I SA/Ol 183/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 13 kwietnia 2017 r., o sygn. akt I SA/Ol 183/17, którym odmówiono przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej– obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego i określenia kwoty cła postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej– obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" r., w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego i określenia kwoty cła, w której zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzupełniając wniosek, w urzędowym formularzu zawierającym oświadczenie z dnia 14 marca 2017r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z renty skarżącego w wysokości 600 zł netto oraz wynagrodzenia za pracę żony w wysokości 1.500 zł. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni 76 m2. Innego majątku nie posiada. W rubryce 11 formularza wykazał następujące zobowiązania i stałe wydatki: użytkowanie wieczyste - 160 zł, podatek – 125 zł (kwartalnie), prąd- 200 zł, media- 90 zł, woda - 50 zł, leki - 400 zł, wywóz nieczystości – 45 zł oraz wyżywienie – 500 zł. Argumentując trudną sytuację materialną podniósł, że nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Pismem z dnia 20 marca 2017 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej jego oraz rodziny (w zakresie dotyczącym ponoszonych wydatków, wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 grudnia 2016 r. do dnia doręczenia wezwania dotyczących skarżącego i jego małżonki oraz kopii dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody w przypadku gdy nie wpływają one na rachunek bankowy). W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył pisemne oświadczenie podając, że uzupełnił wszystkie dokumenty i braki, do których był zobligowany wezwaniem. Stwierdził, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu w związku z zajęciem świadczenia rentowego przez organ egzekucyjny. Podkreślił, że jedynym źródłem utrzymania jest renta, z której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Wyjaśnił, że nie posiada własnego rachunku bankowego i jedynie w nagłych przypadkach korzysta z rachunku bankowego żony. Przedstawił również zestawienie ponoszonych wydatków, które pokrywa się z oświadczeniem złożonym w tym zakresie w rubryce 11 formularza PPF. Do złożonego oświadczenia skarżący nie załączył żadnych dokumentów źródłowych. Postanowieniem dnia 13 kwietnia 2017 r., Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał m.in., że w niniejszej sprawie złożone przez skarżącego oświadczenia są niewyczerpujące i nie zawierają dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wbrew stwierdzeniu wnioskodawcy zawartemu w piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r. "że uzupełnił wszystkie dokumenty i braki, do uzupełnienia których wezwał go Wojewódzki Sąd Administracyjny", nie można zdaniem referendarza przyjąć, że skarżący wypełnił rzetelnie formularz wniosku i udzielił wszystkich koniecznych informacji. W sytuacji braku jakichkolwiek materiałów źródłowych, nie można ustalić w sposób rzetelny wysokości miesięcznych dochodów wnioskodawcy i jego żony, ani tego jak rzeczywiście przedstawiają się jego wydatki. Twierdzenia wnioskodawcy pozostają tym samym "gołosłowne" i nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarza zwrócono uwagę, że skarżący, nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego małżonki za okres od 1 grudnia 2017 r. do dnia doręczenia wezwania, co nasuwa wątpliwości odnośnie jego wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny braku środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku. Zarzucił temu rozstrzygnięciu błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podniósł, że uzupełnił wszystkie dokumenty i braki, do uzupełnienia których był wzywany. Zwrócił uwagę, że jego sytuacja materialna ulega z każdym miesiącem pogorszeniu w związku z zajęciem świadczenia rentowego przez organy egzekucyjne. Wskazał, również, że w wyniku prowadzonej egzekucji zajęte zostało świadczenie emerytalne skarżącego. Ponownie podał, że nie posiada własnego rachunku bankowego, a w nagłych wypadkach korzysta z rachunku bankowego żony. Pismem z dnia 5 maja br. Sąd wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku z dnia 14 marca 2017r. i uprawdopodobnienia powoływanych w nich okoliczności odnośnie aktualnej sytuacji i stanu majątkowego, poprzez przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących: - wysokości dochodów skarżącego i pozostającej we wspólnym gospodarstwie jego małżonki, z których ponoszone są niezbędne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, w tym dochodów z tytułu wskazanej we wnioskach renty i wynagrodzenia za pracę, - rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem, wraz z odpisami dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, - aktualnego stanu kont i lokat bankowych pozostającej we wspólnym gospodarstwie małżonki, z których jak podano w sprzeciwach, strona korzysta w nagłych wypadkach, - posiadanych zadłużeń, w tym z tytułu należności publicznoprawnych, - prowadzonych wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych, w tym odpisów tytułów wykonawczych, jak również dokumentów potwierdzających dokonane zajęcia egzekucyjne, - innych dokumentów mogących potwierdzić powoływane we wnioskach o prawo pomocy i sprzeciwach okoliczności, dotyczących obecnej sytuacji materialnej, życiowej i stanu zdrowia skarżącego. W odpowiedzi na powyższe skarżący ponowił argumentację sprzeciwu podnosząc m.in., że uzupełnił wszystkie dokumenty i braki, do uzupełnienia których wezwał go Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Jego sytuacja materialna ulega zaś z każdym miesiącem pogorszeniu w związku z zajęciem świadczenia rentowego przez organy egzekucyjne. Ponownie podał, że nie posiada własnego rachunku bankowego i jedynie w nagłych wypadkach korzysta z rachunku bankowego małżonki. Wskazał ponadto na ponoszone stałe wydatki w postaci opłat rocznych za podatek od nieruchomości i opał (250 zł i 2.000 zł) oraz miesięcznych za leki - 300 zł, energię - 200 zł, gaz - 60 zł, wodę - 100 zł, wywóz nieczystości - 35 zł, wyżywienie - 500 zł, środki czystości - 100 zł, odzież - 150 zł i media - 100 zł. Jak podał, wysokość jego miesięcznego świadczenia rentowego to 650 zł, zaś wynagrodzenia małżonki - 2.000 zł brutto. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W niniejszej sprawie strona wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl zaś art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w takim zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych, jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Należy podkreślić, że w świetle powołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie Sąd dwukrotnie wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku z dnia 14 marca 2017r. i uprawdopodobnienia poprzez przedłożenie stosownych dokumentów źródłowych, powoływanych w nich okoliczności odnośnie aktualnego stanu majątkowego. Pomimo jednoznacznej treści wezwań z dnia 20 marca i 5 maja br. oraz wskazania rodzaju dowodów mających uwiarygodnić twierdzenia strony, poza ogólnikowym odwołaniem się do trudnej sytuacji materialnej, niskich dochodów z tytułu renty oraz wynagrodzenia żony, czy prowadzonej egzekucji z majątku, żadne dokumenty źródłowe w celu potwierdzenia tych okoliczności nie zostały przedstawione. W tym zaś stanie rzeczy, stanowisko referendarza sądowego wskazujące na gołosłowność twierdzeń wnioskodawcy oraz nie wykazanie, że jego sytuacja majątkowa jest wyjątkowa i nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, jest prawidłowe. Podkreślenia wymaga, że skarżący pomimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku udzielił jedynie zdawkowych odpowiedzi. Również wnosząc sprzeciw i znając konsekwencje nie przedstawienia w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej, tylko powtórzył twierdzenia zawarte w poprzednich pismach, wskazując dodatkowo na rodzaj i kwoty ponoszonych wydatków. Wobec nie wykazania przez wnioskodawcę, pomimo wezwań, sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, stwierdzenie przez Sąd, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, nie jest możliwe. Przy czym w świetle powołanych wyżej przepisów w zakresie tego prawa, nie jest rolą Sądu samodzielne poszukiwanie argumentów i dokumentacji, obrazujących faktyczną sytuację majątkową strony. To obowiązkiem wnioskodawcy było przedstawienie wszelkich istotnych materiałów źródłowych dotyczących tej sytuacji, których analiza pozwoliłaby dokonać prawidłowej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że ocena referendarza sądowego co do braku podstaw faktycznych i prawnych dla przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, jest prawidłowa. Z tych względów, zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego, należało utrzymać w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.