I SA/Ol 249/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Ż., M. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników spółki jawnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Przedmiotowa sprawa została wszczęta wskutek skargi M. Ż. oraz M. C. byłych wspólników "A" Ż., C. Sp. j., reprezentowanych przez radcę prawnego P. K. Strona skarżąca złożyła dwa wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi w wysokości 500) - każdy z nich został podpisany przez jednego z byłych wspólników. Wnioskiem z dnia 16 lutego 2011r. M. Ż. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje i nie posiada majątku. Utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego w ramach pomocy rodziny w wysokości 1000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu formularza wniosku wskazał, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych. Nadto oświadczył, że stałe koszty utrzymania wynoszą 500 zł. Zarządzeniem z dnia 9.05.2011 r. włączoną do akt odpis wezwania z dnia 7.04.2011 r. skierowanego do M. Ż. w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 194/11 wraz odpisem pisma nadesłanego tytułem odpowiedzi na ww. wezwanie. W odpowiedzi na wezwanie oświadczył, iż pomocy finansowej udzielają mu dzieci – K. i B. Ż. W okresie od 01.01.2008 r. do 7.04.2011 r. nie posiadał majątku. Nie korzysta z pomocy MOPS ani innej organizacji charytatywnej. Nie posiada także kont, lokat bankowych ani polis ubezpieczeniowych. Zamieszkuje w G. w lokalu stanowiącym własność siostry , na podstawie umowy użyczenia. Nadto oświadczył, że nie poniósł kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, gdyż rozliczenie to ma nastąpić po zakończeniu sprawy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Rozpoznając wniosek M. Ż. byłego wspólnika spółki jawnej stwierdzić należy, iż w sprawie nie zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na wstępie zaznaczyć należy, że niezbędny do nadania dalszego biegu sprawie koszt sądowy – w postaci wpisu od skargi wynosi 500 zł. Do opłacenia ww. wpisu jak i innych kosztów sądowych zobowiązani są solidarnie obaj byli wspólnicy Spółki jawnej. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Strona składając oświadczenie poza wykazaniem wysokości otrzymywanej pomocy od dzieci w kwocie 1000 zł oraz określeniem kwoty ponoszonych stałych wydatków na bieżące utrzymanie gospodarstwa domowego nie wyjaśniła innych zdaniem referendarza sądowego istotnych informacji dotyczących jej sytuacji finansowej. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy nie dysponował bowiem wiedzą dotyczącą zarówno sytuacji materialnej dzieci, które wspierają finansowo wnioskodawcę, co biorąc pod uwagę regulację art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest istotne z punktu oceny możliwości opłacenia kosztów sądowych. Winien również przedstawić dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów utrzymania nawet w sytuacji gdy jak twierdzi rachunki za media wystawiane są na właściciela lokalu, który użytkuje, zwłaszcza gdy został do tego wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. Poprzestanie na lakonicznym oświadczeniu, iż ponosi stałe koszty utrzymania w wysokości 500 zł za użyczony lokal o powierzchni 25 m2 i nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość opłat, gdyż wystawiane są na nazwisko użyczającej, w tym przypadku siostrę wnioskodawcy, nie pozwala na weryfikację i obiektywną ocenę przestawionego oświadczenia. Skarżący nie wyjaśnił także co kryje się pod kwotą 500 zł wypłacaną tytułem bieżących kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. W tym zakresie orzekający nie może domniemywać czy na powyższą kwotę składają się wydatki z tytułu czynszu, ewentualnie zwrot wydatków za media czy też koszty zakupu żywności. Niezbędnymi dla weryfikacji takiego oświadczenia są dokumenty w postaci ewentualnej umowy użyczenia, odpis deklaracji podatkowej potwierdzającej ewentualny fakt uzyskiwania dochodów z tytułu czynszu pobieranego przez użyczającą lokal, odpisy rachunków za media. Powyższe braki skutkują nie możliwością obiektywnej oceny sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy tym samym brakiem podstaw do stwierdzenia czy spełnione są przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Powyższe dane w ocenie orzekającego były istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego i dochodów dzieci, które są zobowiązane do pomocy rodzicom, jest niemożliwe uznanie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. Ciężar udowodnienia, iż spełnia się przesłanki do uzyskania takiego zwolnienia ciąży na wnioskodawcy. Powyższe stanowisko podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 29 września 2005r. sygn. akt II FZ 608/05 (niepublikowane) oddalił zażalenie wnioskodawców na postanowienie Sądu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. W postanowieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż "(...)to skarżący chcą uzyskać prawo pomocy i to oni powinni nie tylko współpracować z Sądem poprzez przedstawienie dokumentów, do których złożenia zostali wezwani, ale także z własnej inicjatywy przedstawiać dane i dowody na ich poparcie, mające przekonać Sąd co do tego, iż stronie rzeczywiście powinno zostać przyznane prawo pomocy. Z twierdzeń zawartych w zażaleniu wynika, iż Sąd powinien bez wahania zaufać skromnie udzielonym przez stronę informacjom i przyznać prawo pomocy bez głębszego wnikania w sytuację majątkową , rodzinną i zdrowotną strony - stanowisko takie jest niezgodne nie tylko z przepisami , ale z samą instytucją prawa pomocy, która stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego i możliwość jej przyznania powinna być w każdym indywidualnym przypadku wnikliwie badana, gdyż w przeciwnym wypadku w sposób nieuzasadniony kosztami postępowania zostaje obciążony ogół obywateli". Wskazać przy tym należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji (nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05 -niepublikowane). Na marginesie zauważyć należy, że nawet poprzestając na lakonicznych oświadczeniach dotyczących sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy w ocenie referendarza sądowego brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Bowiem z zadeklarowanej pomocy finansowej od dzieci w wysokości 1.000 zł po opłaceniu wskazanych stałych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, skarżącemu pozostaje kwota w wysokości 500 zł. Z kwoty tej zdaniem orzekającego, skarżący miał możliwość zgromadzić niezbędne środki na opłacenie kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Zwłaszcza biorąc pod uwagę okoliczność, iż od daty wydania zaskarżonej decyzji upłynął okres prawie 4 miesięcy. Podkreślić przy tym należy, iż uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł jak i ewentualnych dalszych kosztów sądowych nie będzie nadmiernym obciążeniem dla skarżącego, biorąc pod uwagę fakt, iż solidarnie zobowiązanym do ich opłacenia jest również drugi były wspólnik Spółki jawnej M.C. Oceny tej nie zmienia również fakt, iż skarżący zobowiązany jest solidarnie z drugim byłym wspólnikiem spółki jawnej do opłacenia kosztów sądowych w innej sprawie o sygn. akt I SA/Ol 194/11. W związku z tym, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji