I SA/Ol 253/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 23 maja 2012 r., złożonym na urzędowym formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach PPF skarżąca K. R. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy. W związku z brakami formalnymi wniosku pismem z dnia 30.05.2012 r. skarżąca została wezwana do zakreślenia, na formularzu wniosku PPF w terminie siedmiu dni od doręczenia wezwania, zakresu żądania. Nadto na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżącą została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie: - wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącej i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, w związku z lakonicznym oświadczeniem skarżącej złożonym w rubryce 5 formularza wniosku, iż "Przy tak niskich dochodach a wysokich kosztach utrzymania nie jest w stanie spłacić tej kwoty", - wyjaśnień, czy skarżąca korzysta z pomocy osób trzecich czy też organizacji (ośrodków), w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało wskazać rodzaj i wysokość otrzymanej pomocy w roku 2012, - wyjaśnień, w zakresie osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie. Z akt administracyjnych wynikało bowiem, iż do protokołu z dnia 12.12.2011 r. oświadczyła, że na jej utrzymaniu pozostaje syn A.R. oraz wnuk T. R. natomiast w formularzu wniosku oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wyłącznie z synem A. R. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym zakreśliła, że wnosi o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. Oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem A. R. Oboje z synem utrzymują się z renty w wysokości 767,84 zł miesięcznie oraz alimentów na syna w wysokości 880 zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni 80 m2, wymagający "wielkiego remontu". W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że nastąpiło pogorszenie sytuacji finansowej oraz stanu zdrowia. Wyjaśniła, że przy tak niskich dochodach , a wysokich kosztach utrzymania nie jest w stanie spłacić "tej kwoty". Nadto wniosła o załatwienie sprawy "bez ciągania po sądach ponieważ ciężko mi jeździć". Nie przedłożyła żadnych oświadczeń jak i dokumentów na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenie w formularzu wniosku PPF nie dawało podstaw do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej strony. W związku z powyższym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Na powyższe wezwanie w wyznaczonym terminie skarżąca nie złożyła wyjaśnień. Oceniając sytuację materialną i życiową wnioskodawczyni, w oparciu o złożone oświadczenia, jedynie na formularzu wniosku PPF należy stwierdzić, że w sytuacji nie wyjaśnienia istotnych dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy kwestii a mianowicie wysokości miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej, nadto nie wyjaśnieniem rozbieżności dotyczących ilości osób pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym oraz brakiem odniesienia się do kwestii czy korzysta z pomocy osób trzecich lub też powołanych do tego instytucji, brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej, jedynie w oparciu o bardzo lakoniczne oświadczenie złożone na formularzu wniosku. Bez tych istotnych dla sprawy ustaleń nie sposób stwierdzić, czy zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata. Z przedstawionych oświadczeń wynika bowiem tylko, że skarżąca otrzymuje stałe miesięczne dochody w wysokości łącznej 1.647,84 zł. Powyższe dochody przeznacza na utrzymanie swoje oraz syna. Nie wskazanie wysokości ponoszonych kosztów uniemożliwia stwierdzenie czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki określone w art. 246 p.p.s,a. tj. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ewentualnie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tylko bowiem zestawienie wysokości osiąganych dochodów z kwotami niezbędnych miesięcznych wydatków ponoszonych przez stronę daje podstawę do stwierdzenia czy strona posiada wolne środki pieniężne, jeżeli tak to w jakiej wysokości ewentualnie czy jest w stanie wygospodarować (zaoszczędzić) na ten cel środki pieniężne. Niewątpliwe także, na sytuację materialną strony wpływa ilość osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowy oraz fakt uzyskiwana dodatkowej pomocy np. z Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie odniesienie się w żaden sposób do tych kwestii spowodowało, że sytuacja materialna i życiowa nie została na tyle wyjaśniona aby możliwe było udzielenie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Trzeba bowiem podkreślić, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny (referendarz sądowy) orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sadowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego (referendarza sądowego) pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Ciężar dowodu tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Zauważyć należy, że to wnioskodawczyni winno zależeć na precyzyjnym określeniu swojej aktualnej sytuacji życiowej i materialnej tak aby rozstrzygający wniosek nie miał wątpliwości co do przedstawiony przez stronę faktów. Niezależnie od powyższego, w związku z uwagą skarżącej odnośnie trudności w przybyciu na rozprawę do tut. Sądu, przedstawioną w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wyjaśnić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 133 i 134 § 1 p.p.s.a.). Brak związania zarzutami i wnioskami oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Dodatkowo należy stwierdzić, że stosownie do art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Tylko ewentualne wezwanie strony lub jej pełnomocnika do osobistego stawiennictwa w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy wyklucza kontynuowanie rozprawy pod ich nieobecność. Nadto w razie nieobecności strony lub jej pełnomocnika na rozprawie, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy ( art. 108 p.p.s.a.) W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.