I SA/Ol 197/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 8 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie obciążenia strony kosztami sporządzenia kopii dokumentów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. K.B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie obciążenia strony kosztami sporządzenia kopii dokumentów zawarła także wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że po śmierci męża, od sześciu lat samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w wysokości ok. 2.100 zł brutto miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem uczących się dzieci, które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kocie 677,36 zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni 160 m2, niezabudowaną działkę rolną o powierzchni 2,4 ha oraz działkę zabudowaną i niezabudowaną o łącznej powierzchni 1,6116 ha, na których prowadzi działalność gospodarczą. Nieruchomości zabudowane są starymi zniszczonymi budynkami wymagającymi remontów. Organy celne ustanowiły hipotekę przymusowej na poczet przyszłych zobowiązań, jak również zabezpieczyły wyposażenie i urządzenia budynków. Ponadto zajęły rachunki bankowe, wskutek czego strona nie może otrzymać kredytu. Wnioskodawczyni oświadczyła również, że spłaca dwa kredyty w łącznej wysokości ok. 1.500 zł miesięcznie, które zaciągnęła na rozwój działalności gospodarczej jeszcze przed wszczęciem kontroli podatkowych. Ponadto wskazała, że jej stałe wydatki obejmują: kredyt w rachunku bieżącym - 30.000 zł, kredyt pomostowy – 8.000 zł, podatek od nieruchomości – 9.000 zł oraz koszty utrzymania rodziny, tj. energia ok. 200 zł, ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 90 zł, gaz ok. 45 zł, telefon ok. 120 zł, środki czystości ok. 150 – 200 zł, dojazdy do szkoły ok. 120 zł, wyżywienie ok. 900 zł i sezonowe wydatki na leki, przybory szkolne, książki, odzież, obuwie. Postanowieniem z dnia 22 marca 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie uiścić kosztów procesu we własnym zakresie. Wskazała, że zdobycie środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe w przypadku, gdy dotyczące jej postępowania toczą się latami, a organy egzekucyjne dokonały zajęć rachunków bankowych, zabezpieczeń i wpisów hipoteki, co skutkowało zniszczeniem jej opinii w ponad dwudziestu bankach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części zwanej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, a zatem wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że powołane wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że zasada prawa do sądu nie może być interpretowana w ten sposób, że na państwo mają być przerzucane wszelkie koszty postępowania sądowego. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów sprawy Sąd uznał na podstawie zebranego w aktach materiału dowodowego uznał, że sytuacja finansowa i rodzinna skarżącej nie pozwala uznać, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Za sformułowanym wyżej wnioskiem przemawia wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów, które wynoszą 2.777,36 zł brutto miesięcznie. Z kolei, jak wynika ze złożonego przez stronę formularza PPF, łączna kwota wydatków ponoszonych przez nią na utrzymanie gospodarstwa domowego wynosi 2.075 zł za wyjątkiem wydatków na ewentualne przybory szkolne, książki, leki i odzież, w którym to zakresie strona korzysta z pomocy znajomych. W odniesieniu do powołanych przez stronę okoliczności dotyczących spłaty kredytów, z uwagi na stwierdzenie, że zostały one zaciągnięte na rozwój firmy, przyjęto, iż są one rozliczane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Gdyby bowiem uznać, że stanowią one dodatkowe wydatki rodziny skarżącej, kwota tych wydatków przewyższałaby znacznie osiągane przez stronę dochody, co mogłoby prowadzić do wniosku, że złożone przez stronę oświadczenie o jej stanie majątkowym i osiąganych dochodach nie odzwierciedlały jej rzeczywistej sytuacji finansowej i było nierzetelne. Po uwzględnieniu zatem wysokości powyższych wydatków stronie pozostaje kwota w wysokości 702 zł miesięcznie. Kwota ta, w ocenie Sądu umożliwia stronie poczynienie oszczędności celem zapłaty należnego w sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Przyznać należy, na co również wskazuje strona we wniosku, iż postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie jest jednym z wielu postępowań sądowych zainicjowanych przez stronę. W tym kontekście Sąd wziął również pod uwagę, że postanowieniami wydanymi w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 105/10, I SA/Ol 106/10 I SA/Ol 710/10 – 713/10, I SA/Ol 58/11, I SA/Ol 74/11 oraz I SA/Ol 75/11 przyznano wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednakże, zdaniem Sądu, okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Przypomnieć w związku z tym należy, że w sprawach, w których dotychczas strona uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych, przedmiotem zaskarżenia były należności pieniężne znacznej wysokości, wynikające z decyzji organów podatkowych wydanych w przedmiocie podatku VAT, podatku akcyzowego i opłaty paliwowej, jak również akty wydane w toku postępowania egzekucyjnego związanego z przymusowym wykonaniem tych decyzji. Tymczasem wniesiona w niniejszej sprawie skarga dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie obciążenia strony kosztami sporządzenia kopii dokumentów w kwocie 20,24 zł, podczas gdy powstałe dotychczas w tej sprawie koszty sądowe w postaci wpisu od skargi już wynoszą 100 zł. W świetle powyższego, na wyprowadzoną przez Sąd ocenę w przedmiocie wniosku strony nie mogła mieć wpływu okoliczność, że w zainicjowanych uprzednio przez stronę postępowaniach sądowych przyznano jej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe wskazuje zatem na indywidualny charakter z każdej z rozpoznawanych przez Sąd spraw, a ponadto pozwala nawet na stwierdzenie, że zwalniając stronę z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w poprzednich sprawach umożliwiono jej zabezpieczenie środków na uiszczenie kosztów, które mogą powstać w przyszłości w kolejnych postępowaniach inicjowanych przez stronę. Reasumując, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w przypadkach szczególnych. Przedstawiona zaś przez stronę jej sytuacja majątkowa i finansowa wskazuje, że jest on w stanie ponieść koszty wszczętego z jej inicjatywy postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i jej rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.