I SA/Ol 19/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2018 r., o sygn. akt I SA/Ol 19/18, którym odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji świadczenia emerytalnego postanawia zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych). W pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. A. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" ., w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji świadczenia emerytalnego. Wnosząc skargę skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Wnioskodawca otrzymuje rentę w wysokości 700 zł. Jego żona z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje zaś dochód - 1.500 zł. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni ok. 100 m2. Innego majątku, ani zasobów finansowych nie posiada. Majątku nie posiadają także osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca wskazał następujące miesięczne koszty utrzymania rodziny: energia elektryczna - 200 zł, gaz - 150 zł, woda - 100 zł, wyżywienie - 600 zł, leki - 300 zł, "koszt nieczytelny" - 150 zł, opał - 2.000 zł rocznie (tj. 167 zł miesięcznie). Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, postanowieniem z dnia 30 stycznia 2018r. odmówiła skarżącemu przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona złożyła sprzeciw, w którym wniosła o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie na jej rzecz prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia rzecz radcy prawnego. Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. Jak podał, uzupełnił wszystkie dokumenty i braki do uzupełnienia których był wzywany. Jego sytuacja materialna z każdym miesiącem ulega pogorszeniu w związku z zajęciem świadczenia rentowego przez organy egzekucyjne. Wskazał, również, że w wyniku prowadzonej egzekucji zajęte zostało świadczenie rentowe w stosunku do którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Strona nie posiada własnego rachunku bankowego, a w nagłych wypadkach korzysta z rachunku bankowego małżonki. Jednocześnie, ponownie wskazała na podawane wcześniej kwoty stałych wydatków związanych z utrzymaniem, podnosząc, że na utrzymaniu pozostaje małoletnia córka, która kontynuuje naukę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ocena, czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone, aby odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Pozwala tym samym na ocenę, czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek w niniejszej sprawie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wprawdzie podał w sprzeciwie, że wnosi o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia radcy prawnego, jednak w złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosku wyraźnie zaznaczył, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim też zakresie sprzeciw strony od postanowienia Referendarza został rozpatrzony. Prawo pomocy stanowi jeden z elementów umożliwiających realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, wskazane we wniosku skarżącego - który oświadczył, że został pouczony o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywe oświadczenia - dane dotyczące sytuacji finansowej i osobistej pozwalają stwierdzić, iż wniosek ten zasługuje na uwzględnienie w części. Sąd miał w szczególności na uwadze wysokość dochodów wnioskodawcy i jego żony, które wynoszą łącznie 2.200 zł, co przy uwzględnieniu łącznej kwoty wydatków trzyosobowej rodziny (1.667 zł), daje podstawę do stwierdzenia, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości stanowić może istotny uszczerbek dla jej utrzymania. W powołanych okolicznościach skarżący nie wykazał jednak w sposób przekonywujący, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Nie zachodzą tym samym przesłanki do uznania, że nie ma on żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych (wpis w niniejszej sprawie wynosi 100 zł). Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy stanowi szczególną instytucję postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W opisanej wyżej sytuacji, przyznanie skarżącemu prawa pomocy w ustalonym zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów ponad kwotę 50 zł, nie stanowi zdaniem Sądu przeszkody w realizacji przysługującego jemu prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.