I SA/Ol 214/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi R.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2008 r. skarżący R. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 100 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca posiada dom mieszkalny o powierzchni 160 m 2 – w stanie "nieużywalnym" oraz nieruchomość rolną o powierzchni 32,43 ha. Nie posiada innych nieruchomości, majątku ruchomego większej wartości, zasobów finansowych. Skarżący wykazał dochód miesięczny w wysokości 457,84 zł, na który składają się środki pieniężne z tytułu uzyskiwanej dotacji rolnej i zasiłku celowego. Jak wynika z wniosku R.K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jako argumentację wniosku wskazał różnorakie naruszenia prawa, które spowodowały zahamowanie rozwoju jego gospodarstwa, utratę mienia prywatnego i uciążliwe warunki życia. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym. Z przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do skarżącego wezwanie z dnia 14 lipca 2008r., w którym zwrócono się o przedłożenie, w terminie siedmiu dni, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: zestawienie miesięcznych wydatków oraz udokumentowanie faktu ich ponoszenia, oświadczenia w jaki sposób wykorzystywane są posiadane nieruchomości rolne i jaki uzyskiwany jest z nich dochód, oświadczenia w zakresie wszystkich uzyskiwanych dochodów (za ostatnie 12 miesięcy), wykazania ich tytułów jak i wysokości (w tym dopłat, dotacji związanych z posiadanymi gruntami), oświadczenia w zakresie przybliżonej wartości posiadanego domu oraz informacji w zakresie jego "nieużywalności" i gdzie w takiej sytuacji skarżący zamieszkuje, przedłożenia w przypadku posiadania wyciągów z rachunków bankowych, a także oświadczenia o ewentualnym posiadaniu polis ubezpieczeniowych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył, kserokopię listu od niejakiego J. N. z dnia 01.07.1996r., w którym zwracał się on z propozycją wydzierżawienia gospodarstwa R. K. (k. 30), kserokopie dwóch zdjęć przedstawiających dom mieszkalny znajdujący się w "[...]" przedstawiające stan nieruchomości w roku 1993 i w 2006r. (k. 31). Wnioskodawca przedłożył zaświadczenie z Urzędu Skarbowego dotyczące dochodu uzyskanego przez skarżącego w 2007 – w kwocie 0 zł (k. 32). Ponadto wyciągi z rachunku bankowego za okres 20.01.-19.02.2008r. oraz za okres 20.12.2007r.- 19.01.2008r. (k. 33-34), a także wyciągi z rachunków bieżących rolników indywidualnych za okresy jednodniowe, tj. 02.05.2008r i 02.06.2008r. (k. 35) i 01.07.2008r (k. 36). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenia jak i dokumenty nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych, czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Skarżący składając oświadczenie w złożonym formularzu wniosku oraz przedkładając niektóre z dokumentów i oświadczeń, do których został wezwany, nie wyjaśnił wszystkich, zdaniem referendarza sądowego, istotnych informacji dotyczących jego sytuacji finansowej. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy nie dysponował bowiem wiedzą dotyczącą miesięcznych wydatków skarżącego, dodatkowo skarżący w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania w tym zakresie. Ponadto skarżący nie wyjaśnił kwestii wszystkich uzyskiwanych dochodów, a w szczególności czy osiąga dochód z nieruchomości rolnej. Skoro, jak wiadomo z formularza wniosku, skarżący pobiera dotację rolną zatem naturalną konsekwencją otrzymanej dopłaty winno być uzyskanie dochodu przez gospodarstwo korzystające z tego typu preferencji. Ponadto okoliczność posiadania przez skarżącego nieruchomości rolnych ( 32,43 ha) nie jest bez znaczenia dla oceny jego sytuacji majątkowej. Wnioskodawca jest bowiem właścicielem znacznego majątku nieruchomego – użytków rolnych, który musi zostać uwzględniony przy badaniu ogólnej sytuacji finansowej. Posiadanie majątku w postaci nieruchomości rolnych wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych. Przede wszystkim, możliwości zdobycia środków pieniężnych upatrywać należy w racjonalnym gospodarowaniu posiadanymi gruntami rolnymi, w tym także w uprawie ziemi. Ponadto majątek ten może ewentualnie służyć, w przypadku braku bieżących środków pieniężnych jako zabezpieczenie kredytu bądź pożyczki. Z akt sprawy oraz argumentacji wnioskodawcy nie wynika bowiem, aby majątek ten był przedmiotem hipoteki, zajęcia komorniczego czy egzekucji. Natomiast przedstawiona kopia listu dotyczącego ewentualnej dzierżawy, również nie wyjaśnia kwestii wykorzystywania ziemi. Przy braku odpowiedniego oświadczenia, ze strony skarżącego, referendarz sądowy w żaden sposób nie jest w stanie domyślić się czy przedmiotowa umowa została zawarta, czy jest kontynuowana, biorąc pod uwagę datę listu, oraz co więcej jaki dochód uzyskiwany jest z ewentualnej dzierżawy ziemi. Dlatego też kwestia w jaki sposób wykorzystywana jest nieruchomość rolna o powierzchni 32,43 ha, i jaki uzyskiwany jest z niej dochód pozostała niewyjaśniona. Zauważyć należy, iż wobec braku wyjaśnienia kwestii wszystkich uzyskiwanych dochodów, jak również przy braku określenia miesięcznych wydatków skarżącego trudno jest ocenić jaka jest jego aktualna sytuacja majątkowa. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Ponadto wnioskodawca nie ustosunkował się w żaden sposób do kwestii posiadania bądź nie posiadania, ewentualnych polis ubezpieczeniowych oraz potencjalnych środków pieniężnych na nich zgromadzonych. W ocenie referendarza sądowego brak odpowiedzi na to pytanie, nie jest tożsame i nie może być odczytywane na równi z tym, iż skarżący takowych polis nie posiada. Następna budząca wątpliwości kwestia to, dom mieszkalny i miejsce zamieszkiwania wnioskodawcy. Skarżący ograniczył się do przedłożenia kserokopii dwóch zdjęć przedmiotowego domu: z roku 1993- stan dobry i z roku 2006 – stan "nieużywalny". Nie zostało jednakże wyjaśnione czy aktualnie – w roku 2008 - przedmiotowy budynek nadal pozostaje w takim stanie jak to przedstawiono na zdjęciu z 2006r. czy został wyremontowany, jeżeli tak to w jakim zakresie. Wątpliwości te nie są nieuzasadnione w świetle odbierania przez skarżącego korespondencji pod adresem wskazanym jako adres zameldowania, adres do korespondencji, którym jednocześnie podpisane są obie fotografie, w tym zdjęcie przedstawiające nie nadający się do mieszkania budynek. Tym samym, przy braku stosownego oświadczenia ze strony skarżącego, nie wyjaśniono aktualnej sytuacji wnioskodawcy w zakresie jego zamieszkiwania jak i rzeczywistego stanu i wartości posiadanej nieruchomości. Powyższe dane w ocenie orzekającego były istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych, czy też kosztów nieobowiązkowego na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym ustanowienia radcy prawnego. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie złożenie przez skarżącego wyczerpujących oświadczeń spowodowało, iż niewyjaśnione zostały wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym, czy nawet częściowym. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.