I SA/Ol 215/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Zofia Skrzynecka, asesor WSA Renata Kantecka, Protokolant Dariusz Idzikowski, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2008r. sprawy ze skargi K. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych – odmowy wyłączenia rzeczy spod egzekucji administracyjnej. oddala skargę Pismem z dnia 29 stycznia 2004r. , skarżąca wniosła do Prezydenta m. "skargę na czynności komornika Urzędu Miejskiego", zarzucając bezzasadne i bezprawne zajęcie samochodu Ford Transit nr rej. "[...]". Wskazała , że samochód ten jest wyłączną własnością prowadzonej przez nią firmy. Zajęcia dokonano natomiast na poczet egzekucji należności obciążających zobowiązanych Z. i K. Ż. i to mimo ,że małżonkowie ci notarialnie znieśli małżeńską wspólność majątkową , zajęto inny samochód ( ten ,który miał być celem zajęcia został sprzedany w 2002r.) , prawdopodobnie egzekwowane zobowiązanie z tytułu składek ZUS zostało zapłacone . Postanowieniem z dnia "[...]", działający z upoważnienia Prezydenta Skarbnik Miasta, "odmówił zwrotu zajętej ruchomości w postaci samochodu marki Ford Transit nr "[...]". Na skutek zażalenia , Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia "[...]" uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i przekazało sprawę organowi egzekucyjnemu do ponownego rozpoznania ( k. 68 akt adm.) Pismem z dnia 25 maja 2004r. organ egzekucyjny wezwał K.Ż. do sprecyzowania treści żądania przez określenie , czy dotyczy skargi na czynność egzekucyjne , czy wyłączenia spod egzekucji zajętej ruchomości ( k.69 akt adm.). W odpowiedzi , pismem z dnia 1 czerwca 2004r. (k.71 akt adm.) skarżąca podała ,że jej pismo z dnia 29 stycznia 2004r. ( złożone 30 stycznia 2004r.) dotyczy " skargi na czynności komornika i niedopuszczalności egzekucji z majątku firmy". Mając na względzie art. 156§1 pkt 1 kpa , Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ prowadzący postępowanie także z innych związanych z niniejszą sprawą wniosków , wobec niejasności powyższej odpowiedzi , wezwało skarżącą do sprecyzowania żądania z pisma z dnia 29 stycznia 2004r. , doręczonego organowi 30 stycznia 2004r. (k.9o akt adm.). Treść żądania skarżącej sprecyzowana została ostatecznie przez jej pełnomocnika w trakcie przesłuchania strony w dniu11 stycznia 2005r. , kiedy to pełnomocnik podał ,iż przedmiotowy wniosek jest skargą na czynności poborcy skarbowego oraz wnioskiem o wyłączenie zajętego samochodu spod egzekucji ( k.101 akt adm.). Uwzględniając zażalenie K. Ż. na bezczynność organu egzekucyjnego w zakresie dot. wyłączenia spod egzekucji wym. wyżej samochodu , postanowieniem z dnia "[...]" ( k.105 akt adm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyznaczyło organowi termin do 25 stycznia2005r. na rozpatrzenie żądania strony. Postanowieniem z dnia "[...]" organ egzekucyjny odmówił wyłączenia spod egzekucji ruchomości w postaci opisanego wyżej samochody ford. W uzasadnieniu swego stanowiska organ uznał ,że skarżąca będąc jednocześnie zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym , nie może skorzystać ze środka z art. 38§1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( D.U. nr 110 z 2002r., poz. 968 ze zm.; dalej cyt. jako u.p.e.a.),polegającego na wyłączeniu należących do niej rzeczy spod egzekucji. Ustalenie to organ egzekucyjny oparł na stwierdzeniu ,że: - małżonkowie Ż. są zobowiązanymi z tytułu zaległości podatkowych w podatku od środków transportowych , przedmiotowy samochód ford zarejestrowany był na K. Ż. a w związku z nim ciążył na niej obowiązek podatkowy w tym podatku; - należności podatkowe egzekwowane na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych obejmują należności powstałe przed zawarciem przez małżonków umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej, tj. przed "[...]" a zgodnie z art. 29§1 Ord. podatkowej podatnik będący w związku małżeńskim odpowiada za zobowiązania podatkowe zarówno majątkiem wspólnym małżonków , jak też majątkiem odrębnym. Ten szeroki