraz za okres od lutego 2023 r. do sierpnia 2024 r. Należności te objęte są postępowaniem egzekucyjnym. W dniu 2 października 2024 r. organ egzekucyjny wznowił postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie rachunków bankowych w A. oraz banku B. Prowadzone postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. Wnioskiem z 21 października 2024 r. skarżący zwrócił się o rozłożenie na raty należności z tytułu składek za okres od lutego 2023 r. do sierpnia 2023 r. oraz za okres od września 2023 r. do sierpnia 2024 r. Dyrektor ZUS odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że nielogicznym i nieuzasadnionym byłoby działanie polegające na rozłożeniu na raty tylko części wymagalnych należności, w sytuacji, gdy pozostałe należności z tytułu składek oraz kosztów egzekucyjnych byłyby w dalszym ciągu dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym. Organ II instancji ocenił, że strona nie wykazała spełnienia przesłanek wynikających z art. 64f u.p.e.a., zaś fakt niemożliwości jednorazowej zapłaty należności nie skutkuje automatycznym udzieleniem wnioskowanej ulgi. Organ wskazał, że przedmiotem wnioskowanej ulgi są koszty egzekucyjne, a zatem należność związana z przymusowym egzekwowaniem składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Dlatego przy ocenie zaistnienia przesłanki zastosowania ulgi należy uwzględnić również charakter i cel, jakiemu służą środki wpłacane przez zobowiązanych z tytułu kosztów egzekucyjnych, które nie stanowią samoistnego świadczenia a opłatę naliczaną z tytułu czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania składek. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest w stosunku do podmiotów, które nie dopełniły ciążących na nich obowiązków wobec Skarbu Państwa i naruszyły obowiązujący porządek prawny kosztem podmiotów terminowo realizujących zobowiązania. DIAS podkreślił, że rozłożenie na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych jest przywilejem o charakterze finansowym i dlatego strona wnosząca o udzielenie ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać inicjatywę dowodową w celu wykazania okoliczności faktycznych, które umożliwiałyby jej udzielenie. Ponadto organ wskazał, że po spłacie już trzech rat po 93,00 zł, do zapłaty z tytułu kosztów egzekucyjnych pozostała kwota 648,55 zł. Zatem w ocenie DIAS biorąc pod uwagę nadwyżkę środków w miesięcznym budżecie strony na dzień wydania postanowienia stać ją na jednorazową zapłatę należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. W ocenie organu II instancji skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanki oraz nie przedstawił dowodów w zakresie jego szczególnej sytuacji, która byłaby wskazaniem do udzielenia ulgi w formie rozłożenia na raty powstałych kosztów egzekucyjnych. Mając na uwadze charakter wnioskowanej ulgi, organ wyjaśnił, że rozłożenie na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych nie powoduje całkowitej rezygnacji z dochodzenia należności, a wyłącznie rozłożenie jej płatności w czasie. Nie musi jednak prowadzić do pozytywnego rozstrzygnięcia dla zobowiązanego. W każdym przypadku należy brać bowiem pod uwagę realne możliwości wykonania takich rozstrzygnięć. DIAS wskazał, że z przedłożonego przez stronę Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 21 października 2024 r. wynika, że jej wydatki nie przekraczają dochodów, które uzyskuje, a do jej dyspozycji pozostaje nadwyżka w kwocie około 42,00 zł. Mając nadwyżkę środków w domowym budżecie, skarżący nie wykonywał dobrowolnych wpłat na poczet spłaty kosztów egzekucyjnych. Następnie organ podniósł, że z punktu widzenia wierzyciela, którym jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych nielogicznym i nieuzasadnionym byłoby działanie polegające na rozłożeniu na raty spłaty kosztów egzekucyjnych w sytuacji, należności z tytułu składek byłyby w dalszym ciągu dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym, w którym generowane byłyby kolejne koszty. Rozpoznawanym wnioskiem strona wystąpiła o rozłożenie na raty zapłaty należności z tytułu składek, ale wyłącznie za okres od lutego 2023 r. do sierpnia 2023 r., w związku z czym organ egzekucyjny odmówił udzielenia jej wnioskowanej ulgi, ponieważ nielogicznym byłoby udzielenie ulgi tylko na część zobowiązań, podczas gdy reszta zaległości jest nadal wymagalna. Doprowadziłoby to do tego, że część zaległości byłaby egzekwowana w drodze postępowania egzekucyjnego, a część byłaby spłacana w ratach. Zatem zdaniem organu II instancji w sprawie nie doszło do zawarcia umowy o rozłożenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych na raty w związku z nieopłaceniem przez stronę bieżących składek oraz posiadaniem innych wymagalnych należności. Wobec powyższego DIAS ocenił, że organ egzekucyjny słusznie uznał za niecelowe uwzględnienie wniosku strony o rozłożenie na raty tylko kosztów egzekucyjnych. Kwota kosztów egzekucyjnych, o których rozłożenie na raty wnioskuje strona stanowi niewielką część wszystkich egzekwowanych należności, dlatego też rozłożenie na raty tak małej kwoty nie miałoby żadnego wpływu na poprawę jej sytuacji. Zdaniem organu II instancji organ egzekucyjny, przeprowadzając postępowanie wyjaśniające w sprawie uczynił zadość obowiązkom ciążącym na nim z mocy przepisów prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie na postanowienie DIAS strona wniosła o uchylenie postanowienia w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez rozłożenie zapłaty kosztów egzekucyjnych na raty, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art. 64f u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające rozłożenie na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych, pomimo przedstawienia okoliczności wskazujących na trudną sytuację finansową i zdrowotną, art. 7, art. 77 i art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, brak pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nieuwzględnienie sytuacji majątkowej i zdrowotnej strony, zasady zaufania do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.) poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego, mimo możliwości uwzględnienia interesu strony w postaci rozłożenia spłaty na raty z uwagi na trudną sytuację życiową. Skarżący wskazał, że działa w dobrej wierze i ma zamiar uregulować swoje zobowiązania, jednak obecna sytuacja finansowa nie pozwala mu na jednorazową spłatę wszystkich kosztów egzekucyjnych. Zaznaczył, że jego dochody są niewystarczające na pokrycie tych kosztów jednorazowo bez naruszenia środków niezbędnych do utrzymania siebie. Podniósł, że zaskarżone postanowienie nie uwzględnia wyjątkowej sytuacji finansowej i zdrowotnej, w jakiej się znajduje. Od dłuższego czasu strona zmaga się z poważnymi problemami zdrowotnymi, które wpływają na zdolność do pracy i uzyskiwania dochodów. Zdaniem skarżącego organ nie uwzględnił faktu, że w przeszłości terminowo regulował składki oraz spłacał wcześniejsze zobowiązania w ramach układów ratalnych, co świadczy o dobrej woli i chęci uregulowania należności. Odmowa rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych w obliczu trudnej sytuacji narusza zasadę słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej. Strona podniosła, że organ II instancji nie odniósł się właściwie do zarzutu błędu systemu ZUS PUE, który uniemożliwiał jej akceptację układu ratalnego. Nadto postanowienie organu jest sprzeczne z zasadą proporcjonalności, gdyż rozłożenie na raty tak niewielkiej kwoty jak 6.543,28 zł mogłoby znacząco poprawić sytuację finansową strony, a nie stanowiłoby znacznego uszczerbku dla organu egzekucyjnego. Odpowiadając na skargę DIAS podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym, które wpłynęło do tut. sądu 14 maja 2025 r. skarżący poprał argumentację skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. jego zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Dokonując badania legalności zaskarżonego postanowienia sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie o odmowie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych - narusza obowiązujące przepisy prawa. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy obu instancji miały prawo do nieuwzględnienia wniosku strony i do odmowy rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych w wysokości 6.543,28 zł z przyczyn wskazanych szczegółowo w przyjętym rozstrzygnięciu. Podstawę materialno-prawną zaskarżonego rozstrzygnięcie stanowiły przepisy ustawy o postępowanie egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z 64f §1 u.p.e.a. na wniosek zobowiązanego organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może rozłożyć na raty zapłatę kosztów egzekucyjnych, w przypadku uzasadnionym względami społecznymi lub gospodarczymi. Przepisy art. 64e §4-8 stosuje się odpowiednio. Według art. 64e §4-8 u.p.e.a. (§4) organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela prowadzących działalność gospodarczą, może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli umorzenie: 1) nie stanowi pomocy publicznej; 2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis; 3) stanowi pomoc publiczną: a) mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi, b) mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce, c) zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b. (§5) W przypadku pomocy publicznej, o której mowa w § 4 pkt 3 lit. a i b, można umorzyć koszty egzekucyjne w całości lub w części, jeżeli w przepisach odrębnych zostały określone szczegółowe warunki udzielania tej pomocy zapewniające jej zgodność z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej. (§6) Pomoc publiczna, o której mowa w § 4 pkt 3 lit. c, może być udzielana na przeznaczenia określone w przepisach wydanych na podstawie art. 64 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych i zgodnie z warunkami określonymi w tych przepisach. (§7) Na postanowienie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych przysługuje zażalenie. (§8) Jeżeli koszty egzekucyjne przypadają na rzecz innego organu egzekucyjnego, postanowienie, o którym mowa w § 7, wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ. Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że rozstrzygnięcie w zakresie rozłożenia kosztów egzekucyjnych na raty podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, na co wskazuje treść art. 64f § 1 u.p.e.a. i użyte tam określenie "może". To oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonej przesłanki może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Należy jednak mieć na uwadze to, że tego rodzaju konstrukcja nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu zaistnienia ustawowej przesłanki. W przypadku stwierdzenia, że taka sytuacja nie występuje, organ nie ma możliwości udzielenia stronie wnioskowanej ulgi. Natomiast wobec stwierdzenia występowania pozytywnych przesłanek do udzielenia ulgi jej zastosowanie jest prawem a nie obowiązkiem organów. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem szczegółowego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 §1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Organ jest przy tym zobowiązany do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 §1 k.p.a.). Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy, organy muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Następnie organ zobowiązany jest podjęte rozstrzygnięcie przedstawić w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu. Stosownie do art. 107 §3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Natomiast sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona, co oznacza, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola ta sprowadza się przede wszystkim do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo przeprowadziły postępowanie, a w szczególności, czy zgromadziły wystarczający materiał dowodowy do rozstrzygnięcia sprawy, przeanalizowały wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku, czy wyciągnięte wnioski mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach, czy organ egzekucyjny, a także organ wyższego stopnia, prawidłowo zinterpretował pojęcia niezdefiniowane (niedookreślone) na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie czy wreszcie uzasadnienie rozstrzygnięcia zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. Sąd nie może natomiast wartościować wydanego postanowienia pod kątem jego słuszności czy sprawiedliwości i z tego względu orzekać o zasadności skargi. Znajdujący jednocześnie zastosowanie w sprawie art. 64f §1 u.p.e.a. zawiera pojęcia nieostre: "uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze". Wyjaśnić zatem należy, że "uzasadnione względy", o których stanowi ten przepis to względy szczególne, wyjątkowe, które w danym, konkretnym przypadku uzasadniają możliwość rozłożenia na raty obowiązku uiszczenia należności