I SA/Ol 21/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: wymiaru podatku od towarów i usług postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków w kwocie przekraczającej 500 (słownie pięćset) złotych. Spółka A zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie majątkowym i dochodach wynika, iż spółka prowadzi działalność w zakresie serwisu naprawczego samochodów osobowych i dostawczych. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.130.000 zł, wartość środków trwałych 2.077.000 zł, natomiast za ubiegły rok obrotowy spółka poniosła stratę w wysokości 82.000 zł. Skarżąca oświadczyła iż posiada rachunki bankowe w trzech bankach: "[...]", na których nie posiada żadnych środków pieniężnych. W uzasadnieniu złożonego wniosku wskazała, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie posiada środków pieniężnych potrzebnych do uiszczenia wpisu sądowego. Od czterech lat boryka się z poważnymi trudnościami finansowymi związanymi m.in. z wypowiedzeniem umowy dealerskiej "[...]", którego była autoryzowanym przedstawicielem. Sytuacja ulega dalszemu pogorszeniu, gdyż banki i pozostali wierzyciele zażądali natychmiastowej spłaty swoich wierzytelności. Wskazała, że cały majątek trwały jest obciążony do pełnej wysokości jego wartości hipotekami a majątek ruchomy zajęty jest na poczet zabezpieczeń. Posiadane przez nią konta bankowe zajęte zostały zaś przez komornika. W wyniku wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych spółka przedłożyła uchwałę "[...]" podjętą w trakcie Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki w dniu "[...]" w sprawie ustalenia tekstu jednolitego umowy spółki, gdzie w § 10 pkt 2-4 określono, iż wspólnicy są zobowiązani do dopłat w trzykrotnej wysokości w stosunku do udziału, nakładanych równomiernie do udziałów oraz w wysokości i terminach oznaczonych w miarę potrzeb uchwałą wspólników. Skarżąca przedstawiła również odpis uchwały "[...]" z "[...]", na mocy której zobowiązano wspólników do wniesienia dopłat w łącznej wysokości 226.000,00 zł z przeznaczeniem na zwiększenie środków obrotowych spółki niezbędnych do prowadzenia dalszej działalności gospodarczej. Ze sprawozdania za rok 2007 wynika, iż uchwała została wykonana częściowo, dopłata została dokonana przez jednego wspólnika w wysokości 134.000zł. Z przedstawionych odpisów zeznań podatkowych CIT-8 wynika, iż w roku 2006r. spółka osiągnęła przychód w wysokości 1.320.443,85, jednakże z uwagi na przewyższające przychód - koszty uzyskania, spółka poniosła stratę w wysokości 152.444,95 zł. Natomiast w 2007r. spółka osiągnęła przychód w wysokości 1.320808,13 zł i poniosła stratę w wysokości 744,05 zł (zeznanie za rok 2007). Spółka przedłożyła także sprawozdanie z działalności zarządu za rok 2006 oraz 2007, bilans, rachunek zysków i strat oraz informacje dodatkowe za rok 2006 i 2007, dwie umowy dotyczące przewłaszczenia na zabezpieczenie środków trwałych w związku z udzieleniem kredytu, dwa odpisy zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego dotyczące rachunków prowadzonych w "[...]", wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w "[...]" za miesiąc listopad 2008r wykazujące zerowy stan konta oraz dwa odpisy z księgi wieczystej według stanu na dzień 4 sierpnia 2008r. Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 marca 2009r. roku odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca spółka wniosła sprzeciw w uzasadnieniu którego podniosła, że nie posiada rachunku w "[...]" lecz w "[...]" i jest to rachunek kredytowy, na którym nie występują przychody a jedynie służy on do rozliczenia poziomu zadłużenia z tytułu posiadanego kredytu. Rachunek ten nie jest zajęty, jednak nie występują na nim przychody lecz zadłużenie. Dodatkowo podniosła, że ma świadomość o braku obligatoryjności w przyznaniu prawa pomocy i jego uznaniowym charakterze, jednakże sytuacja w jakiej się obecnie znajduje uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zmienia tego fakt posiadania przez nią majątku rzeczowego tym bardziej, że jest on zastawiony a z jego składników prowadzona jest egzekucja i nie można go w jakikolwiek sposób spieniężyć. Posiadany wysoki kapitał zakładowy nie jest przechowywany w pieniądzu a zawiera się w składnikach majątkowych spółki i nie może być środkiem do zapłaty nawet małej kwoty pieniężnej. Fakt prowadzenia działalności oraz brak ogłoszenia upadłości nie oznacza, że spółka posiada środki na pokrycie kosztów postępowania o czym świadczą wyciągi z rachunków bankowych. Przychody z prowadzonej działalności gospodarczej są przejmowane przez komornika, a tylko niewielka ich część jest pozostawiana na pokrycie wynagrodzeń pracowniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.) postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady przewidziany jest m.in. w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Zgodnie z którym Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym całkowite zwolnienie może nastąpić w sytuacji, gdy wykazana zostanie niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona będąca osobą prawną może uzyskać częściowe zwolnienie, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt. GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawcą jest osobą prawna, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Oceniając sytuację finansową spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka wskazuje, iż jej sytuacja finansowa jest zła, zaś przychody z prowadzonej działalności gospodarczej są zajmowane przez komornika co uniemożliwia jej zdobycie środków na pokrycie kosztów sądowych. Należy jednakże zauważyć, iż mimo tych trudności nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, w miarę możliwości spłaca powstałe zadłużenie. Jak wynika zaś z przedstawionego sprawozdania za 2007r. spółka spłaciła zaległości wobec swoich wierzycieli na łączną kwotę 217.128,71 zł. Tymczasem planowanie wydatków finansowych związanych z działalnością gospodarczą powinno przewidywać realizację swoich praw przed sądem chociażby w minimalnej wysokości. Nie można bowiem zgodzić się z twierdzeniem, iż strona może preferencyjnie traktować niektóre zobowiązania znajdując na nie środki kosztem posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i przerzucając tym samym ciężar ich poniesienia całkowicie na Skarb Państwa. Dodatkowo wskazać należy, iż sam stan majątkowy deklarowany we wniosku nie pokrywa się z potencjalną możliwością uzyskania dodatkowych środków, np. zaciągnięcia kredytu bądź podwyższenia kapitału zakładowego. Sama spółka wskazała, że w celu pozyskania dodatkowych środków finansowych wspólnicy podjęli uchwalę o dopłatach, która jednakże nie została wykonana w całości, albowiem dopłaty dokonał tylko jeden z udziałowców spółki. Wykonanie podjętej uchwały przez pozostałych udziałowców pozwoliłoby na zgromadzenie przez spółkę potrzebnych środków na prowadzenie procesu sądowego. W ocenie Sądu przedstawiona powyżej sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków w kwocie przekraczającej 500 zł. Z tych względów na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.