zakres odpowiedzialności istnieje nadal pomimo dokonanej między małżonkami rozdzielności majątkowej , która przeprowadzona została już po powstaniu zaległości podatkowych i nie doprowadziła do podziału majątku wspólnego małżonków; - przedmiotowy samochód ford nabyty został przez małżonków w dniu 4 kwietnia 2003r. z majątku dorobkowego małżonków i to przed spisaniem umowy notarialnej o wyłączeniu wspólności majątkowej a po zawarciu tej umowy małżonkowie nie dokonali podziału majątku wspólnego. Dopiero 10 listopada 2003r. przedmiotowy samochód K. Ż. nabyła od swego męża na rzecz prowadzonej przez siebie spółki cywilnej. W żaden sposób nie zostało wykazane ,że samochód stanowił majątek odrębny; - zgodnie z art. 8 §1 pkt 4 u.p.e.a. środki transportu niezbędne do pracy zarobkowej, wykonywanej osobiście przez zobowiązanego, podlegają egzekucji administracyjnej zaś zgodnie z art. 97§2 u.p.e.a. zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego , znajdujące się zarówno w jego władaniu , jak i we władaniu innej osoby. W konkluzji organ egzekucyjny wyraził stanowisko ,że oboje małżonkowie są zobowiązanymi a więc w myśl art.38§1 u.p.e.a. żadne z nich nie może występować z żądaniem wyłączenia rzeczy spod egzekucji. Po rozpoznaniu zażalenia K. Ż., zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości postanowienie organu egzekucyjnego i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził ,że istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznym zakresie , przekraczającym uprawnienia organu drugiej instancji. Podstawową okolicznością wymagającą oceny jest kwestia ustalenia przedmiotu prowadzonego postępowania egzekucyjnego przeciwko K. Ż. a w szczególności ustalenia , czy przedmiot taki istnieje a jeżeli tak , to jaki jest jego zakres. Według SKO , mimo wskazań zawartych w poprzednich rozstrzygnięciach, organ egzekucyjny nadal nie ustalił , które z załączonych tytułów wykonawczych , w tym wymienionych w uzasadnieniu postanowienia prezydenta miasta , spowodowały wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej. W ocenie SKO , organ egzekucyjny skupił się w swym postanowieniu na kwestiach dotyczących powstania zobowiązania podatkowego i odpowiedzialności podatkowej a nie są to kwestie z zakresu postępowania egzekucyjnego. To postępowanie ma swoje odrębne zasady. Podmiotem tego postępowania jest zobowiązany i tylko w stosunku do niej może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Każdy podatnik , na którym ciążą zaległości podatkowe jest potencjalnym zobowiązanym , którym staje się faktycznie i prawnie dopiero po uruchomieniu postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do konkretnego dłużnika. Istotne jest zatem ustalenie czy i który z załączonych do akt tytułów wykonawczych określa skarżącą K. Ż. jako zobowiązaną. Według ustaleń SKO tytułem takim , który wystawiono przeciwko skarżącej jest tytuł wykonawczy nr "[...]" na kwotę należności głównej 11,70 zł , odsetek w wysokości 33,80 zł oraz wydatków egzekucyjnych na dzień 31 grudnia 2004r. w kwocie 1.988 zł. Faktyczne istnienie tych należności czyniłoby ze skarżącej osobę zobowiązaną i wykluczałoby możliwość posłużenia się przez nią środkiem przewidzianym w art. 38 u.p.e.a.Z zebranego w pierwszej instancji materiału nie wynika jednak ,czy należności takie faktycznie obciążają skarżącą. Utrzymuje ona, że zobowiązania te uregulowała w dniu 29 stycznia 2004r. Jeśli więc zobowiązanie wygasło przez zapłatę , to organ egzekucyjny nie mógłby prowadzić dalej postępowania a w konsekwencji nie mógłby zaliczyć do kosztów postępowania opłat za holowanie i parkowanie zajętego pojazdu , ujętych w tytule wykonawczym nr "[...]" na podstawie rachunku z dnia 14 grudnia 2004r. Organ odwoławczy zalecił , żeby organ egzekucyjny przy ponownym rozpatrywaniu sprawy odniósł się do kwestii istnienia obowiązku podatkowego określonego w wymienionym tytule wykonawczym i wynikającego z decyzji Prezydenta m. z dnia "[...]" w sprawie ustalenia K. Ż. zobowiązania w podatku od środków