I SA/Ol 197/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej i umorzenia odsetek za zwłokę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika – radcy prawnego Postanowieniem z dnia 9 września 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę kasacyjną W. Z. z uwagi na sporządzenie jej przez nieuprawniony podmiot, tj. samego skarżącego. Postanowieniem z dnia 29 września 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił zażalenie W. Z. na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, z uwagi na niedopuszczalność zażalenia sporządzonego przez nieuprawniony podmiot, tj. samego skarżącego. Na postanowienie z dnia 29 września 2014r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia skarżący wniósł zażalenie. Zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2014r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł od zażalenia na powyższe postanowienie. Pismem z dnia 8 grudnia 2014r. W. Z. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez przyznanie na jego rzecz pełnomocnika procesowego z urzędu. Wniosek swój argumentował zawiłością sprawy oraz brakiem środków pieniężnych niezbędnych do opłacenia pełnomocnika z wyboru. Podniósł również, iż pojawiły się nowe okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej, które nie istniały w chwili rozpatrywania jego wcześniejszych wniosków o przyznanie prawa pomocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, przemawiające za pozytywnym rozpatrzeniem przedmiotowego wniosku. Pismem z dnia 17 grudnia 2014r. wezwano skarżącego do złożenia wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie wezwano skarżącego do przedstawienia jego sytuacji materialnej i finansowej w sposób wyczerpujący i całkowity tj. poprzez przedłożenie wszystkich dokumentów źródłowych do których był wzywany wezwaniami z dnia 13 marca 2014r. i 21 sierpnia 2014r. (tj. wykazów i wyciągów z rachunków bankowych w tym kart kredytowych, dokumentów potwierdzających egzekucję i jej stan, dokumentów potwierdzających pogorszenie się stanu zdrowia i związane z tym dodatkowe koszty oraz oświadczenia w jaki sposób małżonkowie partycypują w kosztach utrzymania wspólnie zamieszkiwanego mieszkania). We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu (PPF), skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 2.000 zł netto miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi opłaty za mieszkanie w wysokości około 1.000 zł, wypłaca alimenty w wysokości 600 zł miesięcznie, a na leki przeznacza kwotę 500 zł miesięcznie. Argumentując wniosek wskazał, iż w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w postaci wpisu od skargi, a jednocześnie jego zły stan zdrowia uniemożliwia mu skuteczną reprezentację przed Sądem. Do wniosku nie zostały załączone dodatkowe dokumenty źródłowe, do których przedłożenia zobligowano wnioskodawcę wezwaniem z dnia 17 grudnia 2014r. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 197/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu, na skutek sprzeciwu, wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia w formularzu wniosku PPF i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie mogły zostać uznane za rzetelne, dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 759/14, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie skarżącego na przedmiotowe postanowienie. Sąd ten, podzielając stanowisko Sądu I instancji podniósł, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. NSA szeroko odniósł się do spoczywającego na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciężaru dowodowego. Zauważył, iż konstrukcja przepisu 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Stwierdził, iż niezłożenie żądanych dokumentów jest równoznaczne z niewykazaniem przez stronę podstaw do przyznania prawa pomocy i uzasadnia oddalenie jej wniosku. W wyniku prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy skarżący został wezwany zarządzeniem z dnia 20 czerwca 2014r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Pismem z dnia 25 czerwca 2014r. zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika, a następnie w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca przedstawił te same dane dotyczące jego sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej, które zawarł poprzednio. Z tego też względu postanowieniem z dnia 25 lipca 2014r. referendarz sądowy ponownie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, iż składając kolejny wniosek strona, której wyjaśniono w poprzednich postanowieniach znaczenie przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, winna dołączyć je do składanego ponownie wniosku. W tej sytuacji uznał za usprawiedliwione zaniechanie wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego i poprzestał na stwierdzeniu, że również obecnie wnioskodawca nie wykazał, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka, uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 9 września 2014r., Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, po ponownym wezwaniu skarżącego do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 p.p.s.a i nieprzedłożeniu przez niego żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2014r. (sygn. akt II FZ 1892/14) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie i wskazał, że skarżący pozbawił Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej poprzez brak wyjaśnień, w jakim zakresie koszty utrzymania obciążają go osobiście oraz nieprzedłożenie pomimo kilkukrotnych wezwań wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W związku z powyższym, wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wyjaśnienie we wskazanych wyżej postanowieniach jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma uwiarygodnienie okoliczności, na które powołuje się strona oraz wskazanie, co powinien uczynić skarżący, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, usprawiedliwiałoby nawet zaniechanie wzywania wnioskodawcy do uzupełnienia materiału dowodowego. Niemniej jednak pismem z dnia 17 grudnia 2014r. wezwano skarżącego do złożenia formularza wniosku PPF oraz do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych zwłaszcza tych, których nie przedkładał w poprzednich postępowaniach w