I SA/Ol 252/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński, Sędziowie Sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Sędzia WSA Renata Kantecka (spr.), Protokolant Starszy specjalista Lidia Wachowska, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 26 maja 2011 r., sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchylono zaskarżona decyzję Wnioskiem z dnia "[...]" J. J. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie części naliczonych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników za trzeci i czwarty kwartał 2010 r. w kwocie 642 zł. We wniosku zobowiązany powołał się na swoją sytuację finansową wskazując, że nie ma opału na zimę. Podkreślił również, że zwracał się kilkakrotnie o umorzenie części zadłużenia, jednak jego prośby załatwiano odmownie. Decyzją znak: "[...]"z dnia "[...]"r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie umorzył J.J. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników za trzeci i czwarty kwartał 2010 r., w kwocie 642 zł. Powołując w podstawie prawnej ww. decyzji art.36 ust.1 pkt 10 i art.41a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz.U. z 2008r. nr 50, poz.291 ze zm.), dalej jako u.u.s.r., organ wskazał, że zgodnie z tymi przepisami Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika, na jego wniosek, uwzględniając jego możliwości płatnicze oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowych i składkowych może umorzyć w całości lub części należności z tytułu składek. Organ wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie i dokonanej wizytacji w gospodarstwie wnioskodawcy nie stwierdzono braku możliwości płatniczych, a sytuacja materialno – finansowa nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Pouczono również wnioskodawcę o istnieniu możliwości spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.J. wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i finansowej. Długi przekraczają jego możliwości finansowe. W związku z początkiem nowego roku wnioskodawca jest zobowiązany do zapłaty kolejnych zobowiązań – podatku gruntowego, ubezpieczenia budynków i pojazdów, składek na ubezpieczenie społeczne, remonty ciągnika oraz zakup nawozów, nasion na uprawy. Ponadto zalega z zapłatą za usługi w kwocie 3.000 zł. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją znak: "[...]"z dnia "[...]"r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że na podstawie złożonej dokumentacji i po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie oraz dokonanej wizytacji w gospodarstwie wnioskodawcy ustalono, iż sytuacja materialno – finansowa nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Na powyższą decyzję J.J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnosząc o umorzenie składek. Skarżący wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie bierze tego pod uwagę. Podkreślił, że nie jest w stanie także spłacić rat, na które KRUS proponuje rozłożyć zaległości. Skarżący wskazał, że naprawa dachu zerwanego z obory, dokonana w 2010 r. pochłonęła 30.000 złotych. Na skutek błędu lekarza weterynarii poniósł starty w hodowli bydła. Stado bydła odbudowywał przez trzy lata, na co musiał zaciągnąć kredyt, który spłaca. Uregulował zaległości w podatku gruntowym za 2010 r., natomiast sytuacja finansowa nie pozwoliła mu na zapłatę zaległości w KRUS. Podkreślił, że jego sytuacji winna jest nieopłacalność rolnictwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Zaznaczył, że sytuacja skarżącego, wbrew jego twierdzeniom jest dobra. Prowadzi on gospodarstwo o powierzchni 17,67 ha. Zamieszkuje z rodzicami posiadającymi świadczenia emerytalne. Organ podkreślił, że zdarzenia, na które powołuje się skarżący miały miejsce w latach wcześniejszych: dwie krowy padły w 2005 r., natomiast dach obory został zerwany w 2008 r. Zdaniem organu fakt, iż strona postanowiła wydatkować pieniądze na inne cele niż składki na ubezpieczenie społeczne rolników nie może mieć wpływu na ocenę zasadności odmowy umorzenia składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, ale z innych względów niż w niej wskazanych. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mają uprawnienia kasacyjne, co oznacza, że nie zastępują organów administracji w rozstrzyganiu spraw, a stwierdzając, że zaskarżona decyzja (postanowienie) narusza prawo materialne, bądź przewidziane przepisami zasady postępowania administracyjnego, mogą uchylić zaskarżony akt lub stwierdzić jego nieważność. Stanowią o tym art. 3 i art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) cytowanej dalej jako p.p.s.a. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art.134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Zgodnie z jego brzmieniem Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może umorzyć" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Nie zwalnia to jednak organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisach prawa. Sąd rozpoznając skargi na decyzje wydane w trybie uznania administracyjnego może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko. W sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), powoływanej dalej jako u.s.u.s., o czym stanowi art.52 u.u.s.r. Natomiast według art.123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), chyba, że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba, że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał powołany art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na jego podstawie jest wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być rozważony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Za przesłankę uzasadniającą umorzenie zaległości z tytułu składek uznać można trudną sytuację finansową ubezpieczonego i w rozpoznanej sprawie strona właśnie na tę okoliczność się powoływała. Przesłanka ważnego interesu zostanie spełniona, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego jego podstawowych potrzeb życiowych. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie, jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się decyzją nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy umorzenia, którymi kierował się organ orzekający będą nieznane. W niniejszej sprawie organ obowiązku opisanego powyżej nie wykonał. Nie ustalił bowiem w sposób prawidłowy stanu faktycznego - nie dokonał analizy dochodów skarżącego oraz wydatków, które musi on ponosić w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak również nie dokonał oceny tego stanu na gruncie powołanego przepisu. Uzasadnienie organu sprowadza się do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja materialno – finansowa nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Nie wiadomo natomiast nic na temat sytuacji osobistej czy majątkowej strony skarżącej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje istotnych elementów, które powinny składać się na stan faktyczny sprawy, takich jak ustalenie: ilości osób pozostających na jego utrzymaniu, pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, wielkości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z gospodarstwa oraz dochodów uzyskiwanych przez rodziców skarżącego, czy też wydatków stałych ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego strony, a zatem kosztów wyżywienia, czynszu, opłat na energię, gaz, wodę, kosztów leczenia. Dokonanie analizy sytuacji materialnej skarżącego, a mianowicie z jednej strony ustalenie wielkości osiąganych przez skarżącego dochodów, a z drugiej wielkości koniecznych wydatków, pozwoli ocenić, czy skarżący ma możliwość zapłaty zaległych należności składkowych. Dopiero wyjaśnienie powyższych kwestii pozwoli na poznanie możliwości płatniczych skarżącego i dalszą ocenę zasadności jego wniosku na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. W tej sytuacji stwierdzenie organu zawarte w zaskarżonej decyzji, że brak jest podstaw do umorzenia składek jest dowolne i przedwczesne. Organ, prowadząc postępowanie w sprawie z wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek, miał obowiązek wyjaśnić jego sytuację finansową i ocenić, czy zapłata tych należności w kwocie 642 zł rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji. Powyższe wskazuje na naruszenie przez organ zasady prawdy obiektywnej (materialnej), określonej w art. 7 k.p.a., a polegającej na obowiązku podjęcia wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zasada ta została rozwinięta w art. 77 § 1 k.p.a., którego treść obliguje organy administracji publicznej do zebrania w sposób wyczerpujący, jak również rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jednocześnie organ odwoławczy naruszył art. 80 k.p.a. stanowiący, że ocena czy dana okoliczność została udowodniona powinna nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W niniejszej sprawie możliwości płatnicze skarżącego nie zostały ustalone, a w konsekwencji powyższego nie zostały uwzględnione przez organ orzekający, jak tego wymaga omawiany art. 41a ust.1 u.u.s.r. Tym samym wydane orzeczenie należy uznać za nieuzasadnione. Nadto organ powinien w uzasadnieniu decyzji szczegółowo wskazać przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi, gdy organ działa w granicach uznania administracyjnego. Brak w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, ustaleń oraz rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną zobowiązanego stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Powołany przepis stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oceniając zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS we wskazanym wyżej zakresie, jak i decyzję ją poprzedzającą, stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia te tych wymogów nie spełniają. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na ocenę, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a tym samym, czy nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem omówionych powyżej przepisów procedury, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane uchybienia formalne, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W ramach tego organ administracyjny winien w szczególności wyjaśnić sytuację materialną i możliwości płatnicze skarżącego, a następnie uwzględnić je przy ustalaniu czy w sprawie nie występuje ważny interes skarżącego umożliwiający umorzenie zaległych składek w trybie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Zasadne jest zatem ustalenie i porównanie miesięcznych dochodów oraz wydatków skarżącego, poprzedzone zebraniem oraz oceną niezbędnych dowodów w tym zakresie. Ustalenia organu winny znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.