I SA/Ol 263/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Z. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" , Nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności do gruntów rolnych na 2007r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153 , poz. 1270, dalej p.p.s.a. ) Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskiem z dnia 15 lipca 2008r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku (PPF), S. Z. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J Z. Z tytułu uzyskiwanych świadczeń emerytalnych wnioskodawca i jego żona uzyskują dochód w kwocie łącznej 2150 zł brutto miesięcznie. W skład majątku skarżącego wchodzi nieruchomość zabudowana domem o powierzchni 120 m2 ( z końca XIX w.) oraz nieruchomość rolna o powierzchni 32,35 ha przeliczeniowego. Wnioskodawca posiada zasoby pieniężne w wysokości ok. 1.200zł , jak zaznaczył na bieżące potrzeby. Dodatkowo strona oświadczyła, że żona posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 48 m2. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że pomimo posiadania 32,35 ha gospodarstwa rolnego , z którego oficjalny dochód wynosi 1.898 zł/ ha, dochód ten nie pokrywa się z rzeczywistym dochodem. Wskazał, iż wysokie ceny środków produkcji , cena paliwa a dodatkowo panująca susza ( która obniżyła dochody o 40-50 %) wpływa na obniżenie dochodu . Ponadto wnioskodawca wyjaśnił, że w roku ubiegłym przeszedł zawał serca. W wyniku przebytego zawału serca pozostała mu 38% wydolność serca, która w praktyce oznacza brak możliwości pracy fizycznej. W br. na leczenie stopy cukrzycowej wydatkował kwotę 3.660 zł, która to kwota nie była refundowana przez NFZ. Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że do wspólnego gospodarstwa syn R. zakupił 28 ha . Zakup ten spłacają w ratach , ze środków uzyskanych z dopłat bezpośrednich. Skarżący zaznaczył, że z wielkim trudem , z uwagi na stan zdrowia utrzymuje gospodarstwo . Zmuszony jest korzystać z płatnej pomocy innych osób do cięższych prac fizycznych, co wpływa na koszty prowadzonej działalności . Nadto wyjaśnił, że miesięcznie ponosi wydatki na leczenie w kwocie ok. 450 zł. W złożonych dodatkowych wyjaśnieniach w związku z otrzymanym wezwaniem na podstawie art. 255 p.p.s.a. wnioskodawca oświadczył, że powierzchnia posiadanych gruntów rolnych wynosi 41,31 ha tj. 32,35 ha przeliczeniowego. Dodatkowo w odpowiedniej kulturze rolnej utrzymuje grunty syna R. o powierzchni 27,95 ha , na których zostały założone łąki. Od Spółki "B" dzierżawi grunty rolne o powierzchni 11,54 ha , z których 10,05 ha jest gruntami rolnymi. Prowadzone przez wnioskodawcę gospodarstwo rolne ukierunkowane jest na hodowlę bydła mlecznego. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że obecnie posiada 10 sztuk krów dojnych, 9 sztuk "młodzieży" i 7 sztuk cieląt. Ze sprzedaży mleka za okres od 2.04.2008r. do chwili obecnej uzyskał dochód w kwocie ok. 3300 zł ( za dwa miesiące). Wnioskodawca wyjaśnił, że "zarówno synowi w ub. roku jak i mu w br. nie uda się zarobić na nic poza tym co niezbędne". Uzyskane środki pieniężne z tytułu dopłat w wysokości 31.012,56 zł wydatkował na : spłatę rat za kupno ziemi przez syna R. – w kwocie 18.711,76 zł, na remonty ciągników, kosiarki rotacyjnej, przyczepy samozbierającej i innych maszyn – ponad 8.000 zł, na kupno lekarstw nie refundowanych przez NFZ - 4000 zł. Za zakupioną przez syna ziemię pozostało do spłacenia 4 raty w łącznej wysokości 33.218 zł + odsetki. Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że opłaca czynsz dzierżawny w wysokości ok. 1.600 zł . W kwestii sposobu wykorzystania własnościowego spółdzielczego lokalu mieszkalnego o powierzchni 48 m2 skarżący wyjaśnił, że obecnie lokal ten zamieszkiwany jest przez jego żonę i syna R.. Syn R. "zniechęcony trudnościami przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego" podjął pracę w O.. Wyjaśniając sytuację rodzinną skarżący stwierdził, iż pomiędzy nim a żoną istnieje "coś w rodzaju rozdzielności majątkowej np. każdy płaci za swoje zakupy". Wyjaśnił także , że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z synem. Zaś na prowadzoną działalność gospodarczą pod firmą "C" trzy lata temu poniósł duże nakłady , obecnie jest na etapie odzyskiwania poniesionych nakładów. W ocenie wnioskodawcy proces odzyskiwania nakładów potrwa jeszcze dwa lata. W załączeniu wnioskodawca przedłożył faktury VAT i rachunki : za zakup lekarstw na łączną kwotę 3.660 zł, za zakup paliwa na łączną kwotę 799,52 zł, za zakup narzędzi na łączną kwotę 1,423 zł. Ponadto oświadczył, że łączny koszt naprawy ciągnika wyniósł 5.940,84 zł ( przy czym z przedstawionych rachunków nie wynika kiedy wnioskodawca poniósł ten wydatek). Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione dokumenty jak i złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie tj. na obecnym etapie uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 400 zł. Stwierdzić bowiem należy, że skarżący uzyskuje stałe miesięczne dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1.150 zł brutto miesięcznie. Dodatkowo skarżący uzyskuje dochody w postaci dotacji unijnych w związku z posiadanymi gruntami rolnymi w kwocie 31.012,56 zł, nadto jak wynika z wyjaśnień wnioskodawcy uzyskuje dochody ze sprzedaży mleka w kwocie 3.300 zł ( za dwa miesiące 2008r. ) oraz uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności pod firmą "C", przy czym poza stwierdzeniem, że obecne dochody pokrywają wyłącznie w części poniesione nakłady nie określił wysokości poniesionych nakładów jak i uzyskiwanych z tej działalności dochodów. Z dochodów tych w ocenie referendarza sądowego skarżący może wygospodarować środki pieniężne niezbędne do opłacenia kosztów sądowych, jak i na niekonieczne na obecnym etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym koszty związane z opłaceniem wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Fakt bowiem ponoszenia znacznych wydatków związanych ze spłatą rat za zakup ziemi przez syna R w br. roku 18.711,76 zł, przy czym zaznaczyć należy, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że syn pracuje w O. i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jak i ponoszone wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego czy też zakupem narzędzi i naprawą maszyn i sprzętu rolniczego, nie mogą stanowić o spełnieniu przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Nieracjonalne byłoby bowiem uznanie, że spłata kredytu zaciągniętego np. na zakup ziemi i to przez syna wnioskodawcy ma pierwszeństwo przed należnymi Skarbowi Państwa kosztami sądowymi. Sprzeczne z zasadami konstytucyjnymi, wynikającymi z art. 84 Konstytucji RP ("Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie" ) byłoby również stwierdzenie, że wydatki związane z powiększaniem produkcji rolnej czy też wydatki na działalność gospodarczą mają pierwszeństwo przed należnymi państwu dochodami. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla stwierdzenia, iż to budżet państwa a tym samym pośrednio ogół obywateli winien sfinansować koszty sądowe, a sam skarżący w tym czasie uzyskiwane dochody powinien inwestować w gospodarstwo rolne i prowadzoną działalność gospodarczą. Takie działanie wnioskodawcy wskazuje, że priorytetowo traktuje wydatki prywatne, znajdując na ich pokrycie środki finansowe, kosztem środków związanych ze swoim udziałem w sprawie, które chce w całości przerzucić na Skarb Państwa. Na marginesie należy zauważyć, że pomimo złego jak sam określił stanu zdrowia, nie tylko , że podjął się prowadzenia gospodarstwa rolnego na posiadanych 32,35 ha przeliczeniowych to dodatkowo dzierżawi jeszcze 10,05 ha przeliczeniowego oraz utrzymuje w odpowiedniej kulturze rolnej grunty syna o powierzchni 27,95 ha. Oceniając zatem sytuację majątkową wnioskodawcy w kontekście zaistnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uznano, że zarówno fakt uzyskiwania stałych miesięcznych dochodów, nadto okoliczność uzyskiwana dochodów z gospodarstwa rolnego, przy czym strona określiła tylko te uzyskiwane ze sprzedaży mleka, oraz z działalności gospodarczej jak i posiadany majątek świadczą o możliwości uiszczenia należnych kosztów sądowych i opłacenia kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.