I SA/Ol 186/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2018 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 9 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 186/18 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Zarządu z dnia "[...]" ., Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu środków na realizację projektu postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. P. (dalej powoływany jako skarżący, wnioskodawca), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Zarządu Województwa z dnia "[...]", w przedmiocie zwrotu środków na realizację projektu. Wnioskiem z dnia 27 marca 2018 r., którego braki formalne J.P. uzupełnił w dniu 20 kwietnia 2018r. (data wpływu do tut. Sądu), skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie uzyskuje dochodów. Wyjaśnił, że z tytułu "PIT-36L" uzyskał stratę w kwocie 65.000 zł. Spłaca zobowiązanie z tytułu kredytu w wysokości 135.000 zł, raty leasingowe łącznie w kwocie 22.000 zł miesięcznie. Nie posiada nieruchomości. Posiada wierzytelność w kwocie ok. 90.000 zł, której egzekucja jest bezskuteczna, 3 samochody dostawcze o łącznej wartości 50.000 zł. Nadto oświadczył, iż jest na etapie sporu, co do zobowiązania podatkowego dotyczącego odpowiedzialności osoby trzeciej, na kwotę ponad 500.000 zł. Do wniosku złożonego na nieaktualnym formularzu PPF wnioskodawca załączył kopię zeznania PIT-36L za 2016 r., z której wynika, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w kwocie 1.611.578,22 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 2.336.841,45 zł tym samym strata wyniosła 725.263,23 zł. Pismem z dnia 5 kwietnia 2018r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017r. , poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył oświadczenie z dnia 16 kwietnia 2018r., w którym stwierdził, że nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, gdyż w ramach umowy z pracodawcą ma zapewnione mieszkanie służbowe z opłaconymi mediami. Tym samym nie ponosi stałych wydatków z tym związanych. Innych oświadczeń jak i dokumentów źródłowych nie przedłożył. Postanowieniem dnia 9 maja 2018r., Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał m.in., że wnioskodawca nie wykonał w sposób prawidłowy nałożonego na niego obowiązku i nie przedłożył oświadczeń jak i dokumentów źródłowych, do których był wzywany, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylając się od udzielenia wyjaśnień na wezwanie, wnioskodawca uniemożliwił ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej, a tylko w oparciu o jasne i klarowne oświadczenie poparte dokumentami źródłowymi możliwe byłoby stwierdzenie czy spełnia on warunki do przyznania prawa pomocy. Poprzestanie na stwierdzeniu, że zarówno za rok 2016 jak i 2017 poniósł stratę nie wyjaśnia, zdaniem referendarza sądowego w żaden sposób z jakich środków skarżący się utrzymuje. Referendarz sądowy stwierdził, że dla oceny skutków zapłacenia kosztów sądowych przez wnioskodawcę bardziej miarodajna może być wysokość przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej, a ten jak wynika z bardzo ograniczonego materiału dowodowego za rok 2016 wyniósł 1.611.578,22 zł, zaś zadeklarowane koszty wyniosły ponad 2.336.841 zł co wskazywałoby na prowadzenie działalności w znacznych rozmiarach, a tym samym na brak możliwości uznania, że wnioskodawca nie ma możliwości samodzielnego opłacenia kosztów sądowych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał m.in., że brak jest podstaw aby uznać za niewiarygodne dokumenty i oświadczenia złożone przez stronę. Zdaniem strony ich treść jest zgodna z prawdą i w pełni odzwierciedla sytuację materialną. Trudna sytuacja materialna uniemożliwia skarżącemu poniesienie kosztów sądowych. W ocenie skarżącego złożone dokumenty i oświadczenia w pełni odzwierciedlają stan majątku i źródła dochodów strony. Przedstawione zeznania podatkowe za dwa poprzednie lata wskazują na aktywność zarobkową strony oraz fakt, że ponosi stratę, której wysokość nie pozwala na zaspokojenie kosztów sądowych. Oświadczenia o dochodach i ponoszonych wydatkach są w pełni wystarczające dla prawidłowej oceny jej sytuacji materialnej. Poniesiona strata za dwa ostatnie lata znacząco ograniczyła możliwości finansowe strony. Brak ponoszenia opłat na mieszkanie również wskazuje na niezdolność strony do samodzielnego wydatkowania środków na koszty sądowe. W opinii strony dokumenty i oświadczenia przez nią złożone dostatecznie obrazują jej trudną sytuację majątkową i brak możliwości poniesienia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W niniejszej sprawie strona wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl zaś art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w takim zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych, jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Należy podkreślić, że w świetle powołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, co w konsekwencji prowadziło do odmowy przyznania mu prawa pomocy. Referendarz sądowy zasadnie uznał oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie referendarza do wezwania go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej dokonał wybiórczego ich przedstawienia. Również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego i znając konsekwencje nieprzedstawienia rzetelnej sytuacji finansowej skarżący nie przedstawił wyciągu z posiadanego rachunku, który pozwoliłby na zbadanie jakie skarżący uzyskuje dochody, czy ewentualnie posiada jakiekolwiek oszczędności, jakie ponosi wydatki i jak rozporządza swoimi dochodami. Jeszcze raz należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu przedłożone przez stronę oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec nie wykazania przez wnioskodawcę, pomimo wezwania, sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, stwierdzenie przez Sąd, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, nie jest możliwe. Przy czym w świetle powołanych wyżej przepisów w zakresie tego prawa, nie jest rolą Sądu samodzielne poszukiwanie argumentów i dokumentacji, obrazujących faktyczną sytuację majątkową strony. To obowiązkiem wnioskodawcy było przedstawienie wszelkich istotnych materiałów źródłowych dotyczących tej sytuacji, których analiza pozwoliłaby dokonać prawidłowej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że ocena referendarza sądowego co do braku podstaw faktycznych i prawnych dla przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, jest prawidłowa. Z tych względów, zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego, należało utrzymać w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.