pieniężnej o charakterze publicznoprawnym, tu: kosztów egzekucyjnych. Uzasadnione "względy społeczne lub gospodarcze", to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności zobowiązany nie jest w stanie uregulować zaległości płatniczej, przy czym nie można ich utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika. O istnieniu względów społecznych lub gospodarczych decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Przesłanki te należy oceniać w oparciu o kryteria zobiektywizowane albowiem z subiektywnego punktu widzenia praktycznie każdy obowiązek zapłaty jest dolegliwy dla zobowiązanego do jego wykonania. W orzecznictwie dotyczącym przepisu art. 64f §1 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 20 lutego 2021 r. (kiedy wprowadzono obecnie obowiązując treść tego przepisu) wskazywano, że wniosek o rozłożenie na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych powinien wskazywać okoliczności o charakterze obiektywnie nadzwyczajnym, nieprzewidywalne i trudne do zapobieżenia i odwrócenia, uzasadniające udzielenie pomocy (wyrok NSA z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 247/20). W ocenie sądu również w obecnym stanie prawnym tego rodzaju okoliczności mogą uzasadniać istnienie względów społecznych lub gospodarczych przemawiających za udzieleniem pomocy. Istotne znaczenie ma zatem ustalenie faktycznej sytuacji materialnej i finansowej strony, a co za tym idzie, gruntowne wyjaśnienie i udokumentowanie wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków i ewentualnie innych elementów kształtujących sytuację strony, a istotnych z punktu widzenia rozpoznania wniosku. Dla porządku wskazać należy, że w kontrolowanej sprawie organy obu instancji uznały, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego skarżący kwalifikuje się do udzielenia pomocy publicznej stanowiącej pomoc de minimis. Stwierdzono, że w przypadku ewentualnego udzielenia wnioskowanej ulgi, limit wymieniony w rozporządzeniu nr 2023/2831 nie zostałby przekroczony. Organy odmówiły jednak rozłożenia kosztów egzekucyjnych na raty z innych przyczyn - opisanych poniżej. Odnośnie tych przyczyn DIAS wskazał, że: (-) wydatki strony nie przekraczają dochodów, a do dyspozycji pozostaje nadwyżka w kwocie ok. 42,00 zł miesięcznie; (-) mając nadwyżkę środków w domowym budżecie w wysokości 42,00 zł skarżący nie dokonywał dobrowolnych wpłat na poczet spłaty kosztów egzekucyjnych; (-) z punktu widzenia wierzyciela (ZUS-u) nielogicznym i nieuzasadnionym byłoby działanie polegające na rozłożeniu na raty spłaty kosztów egzekucyjnych w sytuacji gdy należności z tytułu składek byłyby w dalszym ciągu dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym, w którym generowane byłyby kolejne koszty; (-) 21 października 2024 r. strona wystąpiła z wnioskiem o rozłożenie na raty zapłaty należności z tytułu składek (za okres od lutego do sierpnia 2023 r.), w związku z czym Dyrektor ZUS odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi wskazując, że nielogicznym byłoby udzielenie ulgi tylko na część zobowiązań, podczas gdy reszta zaległości jest nadal wymagalna. Doprowadziłoby to do tego, że część zaległości byłaby egzekwowana w drodze postępowania egzekucyjnego, a część byłaby spłacana w ratach; (-) kwota kosztów egzekucyjnych stanowi niewielką część wszystkich egzekwowanych należności, dlatego też rozłożenie na raty tak małej kwoty nie miałoby żadnego wpływu na poprawę sytuacji skarżącego; (-) po spłacie już trzech rat po 93,00 zł do zapłaty z tytułu kosztów egzekucyjnych pozostała stronie kwota 648,55 zł. Zatem biorąc pod uwagę nadwyżkę środków w miesięcznym budżecie skarżącego (na dzień wydania niniejszego postanowienia), stać go na jednorazową zapłatę należności z tytułu kosztów. W ocenie sądu przedstawiona przez organ II instancji argumentacja na poparcie odmowy rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych nie zasługuje na uwzględnienie w świetle art. 64f §1 u.p.e.a. Organy odmawiając wnioskowanej ulgi wskazały, m.in na brak zawarcia układu ratalnego w przedmiocie spłaty należności z tytułu składek za okres od lutego do sierpnia 2023 r. (gdyż nielogicznym byłoby udzielenie ulgi tylko na część zobowiązań, podczas gdy reszta zaległości jest nadal wymagalna. Doprowadziłoby to do tego, że część zaległości byłaby egzekwowana w drodze postępowania egzekucyjnego, a część byłaby spłacana w ratach) oraz na to, że z punktu widzenia wierzyciela (ZUS-u) nielogicznym i nieuzasadnionym byłoby działanie polegające na rozłożeniu na raty spłaty kosztów egzekucyjnych w sytuacji gdy należności z tytułu składek byłyby w dalszym ciągu dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym, w którym generowane byłyby kolejne koszty. Tymczasem, zdaniem sądu art. 64f §1 u.p.e.a. nie uzależnia możliwości rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych od zapłaty bieżących (wymagalnych należności), czy też od zawarcia układu ratalnego co do egzekwowanej całości czy też części kwoty składek (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z 8 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Bd 412/24; WSA w Poznaniu z 13 września 2023 r., sygn. akt III SA/Po 375/23). Odniesienie ma to również do argumentacji organu, że kwota kosztów egzekucyjnych stanowi niewielką część wszystkich egzekwowanych należności. Trzeba też pamiętać, że rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych i rozłożenia na raty należności z tytułu składek to dwie odrębne instytucji od siebie niezależne i rządzące się własnymi przesłankami. Jedynymi zaś przesłankami rozłożenia na raty przedmiotowych kosztów jest zaistnienie względów społecznych lub gospodarczych i to te przesłanki powinny być przedmiotem pogłębionej analizy, co w tej sprawie w ocenie sądu nie miało miejsca. Organ praktycznie bowiem zaniechał rozważań w tym zakresie. Nadto (pomimo że organ sam wskazywał, że ustalenie, czy w sprawie wystąpiły przesłanki z art. art. 64f §1 u.p.e.a. wymaga m. in. przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego polegającego na ustaleniu skutków ekonomicznych, jakie wystąpią dla wnioskodawcy w przypadku realizacji zadłużenia bez rozłożenia płatności należności na raty) organ tego nie zrobił, gdyż w przyjętym rozstrzygnięciu ta kwestia nie została w ogóle omówiona. Organ nie dokonał zatem i w tym zakresie stosownej oceny pod kątem wypełnienia przesłanek ujętych w art. 64f §1 u.p.e.a. Zauważalna jest również niespójność argumentacji i podawanych w tym kontekście danych przytaczana w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. A nie jest rolą sądu zastępowanie organu w uzasadnianiu przyjętego rozstrzygnięcia i poszukiwaniu danych, które stanowiły jego podstawę. W jednej bowiem jego części DIAS twierdzi, że nadwyżka pozostająca w domowym budżecie strony to ok. 42,00 zł oraz że mając tę nadwyżkę skarżący nie dokonywał dobrowolnych wpłat na poczet spłaty kosztów egzekucyjnych, w innej zaś wskazuje, że po spłacie już trzech rat po 93,00 zł, do zapłaty z tytułu kosztów egzekucyjnych pozostała stronie kwota 648,55 zł. (choć z akt sprawy i treści uzasadnienia wynika, że jest to kwota 6.543,28 zł). Ponadto organ wskazuje, że biorąc pod uwagę nadwyżkę środków w miesięcznym budżecie skarżącego (na dzień wydania niniejszego postanowienia) stać go na jednorazową zapłatę należności z tytułu kosztów egzekucyjnych (choć w innej części uzasadnienia) podnosi, że podstawą do zastosowania przedmiotowej ulgi nie może być podnoszona przez stronę niemożliwość jednorazowej zapłaty należności). W ocenie sądu nadto przytoczone przez organ dane liczbowe o sytuacji majątkowej skarżącego (ustalonej na podstawie przedłożonego Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości) i odniesienie się do tego lakonicznym i ogólnikowym stwierdzeniem, że wydatki nie przekraczają dochodów, które strona uzyskuje, a do jej dyspozycji, pozostaje nadwyżka w kwocie ok. 42,00 zł i zarzucając jednocześnie, że mając taką nadwyżkę nie dokonywała ona dobrowolnych wpłat na poczet spłaty kosztów egzekucyjnych – jest całkowicie niewystarczające w kontekście braku zaistnienia w sprawie "względów społecznych lub gospodarczych", zgodnie z wykładnią art. 64f §1 u.p.e.a. Tym bardziej, że pozostająca w dyspozycji strony kwota 42,00 zł miesięcznie (jeśli jest ona rzeczywista z uwagi na wcześniej opisane niespójności) odbiega znacząco od kosztów egzekucyjnych, których domaga się rozłożenia na raty (tj. 6.543,28 zł). Mając na uwadze dotychczasowe rozważania, w ocenie sądu zaprezentowana przez DIAS argumentacja jest niespójna oraz oparta na rozbieżnych danych. Opiera się również na argumentacji, która nie uzależnia możliwości rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych, o której jest mowa w art. 64f §1 u.p.e.a. Należy też pamiętać, że złożenie wniosku o rozłożenie kosztów egzekucyjnych na raty ma na celu uregulowanie kosztów egzekucyjnych. Ponadto jego złożenie nie zmierza do umorzenia tych kosztów a jedynie do ustalenia planu ich spłaty zgodnie z możliwościami wnioskodawcy. Ponadto zaprezentowana przez organ II instancji argumentacja nadaje de facto nieuwzględnieniu przez organ wniosku o rozłożenie na raty charakter sankcyjny, wyrażający dezaprobatę w związku z przyczynami powstania kosztów egzekucyjnych i brakiem dobrowolnych spłat (w oparciu o pozostającą miesięcznie do dyspozycji kwotę w budżecie skarżącego). Tymczasem zgodnie z wolą ustawodawcy odmowa udzielenia ulgi (rozłożenia na raty) nie ma takiego charakteru. Ustawodawca dopuszcza bowiem możliwość złożenia przedmiotowego wniosku. Co do zasady bowiem koszty egzekucji powstają z mocy prawa w przypadku konieczności prowadzenia egzekucji (co następuje w przypadku nieregulowania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań). Możliwość rozłożenia tych kosztów na raty adresowana jest do podmiotów, które mają zadłużenie i problemy z jego natychmiastową spłatą i zaistnieją wobec nich ważne względy społeczne lub gospodarcze. Zaprezentowana w zaskarżonym postanowieniu argumentacja DIAS odwołująca się do przyczyn powstania kosztów egzekucyjnych również nie stanowi w ocenie sądu rozważenia zaistnienia "względów społecznych lub gospodarczych" zgodnie z wykładnią art. 64f § 1 u.p.e.a. zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. W ocenie tut. sądu dla oceny wniosku strony o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych istotne jest to, czy zostały spełnione przesłanki względów społecznych lub gospodarczych, o których mowa w art. 64f § 1 u.p.e.a. W niniejszej sprawie ocena taka nie została dokonana w dostatecznym stopniu. Ponadto uzasadnienie zawiera znaczące niespójności. Sąd nie neguje jednocześnie, że organ oceniając wspomniane przesłanki ma prawo ocenić sposób realizowania przez stronę jej zobowiązań, ale uzależnienie udzielenia rat, m.in. od tego, że nie zawarto układu ratalnego w odniesieniu do zapłaty należności z tytułu części składek oraz że z punktu widzenia wierzyciela nielogicznym i nieuzasadnionym byłoby działanie polegające na rozłożeniu na raty spłaty kosztów egzekucyjnych, w sytuacji gdy należności z tytułu składek byłyby w dalszym ciągu dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym, w którym generowane byłyby kolejne koszty czy też od tego jaka jest geneza kosztów egzekucyjnych, nie wypełnia obowiązku organu w zakresie oceny/rozważenia zaistnienia wskazanych w art. 64f § 1 u.p.e.a. przesłanek. Mając powyższe na uwadze, sąd uchylił zaskarżone postanowienie ze względu na stwierdzone naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (również tych wskazanych w skardze i piśmie procesowym), tj. art. 7, art. 8 §1, art. 77 §1, art. 80, art. 107 §3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co skutkowało również naruszeniem art. 64f §1 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że stwierdzenie przez sąd powyższych uchybień nie przesądza o wyniku ponownie prowadzonego przez organ II instancji postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego. Ponownie rozpoznając sprawę DIAS powinien gruntownie i szczegółowo odnieść się do określonej w przepisach prawa przesłanki rozłożenia na raty kosztów postępowania egzekucyjnego sformułowanej w art. 64f § 1 u.p.e.a., tj. względów społecznych lub gospodarczych. Organ powinien ustalić, czy przesłanki te zostały spełnione i w dalszej kolejności - w ramach uznania administracyjnego – ocenić, czy skarżącemu należy udzielić wnioskowanej ulgi. Jego obowiązkiem będzie więc wszechstronne rozpatrzenie całego materiału dowodowego pod kątem zaistnienia względów społecznych lub gospodarczych określonych w przywołanym już art. 64f §1 u.p.e.a. (art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) i odzwierciedlenie poczynionych w sprawie ustaleń w uzasadnieniu wydanego postanowienia, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 §3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.