transportowych za rok 1996r. Fakt istnienia tego obowiązku, odnoszącego się do zaległości podatkowej w kwotach podawanych w uzasadnieniu postanowienia organu egzekucyjnego powinien być stwierdzony dokumentem zgodnie z art. 62§4 Ord.podatkowej. Jest to konieczne szczególnie w sytuacji , w której strona kwestionuje istnienie zaległości i ma prawo do uzyskania od organu podatkowego , wydanego w postępowaniu podatkowym a nie egzekucyjnym , stanowiska (podlegającego zażaleniu) w kwestii rozliczenia dokonanej w dniu 29 stycznia 2004r. zapłaty podatku. Według organu odwoławczego istotne jest nadto rozpatrzenie kwestii w jakim zakresie skarżąca jest lub może być osobą zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko jej mężowi Z. Ż. na podstawie tytułów wykonawczych "[...]","[...]","[...]","[...]","[...]". Decyzje podatkowe dotyczące poszczególnych lat podatkowych skierowane były tylko do Z. Ż. ,do niego kierowane były upomnienia i to on występuje jako zobowiązany w tych tytułach . W przypadku tytułu wykonawczego nr "[...]" z akt nie wynika przy tym ,żeby przed skierowaniem tytułu wykonawczego do egzekucji doręczono komukolwiek upomnienie. SKO podniosło także , iż mimo że obowiązek w podatku od środków transportowych powstaje z mocy prawa , to jednak w każdej z opisanych sytuacji organ podatkowy wydał wobec podatnika decyzje ustalające ( art. 21§1 pkt 2 Ord.pod.) a nie decyzje określające obowiązek podatkowy zaistniały w sposób przewidziany w art.21§1 pkt1 Ord.pod. Okoliczność ta ma znaczenie dla solidarnej odpowiedzialności małżonków , o której mowa w art. 92§1 Ord. podatkowej. Zakres wskazanych braków i koniecznego uzupełnienia postępowania wyklucza zdaniem SKO możliwość rozpatrzenia sprawy co do istoty przez organ odwoławczy. Na podstawie art. 138§2 w zw. z art. 144 Kpa i art. 18 u.p.e.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło więc jak w zaskarżonym postanowieniu. Od powyższego postanowienia SKO K. Ż. wniosła skargę , w której zarzuciła: 1/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 26 i 62 §4 Ordynacji podatkowej, art. 1 pkt 10 oraz art. 27a u.p.e.a.; 2/ sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez przyjęcie założenia ,że późniejsze wydanie przez organ egzekucyjny tytułów może mieć wpływ na wynik rozliczenia tytułu będącego przedmiotem egzekucji; 3/ błędną wykładnię art. 138 kpa poprzez przyjęcie ,że ewentualne wydanie przez organ egzekucyjny nowych tytułów egzekucyjnych stanowi podstawę do uzupełnienia materiału dowodowego dla rozliczenia należności podatkowej na dzień 29 stycznia 2004r. oraz przyjęcie , że na tej podstawie w oparciu o art. 62§4 Ord. pod. istnieje podstawa do innego rozliczenia należności podatkowej wynikającego z tytułu wykonawczego "[...]", uregulowanego w całości przez skarżącą; 4/ naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej albowiem zaskarżone postanowienie stoi w sprzeczności z prawomocnymi orzeczeniami tego samego SKO , stwierdzającymi wygaśnięcie obowiązku podatkowego. W uzasadnieniu skarga stwierdza, że kolegium powinno badać stan na dzień 29 stycznia 2004r. według , którego organ egzekucyjny nie dysponował w stosunku do skarżącej żadnym tytułem wykonawczym i nie zachodzą żadne przesłanki do stosowania art. 62§4 ( skardze błędnie §2 ) Ord. pod. Skarżąca nie miała więc statusu osoby zobowiązanej a status małżonka zobowiązanego nie uprawnia do prowadzenia przeciwko niej egzekucji tym bardziej ,że w innych sprawach SKO odmówiło jej legitymacji do występowania ze skargą na czynności egzekucyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo ,odnosząc się do argumentacji skargi , podniosło ,że już po wydaniu zaskarżonego postanowienia , Prezydent, w dniu "[...]", jako organ podatkowy wydał postanowienie o zaliczeniu wpłaty dokonanej przez K.Ż. w dniu 29 stycznia 2004r. na poczet należności głównej i odsetek lecz postępowanie odwoławcze w tej sprawie jeszcze trwa . Toczy się nadto ponowna sprawa o wyłączenie samochodu spod egzekucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( D.U. nr 153 , poz. 1269 ) oraz art.3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( D.