I SA/Ol 234/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski, sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2014r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w E. z dnia "[...]" nr "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz odsetki za zwłokę. Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: W dniu 05.09.2013r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w E. wpłynął wniosek I. W. o umorzenie ciążących na niej zobowiązań z tytułu nieopłaconych ww. składek przedsiębiorcy za okres od maja 2013r. do lipca 2013r. (ubezpieczenie społeczne), od kwietnia 2013r. do lipca 2013r. (ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy), oraz odsetek za zwłokę, na ogólną kwotę 2.371,74 zł. Wnioskująca uzasadniła wniosek złą sytuacją finansową związaną z zawieszeniem a następnie zamknięciem działalności gospodarczej w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych, jaką prowadziła pod nazwą: Zakład A. - I. W., która nie przynosiła żadnych dochodów w 2012r. i pierwszym półroczu 2013r.. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w E. ww. decyzją z dnia "[...]" odmówił umorzenia należności. Jako podstawę prawną wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s.. W uzasadnieniu decyzji powołał się na przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej strony i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności wywierające wpływ na rozstrzygnięcie. Powołując się na wyjątkowy charakter umorzenia należności ZUS stwierdził, że w przypadku dłużnika nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie z 31.07.2003r. Organ ocenił, że trudna sytuacja materialna, rodzinna i finansowa zobowiązanej nie kwalifikuje się do sytuacji nadzwyczajnych, na które strona nie miała wpływu i nie mogła ich przewidzieć. Ponadto korzysta ona z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O.. I. W. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 21.11.2013r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na niej należności z tytułu nieopłaconych składek. Powołała się na swoją bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną. Podała, że nie posiada żadnego majątku, korzysta z pomocy MOPS, a jako osoba niepełnosprawna nie ma możliwości podjęcia pracy, gdyż w O. jest wysoka stopa bezrobocia i nie ma zakładów pracy chronionej. Zaznaczyła, że syn jako osoba niepełnosprawna wymaga stałego leczenia, natomiast w listopadzie 2013r. przebywała w szpitalu. Ponadto dochód na członka rodziny od stycznia 2013r. systematycznie spadał i był niższy od ustawowej granicy ubóstwa. Działalność gospodarczą musiała zakończyć z uwagi na brak zysków. Natomiast środki jakie obecnie posiada, nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a opłacenie zaległych składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę środków do życia. Do wniosku strona dołączyła: – kopię swojej karty informacyjnej z pobytu w szpitalu w okresie od 04.11.2013r. do 06.11.2013r. – kopię orzeczenia o niepełnosprawności syna W.W. z dnia 28.10.2013r., z której wynika konieczność współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji do dnia 31.10.2015r. – zaświadczenie z dnia 20.11.2013r. wystawione przez MOPS w O. o korzystaniu przez 4-osobową rodzinę strony ze świadczeń pieniężnych i rzeczowych pomocy społecznej; łączny dochód rodziny od 01/2013r. był niższy niż ustawowe kryterium dochodowe, czyli nie przekraczał kwoty 1.824 zł; rodzina od stycznia do września 2013r. korzystała z pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego w wysokości: I-III/2013r. - 304,38 zł i IV -IX/2013r. - 548,45zł. Ponadto rodzina korzystała z zasiłków celowych na zakup żywności i pomocy rzeczowej w postaci posiłków szkolnych dzieciom. W odpowiedzi na pismo ZUS nadesłała w dniu 05.12.2013r. podała, że z uwagi na nieobecność męża nie może nadesłać książki dochodów i rozchodów męża oraz poprosiła o rozpatrzenie wniosku o umorzenie na podstawie zebranych dokumentów w sprawie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]". W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ponownie przeanalizował sytuację materialną i rodzinną wnioskodawczyni z uwzględnieniem nowych informacji. Przedstawił zaktualizowaną sytuację strony podając, że ma ona 33 lata, zgodnie z oświadczeniem z dnia 10.10.2013r. wraz z mężem i dziećmi prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe. W październiku 2013r. dochód rodziny wg oświadczenia wyniósł 1.035,60 zł. Strona utrzymuje się z zasiłków rodzinnych przyznanych na dzieci w wysokości 212,00 zł, z dodatku mieszkaniowego w wysokości 215,97 zł, i zasiłków z MOPS: celowego i okresowego w łącznej kwocie 698,45 zł, a od października 2013r. zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 823,60 zł. W oświadczeniu zobowiązana wykazała wydatki związane z opłatą za mieszkanie w wysokości 592,25 zł miesięcznie (opłata za wodę w wysokości 80 zł, opłata za energie elektryczną w wysokości 262,25 zł, zakup opału ok. 250 zł). Wykazała również wydatki związane z zakupem okularów dla syna i córki (przy czym organ wyjaśnił, że był to wydatek jednorazowy, rozliczony na cały rok, dając kwotę ok. 43 zł miesięcznie). Strona również koszty opłat za telefon w wysokości 80 zł miesięcznie. Zakład po przeanalizowaniu złożonych dokumentów przyjął kwotę miesięcznych wydatków w wysokości ok. 715,25 zł. Organ podał, że w oświadczeniu strona nie wykazała żadnych zobowiązań posiadanych przez rodzinę, jednakże dołączyła dokumenty dotyczące zaległości z tytułu czynszu. Podobnie wymieniła męża jako osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jednak nic nie wspomniała o jego źródle dochodu. W okresie prowadzonej działalności gospodarczej osiągała przychód z tego tytułu ze średniomiesięczną postawą wymiaru składek w wysokości 2.227,80 zł. Od czerwca 2013r. mąż również osiąga przychód z tytułu działalności gospodarczej, jednakże strona tego nie wykazała. ZUS podał, że z uwagi na niepełną informację dotyczącą faktycznej sytuacji finansowej, nie może jednoznacznie stwierdzić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawczynię możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona nie nadesłała żądanej informacji na temat zobowiązań wobec innych wierzycieli, jak również informacji na temat dochodów i rozchodów z działalności męża. W odpowiedzi z 03.12.2013r. wystosowała pismo o kilkudniowej nieobecności męża w O., jednakże do dnia wydania decyzji nie nadesłała żądanych informacji. W 2012r. osiągnęła przychód w wysokości 72.333,36 zł, natomiast koszty uzyskania przychodu przekroczyły tę kwotę o 3.316,96 zł. Pomimo trudnej sytuacji finansowej wnioskująca utrzymuje dwa samochody. Na tym tle ZUS uznał, że nie można stwierdzić, iż w przypadku strony zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3, 3a u.s.u.s. i w § 3 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r., przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek. Organ II instancji podał, że strona w złożonym wniosku o umorzenie należności nie powoływała się pierwotnie na okoliczności związane z chorobą. Dołączyła jednak dokumentację potwierdzającą przede wszystkim chorobę syna. Natomiast córce zalecono nosić okulary z uwagi na krótkowzroczność. Dzieci uczą się i nie wymagają stałej opieki uniemożliwiającej zarobkowanie. Dołączono również orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności zobowiązanej, wydanym do 30.06.2015r.. Organ odnotował, że obecnie strona pobiera zasiłek dla bezrobotnych, a z posiadanego orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że nie wymaga opieki osób trzecich, jak również może podjąć zatrudnienie. W związku z powyższym organ uznał, że w omawianym przypadku nie można stwierdzić zaistnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. ZUS podał, że strona posiada zaległości za okres 04/2013 - 07/2013.. Okoliczność ta powoduje, że nie mają tu zastosowania przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012r., poz. 1551), tzw. ustawy abolicyjnej. Odnosi się ona bowiem tylko do osób, które w okresie od 01.01.1999r. do 28.02.2009r. prowadziły działalność gospodarczą i posiadają nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne za ten okres. Organ podkreślił, że art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. daje Zakładowi prawo umorzenia należności z tytułu składek w pewnych określonych przepisami okolicznościach. Jednak umorzenie winno być traktowane jako wyjątek na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. ZUS rozważając zastosowanie instytucji umorzenia powinien uwzględnić interes społeczny, który przekłada się na interes ubezpieczonych regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych, niepłacących składek. Organ stwierdził, że okoliczności i dowody w sprawie nie przemawiają za uchyleniem decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Uznał, że umorzenie jest w tej sytuacji przedwczesne. Jeżeli organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych należności, może odmówić umorzenia w czasie poprzedzającym przedawnienie ich dochodzenia. Organ poinformował także o możliwości spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. W skardze z dnia 31.01.2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I. W. wniosła o umorzenie zadłużenia z tytułu składek lub cofnięcie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W jej ocenie spełnia wymogi do umorzenia należności i wykazała, że nie jest w stanie ich opłacić ze względu swój na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Wyjaśniła, że samochód ciężarowy jest obciążony kredytem (166,59 zł miesięcznie do 25.07.2016r.), podobnie jak samochód osobowy (398,33 zł miesięcznie do 05.07.2016r.). Posiadane środki nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a opłacenie zaległych składek pozbawiłoby rodzinę środków do życia. Do skargi dołączyła kopie dokumentów kredytowych i rozliczenia męża za 2013r.. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Organ poinformował, że skarżąca złożyła wniosek w dniu 03.02.2014r. o rozłożenie na raty ww. zaległości z tytułu składek proponując miesięczną ratę w wysokości 30 zł. Załączył kopię wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a.. Zgodnie z przepisami powołanej ustawy sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sprawy merytorycznie tj. w sposób załatwiający sprawę administracyjną co do jej istoty, albowiem o uprawnieniach bądź obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego, rozstrzygają organy administracyjne. Rozpoznając natomiast skargę na decyzję Sąd może uchylić tę decyzję gdy stwierdzi, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie akt sprawy, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, nie jest przy tym związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wobec powyższego skierowany do Sądu wniosek skarżącej o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, nie może być rozpatrzony. Wyraźną intencją strony jest bowiem załatwienie sprawy administracyjnej przez sąd co do jej istoty, a jest to niedopuszczalne, gdyż umorzenia zaległości składkowych może dokonać jedynie organ administracji jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Należy zauważyć, że powołane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiące o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, w istocie pozostawiają tym organom wąskie granice, w których, w ramach uznania administracyjnego, mogłyby doprowadzić do wygaśnięcia ciążących powszechnie zobowiązań. Dokonując z urzędu, wobec braku zarzutów pod adresem decyzji, jej oceny z punktu widzenia podstaw prawnych, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które uzasadniałyby uchylenie decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3 powołanego artykułu ściśle określono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność. Z kolei należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Na mocy § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (ust. 2). Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu u.s.u.s. (ust. 2). W ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy Dyrektor Oddziału ZUS przytaczając przesłanki umorzenia, wskazane w § 3 ww. rozporządzenia z dnia 31.07.2003r. słusznie stwierdził, że żadna z nich nie wystąpiła. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie uregulować ciążących na niej zobowiązań w niniejszej sprawie. Obecnie utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, uzyskuje też pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. w formie zasiłku rodzinnego, okresowego, celowego i posiłków szkolnych dzieciom. Na sytuację rodziny wpływa również zdolność finansowa małżonka, której skarżąca nie przedstawiła organowi mimo, że była do tego wzywana. Dołączona natomiast do skargi kopia rozliczenia męża za 2013r. z jego pozarolniczej działalności gospodarczej jest spóźnioną próbą uzupełnienia materiału dowodowego i nie może być obecnie przedmiotem oceny. Sąd administracyjny nie jest powołany do ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocenia, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury, a następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Skarżąca dysponuje dwoma samochodami: FORD COURIER 1,8D rok produkcji 2000r. (przedstawiany jako ciężarowy) i VOLVO S40 z 2004r. (osobowy), które nabyła korzystając z kredytów bankowych. Sąd nie zamierza kwestionować decyzji o ich zakupie, zauważa jednak, że koszty kredytu i utrzymywania tych pojazdów nie mają pierwszeństwa przed obowiązkiem uregulowania zaległości publicznych, jakimi są składki należne ZUS. Zatem nie ma powodu, aby uznać za błędną ocenę organu rentowego, że umorzenie w sytuacji skarżącej jest przedwczesne. Nie można wykluczyć możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości, tym bardziej, że nie wykazano trwałej niemożności uzyskania dochodu, a w tej sytuacji umorzenie należności jako przedwczesne, działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Potwierdza to sama skarżąca poprzez złożenie wniosku o rozłożenie spornej zaległości na raty. Strona upatruje bowiem aktualnie możliwość opłacenia zaległości poprzez regulowanie jej w ratach. Nie przekracza zatem ram uznania administracyjnego ocena ZUS, iż skarżąca, której sytuacja bytowa jest obecnie trudna, ma jednak potencjalne możliwości uregulowania zadłużenia wobec ZUS, co sama przewiduje poprzez spłatę zadłużenia w ratach, zważywszy w szczególności na młody wiek, dający perspektywy podjęcia zajęć dających zarobek. Nie stoi temu na przeszkodzie orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności skarżącej, wydane na okres do 30.06.2015r., gdyż wynika z niego, że ubiegająca się o ulgę nie wymaga opieki osób trzecich, jak również może podjąć zatrudnienie. Dodać należy, iż płacenie składek na własne ubezpieczenie społeczne jest poparte przymusem państwowym z uwagi na to, że to na Państwie ciąży obowiązek zagwarantowania każdemu ubezpieczonemu odpowiednich świadczeń w przypadku utraty zdrowia czy sił do pracy na skutek osiągnięcia odpowiedniego wieku. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.