I SA/Ol 253/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, II. w pozostałej części wniosek oddalić. K.R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej z dnia 23 maja 2012r. skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem A.R. Oboje z synem utrzymują się z renty w wysokości 767,84 zł miesięcznie oraz alimentów na syna w wysokości 880 zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni 80 m2, wymagający "wielkiego remontu". W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że nastąpiło pogorszenie sytuacji finansowej oraz stanu zdrowia. Wyjaśniła, że przy tak niskich dochodach , a wysokich kosztach utrzymania nie jest w stanie spłacić "tej kwoty". Nadto wniosła o załatwienie sprawy "bez ciągania po sądach ponieważ ciężko mi jeździć". Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz.270) – dalej powoływana jako p.p.s.a., skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącej i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, w związku z lakonicznym oświadczeniem skarżącej złożonym w rubryce 5 formularza wniosku, iż "Przy tak niskich dochodach a wysokich kosztach utrzymania nie jest w stanie spłacić tej kwoty". Zwrócono się również o złożenie wyjaśnień w zakresie osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie. Z akt administracyjnych wynikało bowiem, iż do protokołu z dnia 12.12.2011 r. oświadczyła, że na jej utrzymaniu pozostaje syn A.R. (lat 18) oraz wnuk T.R. (lat 5), natomiast w formularzu wniosku oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wyłącznie z synem A.R. Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnych oświadczeń jak i dokumentów. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2012 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia strona nie zgodziła się z rozstrzygnięciem referendarza sądowego oraz podniosła m.in., że w aktach sprawy znajdują się informacje, iż nie korzysta z żadnej pomocy, nie posiada samochodu, zasobów pieniężnych oraz innego majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego..., a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego.... (art.245 §2 i 3 p.p.s.a.). W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Z analizy sytuacji majątkowej strony przedstawionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że wnioskodawczyni znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Z akt administracyjnych wynika, że główną przyczyną złej sytuacji finansowej podatniczki jest stałe zalewanie posesji, na której mieszka, spowodowane złymi warunkami atmosferycznymi. Rodzina strony posiada niskie dochody: renta K. R. w wysokości 710,84 zł, alimenty 880,00 zł, zasiłek rodzinny 91,00 zł miesięcznie. Rodzina ponosi znaczące wydatki miesięczne na leczenie domowników - 450,00 zł, wyjazdy do lekarza 100,00 zł oraz kształcenie syna strony – A.R. 350,00 zł. W miesiącu grudniu 2011 r. wnioskodawczyni poniosła koszty zakupu okularów dla syna A. Z protokołu przesłuchania strony z dnia 12 grudnia 2011 r. (k. 58 akt adm.) wynika, iż koszt zakupu okularów to kwota około 700,00 zł, natomiast w styczniu wymieniona musi zakupić okulary dla siebie, których koszt może wynieść około 800,00 zł. Strona leczy się w poradni okulistycznej, poradni reumatologicznej, poradni neurologicznej oraz poradni kobiet, poradni dermatologicznej i poradni urologicznej. Z braku środków finansowych zrezygnowała z leczenia w poradni alergologicznej. Dodatkowym wydatkiem jest usuwanie skutków zalewania drogi i posesji. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się dokumenty obrazujące sytuacje majątkowa strony skarżącej: kopia decyzji MOPS z dnia 22 września 2011 r. o przyznaniu jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100,00 zł, kopia decyzji MOPS z dnia 16 listopada 2011 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dodatku(ów) do zasiłku rodzinnego, kopia odcinka do zapłaty za energię - 145,23 zł, kopia odcinka do zapłaty za wodę - 24,37 zł, kopia dowodu wpłaty za wyżywienie w szkole - 46,20 zł, kopia dowodu wpłaty III i IV raty podatku od nieruchomości i podatku rolnego za 2011 r., kopia wyciągu bankowego za miesiąc listopad 2011 r., kopia asygnaty na drewno; kopia faktury z dnia 17 listopada 2011 r. za Internet 50,00 zł, kopia skierowania do poradni specjalistycznej, kopię informacji od lekarza kierującego, kopię od lekarza kierującego, kopia wyciągu bankowego z miesiąca października 2011 r., kopia decyzji o przyznaniu renty, kopia protokołu oględzin sądowo - lekarskich, kopia odcinków za prenumeratę - 160,00 zł (2x), kopia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności K.R. Mając na uwadze przedstawioną wyżej sytuację materialną skarżącej stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu skarżąca nie posiada wystarczającego źródła dochodu, które pozwoliłoby ponieść jej koszty związane z udziałem w postępowaniu sądowym bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Oceniając wniosek wzięto pod uwagę jej sytuację rodzinną, majątkową oraz dochody. Dochód uzyskiwany w formie renty i alimentów na syna, po uwzględnieniu koniecznych wydatków rodziny, pozwala wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku wzięto pod uwagę, iż skarżąca nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W przytoczonych okolicznościach skarżąca nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść kosztów sądowych. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Wskazać należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.