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ; dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym , na które służy zażalenie ( art. 3§2 p.p.p.s.a ). Realizując swoje uprawnienia kontrolne , sąd dokonuje badania , czy zaskarżony akt organu wydany został w sposób zgodny z przepisami postępowania oraz , czy nie doszło do naruszenia prawa materialnego . Zaznaczyć przy tym należy,że ocena prawnomaterialnej prawidłowości zaskarżonego aktu ( decyzji lub postanowienia ) możliwa jest tylko po stwierdzeniu , iż nie doszło do istotnych naruszeń przepisów postępowania . W szczególności badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów dotyczących zasad ogólnych postępowania , właściwości organów , postępowania dowodowego , formalnych wymogów dotyczących aktu organu i jego uzasadnienia. Postępowanie egzekucyjne uregulowane zostało w cytowanej wyżej ustawie z dnia 17 czerwca 1966r.. Jednakże na mocy art. 18 tej ustawy , jeżeli jej przepisy nie stanowią inaczej , odpowiednie zastosowanie mają także przepisy kodeksu postępowania administracyjnego ( ustawa z dnia 14 czerwca 1960r., t.j. D.U. nr 98 z 2000r. , poz. 1071 ze zm.; cyt. jako kpa ). W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie organu odwoławczego wydane w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym egzekucji zaległości podatkowych , orzekające o uchyleniu postanowienia organu egzekucyjnego i przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Istota sporu w sprawie sprowadza się do kwestii ,czy organ odwoławczy wydał taką decyzję zgodnie z prawem , czy – jak twierdzi skarżąca- naruszył art. 138§2 kpa , gdyż powinien orzec co do istoty sprawy a więc wydać postanowienie reformatoryjne a nie kasacyjne powodujące konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji. Z uwagi na treść zarzutów skargi i rodzaj postępowania , którego dotyczy , sprawa ma zatem przede wszystkim charakter procesowy. Ocenić bowiem należy , czy rzeczywiście organ odwoławczy nie mógł orzec co do istoty sprawy. Podstawę formalnoprawną wydanego postanowienia stanowił art. 138§2 kpa. Stanowi on ,że " organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części". Na mocy art. 144 kpa przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu na skutek zażalenia. W ocenie sądu , organ odwoławczy , wydając zaskarżone postanowienie, w niczym nie naruszył cytowanego przepisu. Prawidłowo bowiem ustalił ,że postanowienie organu egzekucyjnego wydane zostało bez ustalenia zasadniczych dla rozstrzygnięcia okoliczności , w tym tak istotnej , jak to , czy skarżąca jest rzeczywiście osobą zobowiązaną oraz , czy i w jaki zakresie obciąża ją także odpowiedzialność z tytułu zaległości podatkowych męża a egzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przeciwko jej mężowi. Jest to w sprawie kwestia najistotniejsza , wyjściowa do rozpatrywania dalszych okoliczności. Bez prawidłowych i jednoznacznych ustaleń w tej mierze nie jest możliwe ustalenie pozycji procesowej skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym i rozstrzygnięcie o zasadności jej wniosku .Trafnie przy tym organ odwoławczy wskazał ,że organ egzekucyjny w swoim postanowieniu i poprzedzającym je postępowaniu wyjaśniającym , nie dokonał prawidłowych ustaleń w tej kwestii , koncentrując się kwestiach prawnopodatkowych zamiast dokładnie wyjaśnić i zbadać okoliczności związane z postępowaniem egzekucyjnym .Tak przeprowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie i wydane przezeń postanowienie niewątpliwie naruszały zasady określone w art.7 i 8 kpa a w szczególności art. 77 §1 kpa , który nakłada na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Szczegółowo wskazany w zaskarżonym postanowieniu zakres braków postępowania organu pierwszej instancji oraz zakres koniecznych uzupełnień co do istotnych, zasadniczych dla sprawy okoliczności i ustaleń , niewątpliwie uzasadniały przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia . Podejmując się wyjaśnienia tych wszystkich okoliczności , przeprowadzenia w związku z tym od podstaw postępowania wyjaśniającego ,organ odwoławczy w istocie rzeczy zastąpiłby organ pierwszej instancji . Wówczas jednak naruszyłby warunki określone w art. 138§2 kpa w związku z art. 136 kpa. Z przepisów tych wynika zakres dopuszczalnego postępowania wyjaśniającego w postępowaniu odwoławczym ( zażaleniowym) . Jak wynika z tych przepisów może to być tylko uzupełnienie postępowania wyjaśniającego ( dowodowego ) i nie może być szersze niż dotyczące " znacznej części".W przypadku , gdyby organ odwoławczy , aby dokonać oceny prawidłowości ustaleń stanu faktycznego , musiał przeprowadzić postępowanie w całości albo w znacznej części dochodziłoby do przekroczenia przez ten organ jego kompetencji i w konsekwencji do naruszenia zasady dwuinstancyjności . Zauważenia wymaga nadto ,że zaskarżone postanowienie w istocie rzeczy zmierza w tym samym kierunku co skarżąca i podniesione przez nią zarzuty zażalenia ( powtórzone w skardze ). Organ odwoławczy dostrzegł bowiem konieczność poczynienia jednoznacznych ustaleń co do istnienia tytułów wykonawczych przeciwko skarżącej i istnienia co do niej podstaw prowadzenia egzekucji. Różnica między skarżącą a organem sprowadza się zaś do tego ,że organ odwoławczy dostrzega konieczność wyjaśnienia wielu wątpliwości i okoliczności a według skarżącej wszystko jest jednoznaczne i nie wymaga dalszych wyjaśnień. Jak już podniesiono , stanowisko organu odwoławczego jest w ocenie sądu trafne i zostało prawidłowo wykazane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Przechodząc do pozostałych zarzutów skargi , stwierdzić należy , są one w znacznej mierze niezrozumiałe i nieadekwatne do treści zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy w ogóle nie przywoływał w postanowieni art. 26 Ord.podatkowej a więc bezprzedmiotowe jest rozważanie zarzutu naruszenia tego przepisu. Organ odwoławczy nie stosował także art. 64§4 ord. podatkowej , gdyż nie leżało to w jego kompetencjach. Przepis ten dotyczy bowiem postępowania podatkowego a nie egzekucyjnego i jego stosowanie należy do organów podatkowych. W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy wyraził natomiast, trafny w ocenie sądu , pogląd ,że kwestia , czy doszło do zapłacenia należności objętej tytułem wykonawczym "[...]" powinna być rozstrzygnięta w trybie przewidzianym tym przepisem. Jak wynika z odpowiedzi na skargę do takiego rozstrzygnięcia wydanego przez Prezydenta jako organ podatkowy doszło już po wydaniu zaskarżonego postanowienia . Okoliczność ta będzie niewątpliwie uwzględniana w toku ponownego rozpatrywania niniejszej sprawy. Bezzasadny jest również zarzut naruszenia zasady "powagi rzeczy osądzonej". Zaskarżone postanowienie wydane bowiem zostało w sprawie odrębnej od wskazanych w skardze . W żadnym zakresie nie stanowi ponownego orzekania w kwestiach rozstrzyganych postanowieniami wymienionymi przez skarżącą .Treść tych postanowień może natomiast mieć znaczenie przy ocenie zarzutów podnoszonych w niniejszej sprawie i przy wyjaśnianiu istotnych dla sprawy okoliczności dotyczących statusu skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym. Jak już wyżej wskazywano ,dopiero po wyjaśnieniu wszelkich okoliczności dotyczących zasadności prowadzenia egzekucji przeciwko skarżącej i poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych , możliwe będzie ustalenie , czy skarżąca jest osobą zobowiązaną w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a.( a nie jak błędnie podano w skardze art.1 pkt 10 i art. 1 pkt 20 ). Zgodzić bowiem należy ze skarżącą – i zwraca na to uwagę także SKO w zaskarżonym postanowieniu – że sam "status małżonka nie uprawnia do prowadzenia egzekucji przeciwko niej bez tytułu wykonawczego". Zaskarżone postanowienie wydane więc zostało zgodnie z prawem a podniesione przeciwko niemu zarzuty są bezzasadne. Z powyższych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art.151 p.p.s.a.