I SA/Ol 186/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 9 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F.M. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" o Nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych w pomniejszonej wysokości postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 30 maja 2008r. F.M. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem – M.M. oraz małoletnią córką. Z tytułu umowy o pracę mąż wnioskodawczyni uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 2.500 zł netto. W skład majątku skarżącej wchodzi nieruchomość zabudowana domem o powierzchni 85 m² (do wykończenia) oraz nieruchomość rolna o powierzchni 6,5 ha, w tym 5 ha zalesionych. Dodatkowo strona oświadczyła, że posiada 5 – letni samochód osobowy zakupiony na raty. Podając wysokość ponoszonych wydatków, wyjaśniła, że miesięcznie opłaca raty z tytułu kredytów zaciągniętych na budowę domu w łącznej wysokości 1.600 zł oraz z tytułu kredytu na zakup samochodu - 413 zł. Podała, że obecnie przebywa na bezpłatnym urlopie wychowawczym. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona oświadczyła, że w okresie od lutego do sierpnia 2007 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, a następnie do 24 grudnia 2007 r. na urlopie macierzyńskim. W okresie od 1 lutego do 20 maja 2008 r. była zatrudniona w Zakładzie A w I. i z tego tytułu uzyskiwała dochody w wysokości 808 zł netto miesięcznie. Wskazała także, że korzysta ze środków unijnych przeznaczonych dla gospodarstw niskotowarowych w wysokości 1.200 euro rocznie przez okres 5 lat, a także dopłat bezpośrednich w wysokości 1.000 zł rocznie. Ponadto w 2007 r. otrzymała kwotę 3.100 zł za pielęgnację drzewek oraz kwotę 6.900 zł za zalesienie tytułem rekompensaty za utracone dochody z gospodarstwa rolnego. Skarżąca wskazała, że w związku z rozpoczętą budową domu miesięcznie spłaca kredyt w wysokości 466,72 zł, kredyt odnawialny (odsetki) w wysokości 96,74 zł miesięcznie oraz z tytułu kredytów konsumpcyjnych na zakup materiałów budowlanych – 452,56 zł miesięcznie. Nadto z tytułu kredytu zaciągniętego w Banku B spłaca miesięcznie 200 zł oraz z kredytu zaciągniętego w C również 200 zł miesięcznie. Dodatkowo spłaca raty w wysokości 414,53 zł z tytułu zakupu samochodu osobowego. Oświadczyła, iż zarówno dom, jak i samochód są ubezpieczone do kwoty udzielonych kredytów. Strona opłaca ponadto składki z tytułu posiadanej polisy wypadkowej w Spółce D w kwocie 42 zł miesięcznie. Postanowieniem Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 czerwca 2008 r. odmówiono skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca wraz z pozostającym z nią we wspólnym gospodarstwie domowym mężem uzyskują stałe miesięczne dochody w wysokości 2.500 zł netto miesięcznie. Dodatkowo podniesiono, że strona uzyskuje dochody w postaci dotacji unijnych w związku z posiadanymi gruntami rolnymi, jak i z uwagi na częściowe ich zalesienie. Z dochodów tych, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca mogła wygospodarować środki pieniężne niezbędne do opłacenia kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do podniesionej kwestii wysokości rat kredytów zaciągniętych na budowę domu oraz zakup samochodu, podniesiono, że umowę o kredyt na zakup samochodu osobowego skarżąca zawarła w dniu 17 kwietnia 2008 r. Natomiast decyzję organu II instancji w przedmiocie przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych w pomniejszonej wysokości doręczono stronie w dniu 21 kwietnia 2008 r., co wskazuje, że strona podejmując decyzję o poniesieniu wydatku na zakup samochodu mogła liczyć się już z możliwością niepomyślnego dla niej załatwienia sprawy przez organ odwoławczy, a tym samym z koniecznością dochodzenia swych praw przed Sądem. Uznano, że takie działanie wnioskodawczyni uzasadnia wniosek o priorytetowym traktowaniu wydatków prywatnych kosztem środków związanych ze swoim udziałem w sprawie, które chce ona w całości przerzucić na Skarb Państwa. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wyjaśniła, że po przeprowadzeniu się do nowo wybudowanego domu zakup samochodu okazał się niezbędny ze względu na konieczność dojazdu męża strony do odległego o 40 km zakładu pracy. Według oświadczenia skarżącej miesięczny koszt zakupu paliwa wynosi 400 zł. W jej ocenie samochód nie stanowi zbędnego luksusu, lecz jest podstawowym środkiem komunikacji. Ustosunkowując się do przeznaczenia otrzymanych środków unijnych, strona podkreśliła, że mogą one być wykorzystane na cele przewidziane w programach pomocowych, a więc na inwestycje w gospodarstwie. Ponadto wskazała, iż na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy osiągnęła dochód w wysokości 808 zł. Jednakże wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 czerwca 2008 r. odmówiono jej prawa do płatnego urlopu wychowawczego. Strona podniosła, iż