I SA/Ol 242/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej - obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: określenia kwoty podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej postanawia: odmówić skarżącemu prawa pomocy WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący A.B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Uzyskuje dochody z tytułu renty w wysokości "[...]" miesięcznie, żona skarżącego zaś otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie "[...]".. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący jest współwłaścicielem domu. W rubryce 11 "Zobowiązania i stałe wydatki" formularza PPF oświadczył, iż ponosi wydatki na: podatek- 300 zł, żywność 700 zł, leki – 400 zł, gaz- 100 zł, opał – 300 zł, oraz wodę 100 zł. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego . W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 21 kwietnia 2017 r. W wezwaniu tym zwrócono się o przedłożenie: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia: w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego (tj. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, opał, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, lekarstw, rehabilitacji, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.01.2017 r. do dnia doręczenia wezwania. Dodatkowo złożenia oświadczenia czy wnioskodawca korzysta z czyjeś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego. - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawca i jego żona posiadają rachunki bankowe, lokaty terminowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych z okresu od 1.01.2017 r. do dnia doręczenia wezwania, - kopi dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych miesięcznie dochodów przez skarżącego i jego żonę w okresie od 1.01.2017 r. do dnia doręczenia wezwania, w przypadku nieposiadania rachunku bankowego lub nie wpływania ich na rachunek bankowy. W wyznaczonym terminie, skarżący złożył oświadczenie, że ponosi następujące wydatki stałe: opłata za podatek od nieruchomości – 250 zł rocznie, opłata za opał 2.000 zł rocznie, leki – 300 zł miesięcznie, energia – 200 zł miesięcznie, gaz – 60 zł miesięcznie, woda – 100 zł miesięcznie, wyżywienie 500 zł miesięcznie, środki czystości 100 zł miesięcznie , odzież – 150 zł i media 100 zł miesięcznie. Stwierdził, że nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy finansowej i rzeczowej. Nadto przedłożył oświadczenie, że nie posiada rachunku bankowego oraz kopię zaświadczenia z dnia 5.05.2017 r., z którego wynika, że A.B. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od 1.01.2017 r. do 31.03.2017 r. poniosła stratę w wysokości "[...]", kopie zestawień przychodów, kosztów i uzyskanego dochodu/straty z prowadzonej działalności gospodarczej za okres od 01.01.2017 r. do 31.03.2017 r., oraz wyciągi z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 01.01.2017 r. do 30.04.2017 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzin. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznania prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. I tak, na podstawie złożonych oświadczeń nie sposób ustalić przede wszystkich wysokości faktycznie uzyskiwanych dochodów przez skarżącego i pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żonę. Wnioskodawca w tym zakresie swoje wyjaśnienia ograniczył do "gołosłownego" oświadczenia przedstawionego na formularzu PPF. Zaznaczyć należy, że wnioskodawca został wezwany do przedłożeni dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów. Odpowiadając na wezwanie, wnioskodawca przedstawił jedynie kopię zaświadczenia z dnia 5.05.2017r., z którego wynika, że żona wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi straty, za okres trzech miesięcy 2017 r. w wysokości ponad "[...]". Tym samym oświadczenie wnioskodawcy, że z tytułu wynagrodzenia za pracę żona skarżącego uzyskuje dochód w kwocie "[...]" pozostaje wciąż "gołosłowne". Podobnie "gołosłowne" pozostaje oświadczenie wnioskodawcy dotyczące wysokości uzyskiwanej przez niego renty - 650 zł. Niemniej jednak w aktach sprawy znajduje się potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia zaświadczenia z dnia "[...]" wystawionego przez ZUS, z którego wynika, że wnioskodawca z tytułu renty za 08.2016 r. uzyskał kwotę "[...]" brutto (k. nr 30 akta administracyjne). W światle zatem przedstawionych materiałów źródłowych należałoby uznać, że rodzina skarżącego dysponuje wyłącznie dochodem z jego renty w wysokości – "[...]’ na sierpień 2016 r. Skoro bowiem żona wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności ponosi stratę zaś innych dokumentów źródłowych dotyczących wysokości pobieranego przez nią ewentualnie wynagrodzenia za pracę skarżący nie przedstawił, brak jest podstaw do uznania oświadczenia wnioskodawcy za wiarygodne, w zakresie wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę żony. Powyższe ustalenie wpływa także, na ocenę składanych przez skarżącego oświadczeń w zakresie wysokości ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem dwuosobowego gospodarstwa domowego. Nie sposób bowiem jest uznać za wiarygodne wyjaśnień wnioskodawcy, że ponosi on wydatki w wysokości ok. 1500- 1700 zł miesięcznie, w sytuacji gdy z dokumentów źródłowych zgromadzonych w toku prowadzonego postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy wynika, że wnioskodawca dysponuje dochodem w granicach ok. "[...]" brutto miesięcznie i dodatkowo nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy finansowej czy też rzeczowej. W tym przypadku podobnie jak w przypadku oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów wnioskodawca nie przedstawił odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków stałych, choć był do tego wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. Z przedstawionego oświadczenia wnioskodawcy wynika zaś, że miesięczne stałe wydatki rodziny skarżącego oscylują w granicy ok. 1.582,89 zł (przyjmując, że z tytułu podatku od nieruchomości wnioskodawca ponosi koszty miesięczne w kwocie 20,83 zł, zaś z tytułu opłaty za opał w kwocie 166,66 zł) oraz nie uwzględniając wydatku na odzież w kwocie 150 zł w związku z brakiem informacji czy wydatek ten dotyczy miesiąca czy też roku. Stwierdzić przy tym należy, że kwoty przedstawione przez wnioskodawcę nie zostały uwiarygodnione dokumentami źródłowymi w postaci np. rachunków za energię elektryczną, wodę czy też zakup opału, które to zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego każde gospodarstwo domowe posiada, zaś wnioskodawca był już wcześniej wzywany do przedstawienia ww. dokumentów w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, mógł zatem przewidzieć potrzebę przedstawienia takich dokumentów źródłowych, nie mówiąc już o rachunkach za zakup lekarstw. Niezależnie jednak od powyższego z analizy przedstawionego przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego żony wynika, że wnioskodawca tylko z tytułu usług świadczonych przez "[...]" ponosi miesięcznie wydatek w kwocie od 177,93 zł do 209,23 zł ( średnio za cztery miesiące 2017 r. -192,72 zł), z tytułu opłat za "[...]" kwotę 70 zł zaś z tytułu wywozu odpadów komunalnych – 45 zł miesięcznie. Z powyższego wynika, że tylko z tytułu opłat za telefon, ewentualnie internet wnioskodawca ponosi wydatki znacznie wyższe niż wynikałoby to z przedstawionego oświadczenia z dnia 4.05.2017 r., gdzie wyjaśnił, że za "media" ponosi wydatki w kwocie -100 zł zaś za wywóz nieczystości – 35 zł. Takie działanie skarżącego uniemożliwiło zarówno określenie wysokości uzyskiwanych przez niego jak i jego żonę dochodów jak i ponoszonych przez nich kosztów utrzymania. Podkreślić przy tym należy, że niezbędne dla oceny możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania jest ustalenia jakie faktycznie strona uzyskuje dochody i ponosi wydatki i z jakich środków je opłaca. Nie przedstawiając zatem dokumentów źródłowych wnioskodawca uniemożliwił dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej jego faktycznej sytuacji materialnej, a tym samym, nie pozwolił uznać jego ogólnikowych i niepełnych deklaracji i na tej podstawie przyznać mu prawo pomocy. Na marginesie należy jedynie stwierdzić, że gdyby opierać się wyłącznie na "gołosłownych" wyjaśnieniach wnioskodawcy dotyczących zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów – "[...]" (oświadczenie z formularza PPF) jak i wysokości ponoszonych stałych wydatków miesięcznych – 1582,49 zł (ewentualnie 1.732,49 zł licząc wydatek na odzież w kwocie 150 zł) można byłoby przyjąć, że miesięcznie rodzina wnioskodawcy może liczyć na oszczędności w budżecie domowym w granicach najmniej "[...]", z której to kwoty, zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego wnioskodawca byłby w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego zarówno w tej i kolejnej sprawie zawisłej przed tut. Sądem (o sygn. akt I SA/Ol 241/17). Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS). Nie udzielając wyjaśnień na wezwanie skarżący nie udzielił niezbędnych dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeń. Uznać więc należy, iż skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki do przyznania mu prawa pomocy, a tym samym brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wskazać przy tym należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji (nieprzedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05 - niepublikowane). Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.