I SA/Ol 261/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 31 marca 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca M.W. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką niepełnoletnich dzieci. Oboje z mężem uzyskują dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości łącznej 6.600 zł brutto miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 174 m2 wraz z piwnicą, na którym ustanowiona jest hipoteka. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że z uwagi na obecną sytuację finansową nie posiada środków finansowych niezbędnych do opłacenia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie skarżącej niniejsza sprawa jest trudna i w związku z tym niezbędna jest pomoc osoby znającej przepisy prawa. Podkreśliła, że od kilku lat boryka się z problemami wynikającymi z przyjęcia spadku z "dobrodziejstwem inwentarza" po zmarłym ojcu. Wskazała, że córka choruje na "[...]" zaś niedawno zmarła młodsza córka, te wydarzenia spowodowały, że nie posiada oszczędności. Dodała, że posiada samochód Fiat Punto rocznik 2004 o wartości 6.000 zł i samochód Mazda 3, na który zaciągnęła kredyt – wysokość raty 1.268 zł, okres do spłaty jeszcze dwa lata. Ponadto wskazała, że posiada kredyt wzięty na remont domu, który spłacać będzie jeszcze przez okres 12 lat – do spłaty pozostała kwota ok. 79.200 zł. Stwierdziła, że spłacane kredyty jak i koszty związane z utrzymaniem domu i leczeniem córki są przyczyną złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 8 kwietnia 2014 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Do dnia posiedzenia niejawnego do tutejszego sądu nie wpłynęły dokumenty określone w wezwaniu. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym stosownie do art. 245 § § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zgodnie z § 3 p.p.s.a. ww. artykułu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Zauważyć należy, że ciężar dowodu tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Zaznaczyć należy, że w orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, zauważyć należy, iż zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (lub referendarza sądowego) wystosowanego w trybie określonym w art. 255 p.p.s.a. skutkowało tym, że referendarz sądowy nie mógł skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak spowodował, że materiał dowodowy pozostał niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia jest odmowa przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że oświadczenie skarżącej zawarte w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie stanowiło wystarczającej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. Opierając się wyłącznie na oświadczeniu skarżącej złożonym na urzędowym formularzu wniosku bez dodatkowych informacji, do których strona została wezwana, referendarz sądowy nie mógł stwierdzić czy spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy. W szczególności skarżąca nie wykazała wysokości ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, leczeniem, nie określiła składników posiadanego majątku w okresie od 1.01.2013 r. do 31.03.2014 r., nie przedstawiła także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącą środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy strona ewentualnie miała możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżąca i jej rodzina ponoszą. Mogłaby również potwierdzić, że skarżąca faktycznie spłaca raty kredytów i w jakiej wysokości ewentualnie i czy rzeczywiście sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nieprzedłożenie natomiast wyciągów z rachunków bankowych rodzi wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Rozpoznając wniosek skarżącej w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. W przedmiotowej sprawie rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie miał możliwości zbadać pełnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni. W tym stanie rzeczy opierając się wyłącznie na niepełnym i wybiórczym oświadczeniu skarżącej, należy stwierdzić, że z kwoty uzyskiwanego dochodu w wysokości 6.600 zł, jest w stanie opłacić zarówno koszty sądowe jak i ewentualne koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać należy, że podniesiona w oświadczeniu okoliczność spłaty rat kredytów nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę procesów sądowych. Niezależnie od powyższego należy też zaznaczyć, że przesłanką ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu nie jest stopień skomplikowania sprawy sądowoadministracyjnej oraz nieznajomość problematyki prawnej przez strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego powinno następować jedynie wówczas, gdy istnieje niebezpieczeństwo, że brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw, pod warunkiem, że spełniona jest przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy. Brak ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie grozi niebezpieczeństwem pozbawienia strony możliwości działania w niniejszym postępowaniu, bowiem takie niebezpieczeństwo co do zasady nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2006 r., II SA/Lu 603/05, niepubl.). Dodatkowo referendarz sądowy zauważa, że powyższej oceny nie zmienia także fakt, że przed tut. Sądem toczy się wiele postępowań zainicjowanych przez wnioskodawczynię, co wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w każdym z nich. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.