I SA/Ol 225/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Zarządu Województwa "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy udzielenia ulgi w postaci rozłożenia na raty należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację projektu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 27 lutego 2015r., złożonym wraz ze skargą, skarżący J. M., reprezentowany przez swoją matkę M. K., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 30.598,50 zł brutto. Wnioskodawca jest właścicielem pensjonatu wraz z domem mieszkalnym, mieszkania o powierzchni 140 m2, 5 domków murowanych, w tym dwa użytkowane oraz działki o powierzchni 1,49 ha. Ponadto posiada samochód"[...]" o wartości powyżej 3.000 euro. Argumentując wniosek skarżący wskazał na zaciągnięcie szeregu kredytów inwestycyjnych: w "[...]", "[...]", "[...]" oraz wobec wykonawcy "[...]". Ponadto wskazał, iż posiadane nieruchomości nie zostały wykończone, a poszukiwanie przez skarżącego kupca na posiadaną nieruchomość pozostaje bezskuteczne. Wskazał przy tym, że nawet w przypadku jego znalezienia, ze sprzedaży nieruchomości nie uzyska się kwoty odpowiadającej ich obecnej wartości rynkowej, a tym bardziej potencjalnej wartości. Do wniosku załączono wydruk "Podsumowanie księgi przychodów i rozchodów – 01/01/2014 – 31/12/2014" (k. 10), z którego wynika, iż w okresie tym skarżący prowadzący firmę "A" J. M. uzyskał przychód 367.181,96 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 358 271,90 zł, a dochód 8.910,06 zł. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód brutto 30.598,50 zł. Okoliczność, że skarżący w ubiegłym roku uzyskał niewysoki dochód w wysokości około 9.000 zł nie uzasadnia twierdzenia, że nie posiada on środków na poniesienie kosztów sądowych w wysokości 200 zł tytułem wpisu od skargi. Należy zauważyć, iż fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, (mające charakter niepieniężny), co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Dlatego też nie można oprzeć oceny sytuacji materialnej skarżącego wyłącznie na podstawie wysokości dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego. Prowadzenie nadal działalności gospodarczej oznacza, że jest ona dla wnioskodawcy rentowna i opłaca się ją prowadzić. Nie można również wykluczyć, iż sytuacja finansowa prowadzonej działalności gospodarczej ulegnie poprawie. O tym, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiała uiszczenie kosztów sądowych w wysokości 200 zł, świadczy także wniosek zawarty w aktach sprawy (akta admin. k.107) z dnia 25 września 2014r., w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości. W skierowanym do Urzędu Marszałkowskiego piśmie skarżący zwraca się o możliwość spłaty zobowiązania w następujących ratach: od grudnia 2014r. do marca 2015r po 1.000 zł miesięcznie, kwiecień, maj 2015r po 3.000 zł miesięcznie, czerwiec – sierpień 2015r. po 20.000 zł miesięcznie. Powyższe oznacza, że skarżący posiada środki pieniężne i jest w stanie spłacać swoje zobowiązania, co więcej w miesiącach letnich z uwagi na sezonowość prowadzonej działalności gospodarczej, nawet w znacznych wysokościach. Zauważyć należy, że określone przez siebie raty skarżący zamierza spłacać obok rat zaciągniętych kredytów. Odnosząc się do pozostałych zaciągniętych przez skarżącego zobowiązań wskazać należy, iż z pisma pełnomocnika wnioskodawcy z dnia 15.09.2014r. (akta admin. k. 105) wynika, iż spłaca on miesięcznie następujące raty kredytów: Bank "[...]" – 8.000 zł, "[...]" – 3.500 zł rata kredytu inwestycyjnego oraz 1.500 zł rata kredytu budowlanego, "[...]" – 2.278,94 kredyt gotówkowy na inwestycje. Z powyższych danych wynika, iż skarżący spłaca zaciągnięte zobowiązania oraz że suma miesięcznych rat z tego tytułu jest znaczna, wynosi bowiem około 15.000 zł. Dlatego też stwierdzić należy, że strona jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na spłatę rat zaciągniętych kredytów. Wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy. Możliwości te zostały także zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu wnioskodawcy kredytu. Oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z ustanowieniem na jego rzecz pełnomocnika pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącego został zwiększony o uzyskane kwoty kredytów, które posłużyły na budowę i rozbudowę nieruchomości. Tym samym składniki majątkowe wnioskodawcy zostały powiększone lub wzrosła ich wartość. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). Na ocenę zasadności złożonego wniosku ma znaczenie nie tylko aktualna sytuacja finansowa wnioskodawcy, ale także jego stan majątkowy. Dlatego też zwrócić należy uwagę, iż skarżący jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego tj. pensjonatu wraz z domem mieszkalnym, mieszkania o powierzchni 140 m2, 5 domków murowanych, w tym dwa użytkowane oraz działki o powierzchni 1,49 ha. Zgodnie z Załącznikiem do Operatu Szacunkowego nr 79/2012 z dnia 28 sierpnia 2012 sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, znajdującym się w aktach sprawy (akta admin. nr Zał. 9) jest to nieruchomość gruntowa, zabudowana budynkiem mieszkalno – usługowym murowanym, parterowym, w części podpiwniczonym z poddaszem użytkowym o pow. użytkowej 427,70 m2, do istniejącego budynku został dobudowany budynek parterowy z poddaszem użytkowym bez podpiwniczenia o powierzchni użytkowej 330,19 m2 (budynek w trakcie realizacji), rozpoczęta budowa pięciu domków letniskowych o powierzchni 59,05 m2 każdy. Teren ogrodzony, zagospodarowany. Działka przylega do jeziora "[...]". Według Załącznika wartość rynkowa nieruchomości zabudowanej według stanu na dzień oględzin wynosi 4.899.700 zł, określona przyszła wartość rynkowa nieruchomości zabudowanej według stanu po zakończeniu inwestycji wynosi 5.480.900 zł, oszacowana wartość nieruchomości dla wymuszonej sprzedaży: 4.439.500 zł, natomiast wartość rynkowa nieruchomości jako przyszła wartość w podejściu dochodowym wynosi 6.584.800 zł. W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, że posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (por. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., II GZ 178/13 publ. CBOiS). Należy również stwierdzić, że nieruchomości niezależnie od faktu obciążenia ich hipoteką, mogą przynosić pożytki poprzez odpowiednie wykorzystanie, mogą być także przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, odpłatnego użytkowania, bądź sprzedaży (por. postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 25 lutego 2015r., sygn. akt I SA/Bd 542/14, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 27 lutego 2015r., sygn. akt III SA/Gl 1313/14, publ. CBOiS). Z akt sprawy wynika, iż w dniu 11 marca 2014r. skarżący zawarł umowę pośrednictwa sprzedaży z firmą "[...]" w "[...]" (akta admin. Zał. 7). Cena ofertowa nieruchomości to 3.790.000 zł. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie ze sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc zatem pod uwagę dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej, regulowanie znacznych zobowiązań o charakterze prywatnym a także posiadany przez skarżącego majątek nieruchomy i ruchomy (samochód) stwierdzić należy, że skarżący będzie w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie wynoszą 200 zł tytułem wpisu sądowego oraz ewentualne przyszłe koszty postępowania sądowego, które mogą ale nie muszą wystąpić. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.