I SA/Ol 194/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 30 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okres od października 2008r. do grudnia 2010r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. T. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okres od października 2008r. do grudnia 2010r. Wnioskiem z dnia 23 maja 2013r. skarżąca T. L., reprezentowana przez radcę prawnego zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 7.699 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Skarżąca jest właścicielką działki o powierzchni 0,4662 ha w miejscowości W. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż aktualnie wszystkie jej konta bankowe są pozajmowane i pozabezpieczane przez komornika Urzędu Skarbowego, w związku z czym złożyła wniosek o upadłość likwidacyjną. Podniosła, iż jest na utrzymaniu swojego męża i nie posiada żadnych własnych środków na uiszczenie wpisu sądowego. Do złożonego wniosku skarżąca załączyła odpis PIT-36L oraz PIT/B, z których wynika, iż w 2012r. wnioskodawczyni osiągnęła przychód w wysokości 4.756 429,90 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 4.672 301,69 natomiast dochód wyniósł 84.128, 21 zł. Przedłożono również wyciąg z rachunku bankowego w banku A. za okres 01.07.2012 do 23.05.2013r. oraz wyciąg z rachunku w Banku B.. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a"., w dniu 5 czerwca 2013 r. strona została wezwana, w terminie 10 dni, do przedłożenia wyjaśnień i potwierdzających je dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jej stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca oświadczyła, iż dom, w którym zamieszkuje wynajmuje za kwotę 18.000 zł rocznie. W cenie wynajmu lokalu zawarte są wszelkie media tj. gaz, energia elektryczna, woda, czynsz, telewizja. Dom zamieszkuje wraz z mężem i córką. Wskazała, iż od momentu zajęcia kont i braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej opłaty za wynajem mieszkania poniesie mąż. Do oświadczenia załączono umowę najmu z dnia 01.06.2010r. Skarżąca przedstawiła wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej z dnia 01.03.2013r. Przedłożono także wyciągi z rachunków bankowych posiadanego przez skarżącą oraz prowadzonego na jej firmę w Banku B. za okres styczeń – maj 2013r., z których wynika brak środków pieniężnych na tych kontach. Przedłożono również wyciągi z rachunku osobistego oraz firmowego posiadanych przez wnioskodawczynię w banku A., z których podobnie wynika brak środków na tych rachunkach. Skarżąca złożyła oświadczenie, iż pomimo pozostawania w rozdzielności majątkowej pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, na którego utrzymaniu wraz z córką pozostaje. Wyjaśniła, iż część opłat wliczonych jest w koszty wynajmu. Natomiast miesięczne wydatki osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym obejmujące koszty wyżywienia ubrania, środki czystości, lekarstw wynoszą średnio 2.000 zł. Kosztów tych skarżąca nie jest w stanie udokumentować z uwagi na płatność gotówką i brak paragonów za okres 01.02.2013-30.04.2013r. Dodała, że mąż płaci alimenty na pozostałe dzieci w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Ze złożonego oświadczenia w zakresie składników majątkowych posiadanych przez skarżącą wynika, iż w okresie 01.01.2010-23.05.2013r. posiadała bądź nadal posiada: działkę rolną z warunkami zabudowy, obręb W. (0,4662 ha), samochód BMW "[...]" – sprzedany 31.05.2013r. za kwotę brutto 24.600 zł – środki ze sprzedaży przeznaczone na bieżącą działalność gospodarczą, ładowarkę teleskopową "[...]" – sprzedana za kwotę 12.300 zł (04.06.2012) środki ze sprzedaży przeznaczone na bieżącą działalność gospodarczą, koparko- ładowarkę "[...]"- sprzedana 04.07.2012r za kwotę 196.800 zł, środki ze sprzedaży przeznaczone na bieżącą działalność gospodarczą, 99 udziałów w spółce A. nabyte za 30.000 zł,, 1 udział w spółce A. – nabyty za 300 zł, 100 udziałów w spółce B – sprzedane za 31.000 zł, środki ze sprzedaży przeznaczone na bieżącą działalność gospodarczą, 5 udziałów w spółce B. nabyte za 5.000 zł, 5 udziałów w spółce B. – sprzedanych za 5.000 zł. Wskazała, iż składniki majątku jej męża w tym samym okresie to 100 udziałów w spółce C Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej nabyte za kwotę 30.000 zł. Wnioskodawczyni załączyła ponadto zaświadczenie o zarobkach netto męża, którego wynika, iż średnie miesięczne wynagrodzenie za okres ostatnich trzech miesięcy wynosiło 4.894,59 zł. Skarżąca przedstawiła także zeznania podatkowe męża za ubiegły rok PIT 37 i PIT/0, z których wynika, iż małżonek wnioskodawczyni osiągnął w roku 2012 przychód w wysokości 123.710,91 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 1.668,72 zł, a uzyskany dochód 122.042,19 zł. W PIT/0 wykazano odliczenie z tytułu ulgi na dziecko. Skarżąca wskazała, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych na których gromadzone są środki. Ubezpieczona jest w zakładzie pracy męża w ubezpieczeniu grupowym, składka z tego tytułu wynosi 51,62 zł miesięcznie. Przedłożono również odpis zwykły księgi wieczystej na dzień 13.06.2013r. dotyczący