zamierza przebywać na urlopie bezpłatnym przez okres 3 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, a zatem wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy -jako zainteresowanego- jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sąd bowiem przyzna prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia również wymaga, że zasada prawa do sądu nie może być interpretowana w ten sposób, że na państwo mają być przerzucane wszelkie koszty postępowania sądowego. Sąd pragnie podnieść, iż w procesie decyzyjnym dotyczącym zwalniania z kosztów sądowych, istotnym jest również to, że opłaty sądowe są dochodami budżetu państwa. W takiej sytuacji przyznane sądowi prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać z mocy prawa przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności powinno się ono sprowadzać do przypadków, w których aktualnie zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Na podstawie zebranego w aktach materiału dowodowego, Sąd uznał, że sytuacja materialna skarżącej nie pozwala uznać, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Za takim wnioskiem przemawia w szczególności fakt posiadania i regulowania zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Sąd podziela wyrażony w judykaturze pogląd, iż przedkładanie przez skarżącą należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę na Skarb Państwa. Należy zauważyć, iż kredyty zostały zaciągnięte na prywatne potrzeby skarżącej i jej męża, a zatem trudno jest z tego tytułu zwolnić skarżącą od kosztów sądowych i przerzucić obowiązek opłacenia postępowania prowadzonego w jej indywidualnej sprawie na budżet państwa. Trzeba tutaj także podkreślić, że prawa pomocy nie można traktować jako formy kredytu Państwa dla strony, do czego w istocie sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Uwagi te należy odnieść także do faktu posiadania ujemnego salda w rachunku prowadzonym przez Bank B i C. Mając na uwadze oświadczenie skarżącej o zakupie samochodu osobowego w dniu 17 kwietnia 2008 r., wskazać trzeba, że udzielenie pożyczki przez instytucję finansową musiało być związane z przeprowadzeniem przez nią odpowiedniej procedury sprawdzającej dotyczącej zdolności kredytowej podmiotu starającego się o kredyt. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, okoliczność udzielenia kredytu, świadczy o posiadaniu przez skarżącą i jej małżonka odpowiednich środków finansowych, które umożliwiają im spłatę kredytu. Zauważyć należy, że mąż skarżącej – M.M. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Skarżąca wraz z mężem mają zatem stałe, pewne źródło dochodów w wysokości ok. 2.500 zł netto miesięcznie. Ponadto strona deklaruje chęć przebywania na urlopie bezpłatnym przez okres 3 lat, co jest wyrazem dobrowolnego wyboru niewykorzystywania swych możliwości zarobkowych. Niemniej jednak wskazać należy, iż wnioskodawczyni wraz z mężem posiadają zweryfikowaną przez instytucję finansową zdolność kredytową, czyli mają możliwości, by po odjęciu kosztów utrzymania rodziny zaoszczędzić część swojego dochodu, z przeznaczeniem na inne cele. Świadczy o tym fakt, że spłacają w terminie raty zaciągniętych kredytów bankowych łącznie w wysokości ok. 2.000 zł miesięcznie. Uznać zatem należy, że skoro wnioskodawczyni ma możliwości, by zaciągać pożyczki i kredyty, spłacać terminowo raty w takiej wysokości, powinna w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki na pokrycie kosztów sądowych celem ich uiszczenia. Wskazać też należy, iż podejmując się kolejnego zobowiązania finansowego (umowa kredytu z dnia 17 kwietnia 2008 r. na zakup samochodu osobowego), mogła spodziewać się, iż będzie na niej ciążył obowiązek poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie i w pierwszej kolejności powinna zabezpieczyć środki na ten właśnie cel. Ponadto, mając na uwadze wysokość ciążących na stronie zobowiązań cywilnoprawnych i fakt ich terminowego regulowania, wysokość wpisu w niniejszej sprawie (200 zł) nie wydaje się być nadmiernie wygórowaną w stosunku do możliwości finansowych strony. Wskazać również należy, iż małżonek strony dobrowolnie w dniu 1 lipca 2008 r., a zatem w dniu złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, złożył do banku dyspozycję przelewu kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Zatem uznać należało, że poniesienie kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi nie było obciążeniem ponad możliwości strony. Ponadto podkreślić należy, iż do kosztów sądowych na dzień rozpoznania wniosku zaliczyć można jedynie wpis od skargi. Niemniej jednak w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym przeważającą część kosztów sądowych stanowi właśnie wpis sądowy, co wskazuje, ze skarżąca jest w stanie również zgromadzić środki pozwalające na uiszczenie ewentualnie pozostałych kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.