przedmiocie przyznania prawa pomocy, a których nieprzedłożenie skutkowało kilkakrotnie odmową przyznania prawa pomocy. Na obecnym etapie postępowania skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 września 2014r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia, w kwocie 100 zł. Pomimo wskazań, zawartych we wskazanych wyżej postanowieniach, a także pomimo ponownego wezwania strony do wyjaśnienia swojej sytuacji w sposób wyczerpujący i przedłożenia wymaganych dokumentów, skarżący ponownie nie przedłożył dokumentów źródłowych wyjaśniających w sposób zupełny jego sytuację majątkową, takich jak wykazy z rachunków bankowych, z kart kredytowych, nie wykazał dokumentów potwierdzających pogorszenie się jego stanu zdrowia, a także kosztów leczenia, nie przedstawił dokumentów potwierdzających prowadzoną egzekucję, nie wyjaśnił w jaki sposób wraz z żoną partycypuje w kosztach wspólnie zamieszkiwanego mieszkania. Z podanego przez wnioskodawcę oświadczenia wynika jedynie, że osiąga miesięczny dochód z emerytury w wysokości 2.000 zł. Natomiast ponosi wydatki na: alimenty w wysokości 600 zł, opłaty za mieszkanie w wysokości 1.000 zł, koszty leczenia w wysokości 500 zł, co daje łącznie kwotę wydatków w wysokości 2.100 zł. Wnioskodawca na wezwanie referendarza nadesłał jedynie wypełniony formularz PPF nie przekładając przy tym jakichkolwiek dodatkowych dokumentów wyjaśniających w sposób pełny jego sytuację finansową, do czego był zobligowany. Podkreślenia wymaga fakt, że skarżący nie wskazał w jakim zakresie wydatki dotyczące utrzymania obciążają go osobiście, a w jakim ponosi je łącznie z żoną, z którą co prawda prowadzą odrębne gospodarstwa domowe jednak zamieszkują w jednym mieszkaniu, tym samym opłacają razem rachunki m.in. za mieszkanie, energię elektryczną, wywóz śmieci. Nie wiadomo tym samym, czy wspólnie wydatkowane kwoty są dzielone np. po połowie na oboje małżonków, czy też z uwagi na zawartą ugodę w sprawie alimentów, płacona kwota alimentów zawiera już w sobie wspólne opłaty za mieszkanie, prąd, wodę, itp. Ponadto skarżący w rozpoznawanym wniosku podał dane nieznacznie różniące się od informacji przedstawianych poprzednio, nie wyjaśniając jednakże powodów tych zmian, a w konsekwencji nie wyjaśniając w sposób zupełny swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Różnice polegają przede wszystkim na zwiększeniu kwot wydatków ponoszonych przez skarżącego. Znacznemu zwiększeniu uległa kwota dotycząca utrzymania mieszkania z 500 zł do 1.000 zł oraz kwota na leczenie z 400 zł na 500 zł. Skarżący nie wykazał natomiast kosztów wyżywienia, środków czystości, czy odzieży. W tej sytuacji, tym bardziej, istnieje konieczność wyjaśnienia w jaki sposób małżonkowie partycypują w kosztach wspólnego zamieszkiwania, co wchodzi w skład wydatków związanych z mieszkaniem oraz jaki jest rodzaj kosztów związanych z leczeniem. Rozpoznający wniosek nie jest w stanie dokonać oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego wobec braku wyjaśnienia powyższych kwestii jak również braku udokumentowania kosztów związanych z utrzymaniem i leczeniem. Rozbieżność dotyczy także mieszkania w którym zamieszkuje skarżący. Trudno określić czy okoliczność wpisania skarżącego jako właściciela mieszkania (rubryka nr 7.1), a nie jak dotychczas współwłaściciela, wynika z nieuwagi wnioskodawcy, czy też jest to rzeczywista zmiana w zakresie jego stanu majątkowego. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających egzekucję i jej stan, na którą powoływał się w zażaleniu z dnia 4 sierpnia 2014r. (str. 132, tom I). Nie odniósł się również w jakikolwiek sposób do tej kwestii, pomimo iż była ona przedmiotem wezwania z dnia 17 grudnia 2014r. Samo wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, bez uwiarygodnienia tej okoliczności, nie może stanowić automatycznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Zauważyć należy, iż skarżący na różnych etapach niniejszego postępowania przedkładał dodatkowe dokumenty źródłowe mające obrazować jego trudną sytuację majątkową, permanentnie pomijając wyciągi z rachunków bankowych. Jak już wielokrotnie wskazywano w postanowieniach odmawiających wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Mogłaby również potwierdzić, że skarżący faktycznie opłaca alimenty, spłaca inne zobowiązania i ewentualnie czy rzeczywiście sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nieprzedłożenie natomiast wyciągów z rachunków bankowych rodzi wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Dlatego też, również na tym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub w części tj. wpisu sądowego od zażalenia oraz ustanowienia pełnomocnika w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, iż skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w kwocie przekraczającej kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, a to jak przyjąć należy co do zasady powinno umożliwiać, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Wobec braku możliwości zweryfikowania w pełnym zakresie twierdzeń skarżącego dotyczących jego sytuacji finansowej nie jest natomiast możliwe ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jego utrzymania. Co prawda skarżący wykazał obecnie wydatki w wysokości przekraczającej uzyskiwany dochód. Okoliczność ta nie zobowiązuje jednak automatycznie referendarza sądowego do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zwłaszcza w sytuacji niewyjaśnienia przez skarżącego w sposób pełny jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej. Wnioskodawca miał bowiem bez wątpienia świadomość, iż brak szczegółowych wyjaśnień może przesądzić o odmowie przyznania prawa pomocy. Dlatego też, na wezwanie z dnia 17 grudnia 2014r. mógł zareagować w sposób umożliwiający wyjaśnienie wszystkich niejasności i wątpliwości związanych z jego sytuacją materialną, które wielokrotnie podnoszone były w przywołanych wyżej postanowieniach w przedmiocie prawa pomocy, jako uniemożliwiające rzetelną ocenę złożonego wniosku. Skoro jednak wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób nie budzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek nie mógł stanowić podstawy do uznania, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.