nieruchomości w miejscowości W. Z powyższego odpisu wynika zabezpieczenie nieruchomości hipoteką umowną na kwotę 326.142,23 zł – wierzytelność banku z tytułu umowy kredytu oraz ustanowienie hipotek przymusowych w wysokości 999.734,00 i 165.273,00 – na rzecz organu podatkowego. Odnosząc się do wynagrodzenia pełnomocnika, skarżąca wskazała, iż nie została ustalona wysokość opłaty za reprezentowanie jej w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]". Nie posiada żadnej umowy, ani faktury za usługę, ponieważ nie została jeszcze opłacona. Usługa jest kontynuacją w sprawie złożenia wniosku o upadłość likwidacyjną, za którą pełnomocnik nie otrzymał jeszcze wynagrodzenia, a jego kwota pozostaje do uzgodnienia. Przedłożono także ewidencję środków trwałych za rok 2011 i 2012. Ponadto załączono zaświadczenie z Banku B w przedmiocie posiadania przez B. T. L. rachunku bieżącego w tym banku, rachunek jest zajęty tytułem egzekucyjnym wystawionym przez Urząd Skarbowy, klient nie posiada kredytów jak również linii debetowych. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Kierując się przesłankami przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe warunki do skorzystania z tego uprawnienia. Wskazać należy, iż rodzina skarżącej utrzymuje się ze stałego i regularnego dochodu jakim jest wynagrodzenie jej męża w wysokości około 4.894,59 zł. Ubiegły rok podatkowy zarówno skarżąca jak i jej mąż osiągnęli dochody, które kształtowały się na poziomie ponadprzeciętnym i wystarczały na pokrycie kosztów wymaganego na chwilę obecną wpisu w wysokości 7.699 zł. Skarżąca uzyskała bowiem z prowadzonej działalności dochód w wysokości 84.128, 21 zł, natomiast jej małżonek dochód w wysokości 122.042,19 zł. Łączny dochód rodziny wyniósł zatem w ubiegłym roku 206.170,40 zł. Osiągnięcie dochodu za ostatni rok oraz jego wysokość nie uprawnia do stwierdzenia, że skarżąca jest osobą wymagającą pomocy Państwa, również w sytuacji, w której wnioskodawczyni znajduje się aktualnie. Złożony wniosek o upadłość likwidacyjną jej firmy nie przesądza o konieczności zwolnienia wnioskodawczyni od opłat sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zauważyć należy, że koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi koniecznymi wydatkami obciążającymi skarżącą. Argumentem przemawiającym za odmową przyznania prawa pomocy jest również okoliczność posiadania i regulowania zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Nie można zaakceptować sytuacji, w której wnioskodawca wszelkie koszty działalności gospodarczej uznaje za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. W orzecznictwie podkreśla się, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). W orzeczeniu zwrócono również uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych. Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę na Skarb Państwa. Zdaniem Sądu ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych winien w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Sąd zwraca również uwagę, że skarżąca nie wyjaśniła dlaczego nie może sfinansować kosztów sądowych z tego samego źródła, z którego pokryła bądź zobowiązana będzie pokryć wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Sąd pragnie zwrócić również należy uwagę na majątek wnioskodawczyni. Przede wszystkim wskazać należy, iż skarżąca w dniu 31 maja 2013r. tj. w czasie kiedy została wezwana do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie (wezwanie doręczone w dniu 20 maja 2013r.) sprzedała samochód osobowy, za który uzyskała kwotę 24.600 zł. Jak wskazała środki uzyskane ze sprzedaży przeznaczyła na bieżącą działalność gospodarczą. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby skarżącą, posiadająca środki przewyższające znacznie kwotę wymaganego wpisu, żądała w związku z przeznaczaniem ich na działalność gospodarczą, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Dodatkowo wskazać należy, iż wnioskodawczyni spieniężyła również inne składniki majątku w okresie ubiegłego roku za łączną kwotę 209.100,00 zł. Ponadto sprzedała 100 udziałów w spółce B za kwotę 36.000 zł. Nadal posiada 100 udziałów w spółce A. nabytych za kwotę 30.300 zł. Nieruchomość w postaci działki rolnej z warunkami zabudowy zabezpieczona jest hipotekami, jednakże nie wykazano wartości posiadanej nieruchomości, tym samym nie można stwierdzić jednoznacznie, że wartość hipotek przekracza wartość nieruchomości. Kwoty uzyskane ze sprzedaży przeznaczyła na bieżącą działalność gospodarczą lub na bieżące utrzymanie. Zauważenia wymaga, że skarżąca ze sprzedaży składników majątkowych uzyskała łączną kwotę 269.700 zł, tym samym miała możliwość wygospodarowania niezbędnych środków na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie, którego wartość jest wielokrotnie niższa od środków uzyskanych ze sprzedaży majątku. Tym samym, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Raz jeszcze zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżąca natomiast nie wykazała, by poniesienie kosztów sądowych w jej sytuacji finansowej rodziło ryzyko powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia