I SA/Ol 241/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 28 listopada 2017 r., o sygn. akt I SA/Ol 241/17, którym umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej– obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie określenia kwoty podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. B.wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej– obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" r., w przedmiocie określenia kwoty podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej. Prawomocnym postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, z dnia 12 maja 2017 r., odmawiające przyznania prawa pomocy A. B., w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, prawomocnym postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w tym przedmiocie. Jak wynika z uzasadnienia powyższego postanowienia, podstawą pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym było nie wypełnienie w sposób należyty ciążącego na skarżącym obowiązku rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej. W związku z powyższym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 21 września 2017 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie 7 dni od doręczenia ww. zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało prawidłowo doręczone stronie w dniu 2 października 2017 r.. Postanowieniem z dnia 27 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, odrzucił skargę A. B. na wymienioną na wstępie decyzję Dyrektora Izby Celnej z "[...]" r., wobec nieuiszczenia wpisu. W kolejnym wniosku o prawo pomocy z dnia 13 listopada 2017r., złożonym na urzędowym formularzu, strona zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc m.in., że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Źródłem utrzymania są dochody w łącznej kwocie 2.650 zł miesięcznie. Koszty utrzymania to wydatki na: opał – 2000 zł rocznie (66,66 zł miesięcznie), podatek od nieruchomości – 300 zł rocznie (25 zł miesięcznie), wyżywienie – 500 zł , leki – 300 zł, energia – 200 zł, woda – 100 zł, gaz – 60 zł, środki czystości – 100 zł, nieczytelne – 100 zł. Poza domem o powierzchni 100 m2, innego majątku skarżący nie posiada. Natomiast w złożonym tego samego dnia "zażaleniu", strona zwróciła się m.in., ponownie o ustanowienie radcy prawnego w sprawie, podnosząc w uzasadnieniu że uzupełniła wszystkie dokumenty i braki do uzupełnienia których była wzywana. Stwierdziła przy tym, że jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu, z uwagi na zajęcie świadczenia rentowego przez organy egzekucyjne. Skarżący podkreślił, że jedyne źródło jego utrzymania stanowi renta, z której prowadzona jest egzekucja. Dodał, że w chwili obecnej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Izby Celnej w związku z czym zostało zajęte świadczenie emerytalne strony. Podał, że nie posiada własnego rachunku bankowego i jedynie w nagłych wypadkach korzysta z rachunku małżonki. Przedstawił również zestawienie stałych miesięcznych wydatków na łączną kwotę 1.732,49 zł. Podniósł, że otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 650 zł natomiast współmałżonka pobiera wynagrodzenie w kwocie 2.000 zł brutto. W tych warunkach, jego wniosek zasługuje na uwzględnienie w całości. Postanowieniem dnia 28 listopada 2017 r., Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie umorzyła postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, że skarżący w złożonym kolejnym już wniosku z dnia 13 listopada 2017 r. i załączonych do niego pismach nie wskazał okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poglądu wyrażonego w prawomocnych postanowieniach z dnia 14 lipca i 1 września 2017 r. Referendarz sądowy zwróciła uwagę, że skarżący składa w istocie tożsame w treści oświadczenia, w celu wykazania sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych. Przy czym - podobnie jak i w postępowaniu zakończonym wydaniem ww. prawomocnych postanowień - nie przedstawia stosownych dokumentów na poparcie swoich oświadczeń (w szczególności tych, których brak wskazał WSA w Olsztynie we wspomnianym postanowieniu z dnia 14 lipca 2017 r.). Zaznaczyła również, że skarżący powinien mieć świadomość konieczności udokumentowania swojej sytuacji majątkowej dodatkowymi dokumentami źródłowymi, choćby dlatego, że: brak złożenia stosownych dokumentów i wyjaśnień został wskazany już w postanowieniu z dnia 12 maja 2017 i utrzymującym je w mocy postanowieniu z dnia 14 lipca 2017 r., czy też w postanowieniu z 1 września 2017 r.. Skarżący pismami z 21 kwietnia 2017 r. i 5 maja 2017 r. (w toku pierwszego postępowania) oraz 8 sierpnia 2017 r., został wezwany do przedłożenia dokumentów źródłowych potwierdzających składane oświadczenia co do wysokości faktycznie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W związku z tym, zdaniem referendarza sądowego, wciąż aktualne pozostaje stwierdzenie, że brak złożenia przez wnioskodawcę rzetelnych i pełnych wyjaśnień - zarówno w ramach poprzednio rozpoznawanych wniosków o przyznanie prawa pomocy, jak i w przedmiotowym wniosku powoduje, iż wciąż niejasna pozostaje kwestia wysokości uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego rodzinę dochodów, jak i faktyczna wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. W sytuacji nieuprawdopodobnienia przez wnioskodawcę składanych oświadczeń, brak było podstaw faktycznych dla przyjęcia, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył sprzeciw, w którym zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podniósł, że uzupełnił wszystkie dokumenty i braki, do uzupełnienia których był wzywany. Zwrócił uwagę, że jego sytuacja materialna ulega z każdym miesiącem pogorszeniu, w związku z zajęciem świadczenia rentowego przez organy egzekucyjne. Wskazał również, że w wyniku prowadzonej egzekucji zajęte zostało jego świadczenie emerytalne. Ponownie podał, iż nie posiada własnego rachunku bankowego, a w nagłych wypadkach korzysta z rachunku bankowego żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. W świetle powołanego wyżej przepisu to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W przedmiotowej sprawie, rozpatrując sprzeciw Sąd miał na uwadze, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie, co skutkuje rozpoznaniem go z uwzględnieniem art. 165 p.p.s.a.. Zgodnie zaś z tym przepisem, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle akt sprawy, sytuacja skarżącego nie uległa pogorszeniu od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku strony zakończonego prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 września 2017r.. Skarżący nie wykazał zaś zmian w zakresie jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Podnoszone przez stronę potrącenia otrzymywanego świadczenia w wyniku zajęć egzekucyjnych, powoływane są w każdym kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczności wskazane we wniosku z dnia 13 listopada 2017 r. są zaś niezmiennie podnoszone przez skarżącego we wszystkich wcześniejszych wnioskach o prawo pomocy i brane pod uwagę zarówno przez referendarza sądowego, jak i Sąd przy rozpoznaniu wniosków. Z tych względów, umorzenie postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych - o czym orzekła zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy nie stwierdzając podstaw do zastosowania art. 165 p.p.s.a.– było zasadne. Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanych wyżej przepisów, należało orzec, jak w sentencji.