I SA/Ol 180/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2025r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. B. od decyzji Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 28 lutego 2025 r., nr 27/OR14/2025, w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2011 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) zasądza od Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie na rzecz M. B. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Przedmiotem sprzeciwu M.B. (dalej: "strona", "skarżący") jest decyzja Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej: "Dyrektor ARiMR", "organ odwoławczy") wydana wskutek odwołania strony od decyzji Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: "Kierownik BP", "organ I instancji") z 10 lipca 2023 r. nr 0249-00000026619/23 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2011 r. w łącznej wysokości 85.327,62 zł, podlegającą zwrotowi na rachunek Agencji. Mocą tej decyzji organ odwoławczy, powołując art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 poz. 572; dalej: "Kpa") uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi (dalej: "decyzja kasatoryjna"). Z akt sprawy wynika, że pismem z 18 kwietnia 2023 r. Kierownik BP zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2011 r. w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] II Wydział Karny z [...] października 2021 r. sygn. akt [...]. Po przeprowadzeniu tego postępowania Kierownik BP wydał opisaną powyżej decyzję z 10 lipca 2023 r., od której strona wniosła odwołanie. W decyzji kasatoryjnej DIAS ocenił, że Kierownik BP nie był organem właściwym do wydania decyzji z 10 lipca 2023 r. Zauważył bowiem, że strona złożyła wniosek o zmianę w ewidencji producentów adresu zamieszkania z: [...], woj. warmińsko-mazurskie na adres: [...], woj. mazowieckie. Decyzją z 27 lipca 2023 r. Kierownik BP ARiMR z siedzibą w [...] zaktualizował dane strony w tym zakresie zgodnie z wnioskiem przyjętym 5 lipca 2023 r. Okoliczność ta zdaniem Dyrektora ARiMR powinna być wzięta pod uwagę przez organ I instancji podczas ustalania swojej właściwości w niniejszej sprawie, do czego organ ten jest zobowiązany na podstawie art. 19 Kpa. Organ odwoławczy przyjął bowiem, że użyty w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1199; dalej: "ustawa o Agencji") czas teraźniejszy wskazuje na konieczność bieżącego uwzględnienia przez organ właściwości miejscowej w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności. Polecił zatem organowi I instancji aby ponownie rozpatrując sprawę poczynił ustalenia w kierunku właściwości miejscowej organu w kontekście przede wszystkim przepisów regulacji zawartej w art. 14 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 885 z późn. zm.; dalej: "ustawa o ewidencji producentów"), a w przypadku ustalenia braku właściwości miejscowej - w kierunku zastosowania art. 65 Kpa. W sprzeciwie wniesiono o uchylenie decyzji kasatoryjnej Dyrektora ARiMR oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Podniesiono, że odwołanie skarżącego było rozpatrywane na tyle długu, że organ odwoławczy powinien wydać decyzję merytoryczną i stwierdzić, że nałożenie obowiązku zwrotu płatności wobec skarżącego było w świetle okoliczności ustalonych w wyroku karnym bezpodstawne. W odpowiedzi na sprzeciw Dyrektor ARiMR wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Sprzeciw od decyzji jest zasadny. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Jednak w tego rodzaju sprawach sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 Kpa (art. 64e p.p.s.a.). Uwzględnienie sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej następuje w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia art. 138 § 2 Kpa (art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a.). Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której przedmiotem kontroli Sądu jest zaskarżona w drodze sprzeciwu decyzja kasatoryjna Dyrektora ARiMR. Zgodnie z art. 138 § 2 Kpa "organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy". Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej w drodze sprzeciwu decyzji, w ocenie Dyrektora ARiMR decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, gdyż organ ten nie wziął pod uwagę okoliczności zmiany adresu strony dokonanej w ewidencji producentów. Organ odwoławczy polecił jednocześnie organowi I instancji aby ponownie rozpatrując sprawę poczynił ustalenia w kierunku właściwości miejscowej w kontekście przede wszystkim regulacji zawartej w art. 14 ustawy o ewidencji producentów, a w przypadku ustalenia braku właściwości miejscowej - w kierunku zastosowania art. 65 Kpa. Zdaniem Sądu przedstawiona ocena Dyrektora ARiMR nie uprawniała tego organu do wydania decyzji kasatoryjnej w oparciu o art. 138 § 2 Kpa. Uszło bowiem uwadze organu odwoławczego, że w kontrolowanej sprawie wszczęcie postępowania nastąpiło z urzędu, co wynika wprost z treści zawiadomienia w tym przedmiocie z 18 kwietnia 2023 r. W takim zaś przypadku nie mamy do czynienia z żądaniem strony, będącym w świetle art. 63 § 1 Kpa podaniem, które w razie stwierdzenia przez organ braku właściwości do jego rozpatrzenia mogłoby zostać przekazane do organu właściwego w trybie art. 65 § 1 Kpa. W przepisie tym wyraźnie bowiem wskazano, że "jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie". Przepis art. 65 Kpa wbrew twierdzeniom organu odwoławczego nie stanowi zatem podstawy prawnej do przekazania sprawy według właściwości innemu organowi, a jedynie podania, co oznacza, że może on znaleźć zastosowanie jedynie w postępowaniach wszczętych na żądanie strony (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2021 r. sygn. akt II GW 74/21, CBOSA). Przepis ten nie znajduje natomiast zastosowania w sprawach, w których tak jak w kontrolowanej sprawie, postępowanie zostało wszczęte z urzędu. W tego rodzaju postępowaniu stwierdzenie braku właściwości w sprawie po jego wszczęciu przez organ I instancji winno skutkować umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 § 1 Kpa. W razie zaś dostrzeżenia tej wady kwalifikowanej dopiero po wniesieniu odwołania, organ odwoławczy winien wydać decyzję opisaną w art. 138 § 1 pkt 2 in fine Kpa tj. uchylić decyzję organu pierwszej instancji w całości i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości. W sytuacji zatem, gdy tak jak w kontrolowanej sprawie ustalony stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości i postępowanie przed organem I instancji zostało wszczęte z urzędu, stwierdzenie wydania decyzji przez ten organ z naruszeniem przepisów o właściwości nie uprawniało organu odwoławczego do wydania decyzji kasatoryjnej, o której mowa w art. 138 § 2 Kpa. Sąd podziela przy tym ocenę Dyrektora ARiMR, że wobec zmiany adresu zamieszkania strony decyzja Kierownika BP z 10 lipca 2023 r. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji "środki publiczne: 1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowe, przeznaczone na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej". W świetle zaś art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o Agencji "właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej z tych środków publicznych przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej". Aktualnie w odniesieniu do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zastosowanie znajduje art. 65 ust. 2 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. poz. 412 z późn. zm.) zgodnie z którym "właściwość miejscową kierownika biura powiatowego Agencji ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika". Tożsama regulacja zawarta była w art. 5 ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1775 z późn. zm.). Ze sposobem ustalania właściwości miejscowej organu w ww. sprawach koresponduje wynikający z art. 14 ust. 1 ustawy o ewidencji producentów obowiązek zgłaszania zmian danych. W świetle tego przepisu "producent jest obowiązany do zgłoszenia kierownikowi biura powiatowego Agencji każdej zmiany danych zawartych we wniosku o wpis producenta do ewidencji producentów, w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zmiany". Jak wynika z akt sprawy skarżący dopełnił tego obowiązku co skutkowało po pierwsze wydaniem decyzji przez Kierownika BP ARiMR z siedzibą w [...] z 27 lipca 2023 r., aktualizującej dane dotyczące miejsca zamieszkania rolnika, a po wtóre zmianą właściwości miejscowej organu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i art. 64b § 1 p.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego przez skarżącego należnego wpisu od sprzeciwu (100 zł).