I SA/Ol 26/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007r. oraz odsetek za zwłokę od zaniżonych wpłat zaliczek na ten podatek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego Wnioskiem z dnia 5 lutego 2013 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący W. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 2226,21 zł brutto, jego małżonka uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.000 zł brutto. Łącznie rodzina dysponuje kwotą 4.226,21 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada żądnego majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Wskazał, iż żona jest właścicielką domu jednorodzinnego, a on posiada prawa majątkowe w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Argumentując wniosek skarżący wskazał, że nie posiada oszczędności, a spółka w której posiada udziały przynosi straty. Dodatkowo wyjaśnił, iż wypłata emerytury została zajęta przez Urząd Skarbowy, dokonano potrącenia w kwocie 556,55 zł. Do wypłaty od dnia 01.010.2013r. pozostaje kwota 1.287,30 zł. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 11.02.2013 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu (budynku), w którym skarżący zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal, budynek ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, zamieszkuje u kogoś, lub inne), - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont za ostatnie pięć miesięcy posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bądź oświadczenia o braku powyższych, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, ewentualnie oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy dochody wpisane w rubrykę nr 10 są dochodami brutto czy netto (na rękę) łącznie - 4.226,21 zł, podanie łącznych aktualnych dochodów netto po potrąceniach U.S., – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym skarżącego oraz jego małżonki (nieruchomościach, nieruchomościach rolnych, innych nieruchomościach, podania ich powierzchni i położenia, ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 3000 euro, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, udziałach w innych podmiotach gospodarczych i ich wartości) – w okresie 01.01.2010 – 05.02.2013r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku wskazanie tytułu prawnego oraz kwoty zakupu, ewentualnie ceny sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o charakterze i wartości posiadanych praw majątkowych w spółce z o.o., - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie ewentualnego posiadania przez skarżącego oraz jego żonę polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek. Termin uzupełnienia wniosku został zakreślony na 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W terminie tym skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 11 lutego 2012r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. W tym miejscu należy odnotować, że doręczenie wezwania, o którym mowa wyżej nastąpiło na zasadach określonych w art. 73 §1 - 4 p.p.s.a., to jest w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Zgodnie z treścią przywołanego unormowania, w razie niemożności doręczenia pisma adresatowi będącemu osobą fizyczną w sposób przewidziany w art. 65-72 p.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym wraz z informacją o możliwości odbioru w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa wyżej, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia wspomnianego czternastodniowego okresu. Wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku wysłane na wskazany w formularzu "PPF" adres ("[...]") awizowano w dniu 13 lutego 2013 r. oraz powtórnie w dniu 21 lutego 2013 r (vide: adnotacje umieszczone na zwróconej przesyłce). Przesyłka nie została jednak podjęta. W świetle przedstawionych wyżej uregulowań, skutek doręczenia omawianego wezwania nastąpił więc w dniu 27 lutego 2013 r. (czternaście dni od daty pierwszego awizowania), zaś wyznaczony w jego treści siedmiodniowy termin upłynął odpowiednio w dniu 6 marca 2013r. W terminie tym skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. Oceniając sytuację finansową W. S. na podstawie zawartych w formularzu wniosku PPF oświadczeń, należy stwierdzić, iż nie zostało wykazane, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jak również kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Dlatego też w ocenie rozpoznającego wniosek istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego było zestawienie jego miesięcznych wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Nie zostało również wyjaśnione czy skarżący oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają rachunki bankowe. Analiza wyciągów z kont bankowych umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi ewentualnie przez skarżącego środkami finansowymi i tym samym przyczynę braku aktualne niezbędnych środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Z analizy rachunków bankowych wynika bowiem wysokość oraz rodzaj ponoszonych wydatków. Niewyjaśniona pozostała również kwestia posiadania ewentualnego majątku przez skarżącego i jego żonę w okresie trzyletnim przed dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym nie zostało wyjaśnione czy skarżący lub jego żona posiadali w tym okresie ewentualne składniki majątkowe, a jeżeli tak to jakie. Dane w tym zakresie również uwiarygodniają przedstawianą przez potencjalnego wnioskodawcę trudną sytuację majątkową. Obrazują bowiem tę sytuację w pewnym przedziale czasu poprzedzającym złożenie skargi i pozwalają stwierdzić, czy brak majątku występuje od dłuższego czasu, czy przeciwnie stosunkowo niedawno wnioskodawca wyzbył się bądź spieniężył oraz jakie składniki swojego majątku. Ponadto, gdy z formularza PPF wynikało, że żona skarżącego jest właścicielką domu jednorodzinnego nie bez znaczenia było ustalenie, czy nie posiada także innych składników majątkowych. Istotne dla oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika było ustalenie ilości oraz wartości udziałów posiadanych przez skarżącego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Twierdzenie, ze spółka ponosi straty nie oznacza, że nie posiada ona majątku w postaci kapitału zakładowego powstałego z udziałów wspólników, kapitału zapasowego, majątku trwałego czy zasobów pieniężnych. Tym samym ważne było ustalenie ilości oraz wartości posiadanych przez skarżącego udziałów. Posiadanie udziałów kształtuje sytuację majątkową skarżącego po stronie aktywów i podlega ocenie zmierzającej do ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawcy. Uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było kluczowe dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych czy też kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.