I SA/Ol 197/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: obciążenia strony kosztami sporządzenia kopii dokumentów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 14 lutego 2011r. złożonym wraz ze skargą, skarżąca K. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż od sześciu lat, po śmierci męża wnioskodawczyni samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której dochód stanowi jedyne źródło utrzymania w wysokości ok. 2.100 zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje sama z dwojgiem uczących się dzieci w wieku 19 i 15 lat, które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kocie 677,36 zł miesięcznie. Łącznie miesięczny dochód rodziny skarżąca określiła na kwotę w granicach 2.800 zł. Wnioskodawczyni wraz z dziećmi posiada dom o powierzchni 160 m2, niezabudowaną działkę rolną o powierzchni 2,4 ha oraz działkę zabudowaną i niezabudowaną o łącznej powierzchni 1,6116 ha, na których prowadzi działalność gospodarczą. Urząd Celny oraz Izba Celna dokonały wpisu hipoteki przymusowej na poczet przyszłych zobowiązań jak również zabezpieczeń na wyposażeniu i urządzeniach budynków. Ma w sposób ciągły zablokowane konto bankowe przez co nie może otrzymać choćby najmniejszego kredytu, żeby wspomóc firmę w płynności finansowej lub coś kupić czy usprawnić, a nawet wyremontować. Dodatkowo spłaca dwa kredyty w łącznej wysokości ok. 1.500 zł miesięcznie, które zaciągnęła jeszcze przed kontrolą na rozwój działalności gospodarczej. Wyjaśniła, iż dochód osiągany z prowadzonej działalności gospodarczej jest niewielki, pozwalający na utrzymanie na bieżąco firmy, lecz nie wystarczający na jej rozwój. Ponadto wskazała, że jej stałe wydatki obejmują: kredyt w rachunku bieżącym - 30.000 zł, kredyt pomostowy – 8.000 zł, podatek od nieruchomości – 9.000 zł. Koszty utrzymania rodziny (energia ok. 200 zł, ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 90 zł, gaz ok. 45 zł, telefon ok. 120 zł, środki czystości ok. 150 – 200 zł, dojazdy do szkoły ok. 120 zł, wyżywienie ok. 900 zł, do tego dochodzą sezonowe wydatki na leki, przybory szkolne, książki, odzież, obuwie). Rozpoznając niniejszy wniosek zważono, co następuje Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. W przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym sytuacji materialnej skarżącej nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów sądowych w wysokości 100 zł, leżało poza zakresem jej możliwości finansowych. Wskazać bowiem należy, iż skarżąca jak i jej rodzina posiadają stałe i regularne źródła dochodu w postaci dochodu uzyskiwanego z prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej (2.100 zł) jak i z renty rodzinnej (677,36 zł). Określając stałe niezbędne wydatki rodziny, skarżąca wskazała na kwotę 2.075 zł miesięcznie za wyjątkiem wydatków na ewentualne przybory szkolne, książki, leki i odzież zaspokajane w miarę możliwości jak i potrzeb. Uznano zatem, iż z kwoty 702 zł pozostałej po opłaceniu wykazanych przez skarżącą wydatków (2.777 zł – 2.075 zł), będzie ona w stanie, poczynić oszczędności na opłacenie obligatoryjnych kosztów niniejszego postępowania, jakim jest na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 100 zł. Odnosząc się natomiast do powoływanej we wniosku okoliczności spłacania licznych kredytów zaciągniętych na rozwój działalności gospodarczej przez skarżącą ( raty w łącznej wysokości 1.500 zł, kredyt pomostowy – 8.000 zł, kredyt w rachunku bieżącym 30.000 zł), uznano, iż koszty te rozliczane są w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Gdyby bowiem przyjąć, iż są to wydatki skarżącej i jej rodziny łączna kwota miesięcznych wydatków, wraz ze spłacanymi ratami kredytów, znacząco przewyższałaby kwotę dochodów ( 2.777 zł), co nie jest możliwe bez wyższych lub dodatkowych źródeł dochodu, od tych które wykazała wnioskodawczyni. Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia zatem do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w danej sprawie. Rozpoznający wniosek nie neguje, iż skarżąca może borykać się z pewnymi problemami natury finansowej, zwłaszcza w sytuacji wychowywania dwojga uczących się dzieci. Biorąc jednak pod uwagę wszystkie aspekty rozpoznawanego wniosku takie jak: posiadanie stałych i regularnych dochodów, ich wysokość, stabilną sytuację bytową, a także wysokość wpisu w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, iż nie zaistniały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Wskazać również należy, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2006, str. 320). Na zakończenie powyższych rozważań należy zauważyć, że nie ma znaczenia okoliczność, iż w innych sprawach sąd przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prawomocne orzeczenie wiąże bowiem sąd i strony tylko w konkretnej sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje jedynie sprawę, w której tego zwolnienia stronie udzielono. Przyznanie prawa pomocy nie ma zatem powagi rzeczy osądzonej w kolejnych sprawach, nawet z wniosku tego samego podmiotu. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd czy też referendarz sądowy bada z jednej strony możliwości finansowe wnioskodawcy, jego sytuację materialną, bytową i rodzinną, a z drugiej wysokość kosztów jakie będzie zobowiązana ponieść strona wszczynająca postępowanie sądowe. W przedmiotowej sprawie porównując wysokość uzyskiwanych dochodów z wysokością należnych kosztów sądowych orzekający uznał, że skarżąca posiada możliwości finansowe do samodzielnego ich sfinansowania. Na marginesie dodać należy, iż we wcześniejszych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, skarżąca zwalniana była z kosztów sądowych (w tym kilkutysięcznych wpisów), okoliczność powyższa potwierdza odrębność każdej sprawy i jej indywidualny charakter, pozwala również na stwierdzenie, iż zwalniając skarżącą z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w poprzednich sprawach umożliwiono jej podjęcie ewentualnych starań do zgromadzenia środków na opłacenie kosztów w kolejnych postępowaniach przed tut. Sądem. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.