I SA/Ol 264/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1996 r. postanawia: przyznać prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" skarżąca J. C. zawarła wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie z kosztów sądowych. Następnie we wniosku złożonym na urzędowym formularzu wniosku PPF, skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych i nie posiada środków na ustanowienie adwokata. Dodała, że uzyskuje dochody z tytułu dzierżawy lokalu – 650 zł miesięcznie, który w całości przeznacza na spłatę zaległości podatkowych. Nadto otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 1241,65 zł miesięcznie. Ponosi wydatki z tytułu opłaty za czynsz w kwocie 650 zł. Zamieszkuje z synem M. C., który nie pracuje. Wskazała, że posiada majątek w postaci udziałów do lokalu użytkowego, przy czym na lokalu tym ciąży hipoteka ustanowiona przez Urząd Skarbowy. W związku z powyższym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 8 kwietnia 2014 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych . W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przy piśmie z dnia 22.04.2014 r. przedłożyła dokumenty w postaci: umowy o ustanowienie prawa do lokalu mieszalnego, decyzji ZUS w sprawie przyznania prawa do renty rodzinnej i jej wysokości, listy zaległości wobec Urzędu Skarbowego, postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie zaliczenia wpłaty, dwie wpłaty na konto Urzędu Skarbowego z tytułu posiadanych zobowiązań, cztery potwierdzenia zapłaty za mieszkanie, trzy opłaty za prąd i odcinek renty. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niej. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sądowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i przy piśmie z dnia 22.04.2014 r. dały podstawę do ustalenia, że w sprawie zaistniała przesłanka do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca uprawdopodobniła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że uzyskuje dochody z tytułu renty rodzinnej w wysokości 1.241,61 zł nadto z tytułu dzierżawy lokalu w wysokości 650 zł. Spłaca zobowiązanie w stosunku do organów podatkowych, z załączonych wpłat wynika, że w marcu 2014 r. z tego tylko tytułu wpłaciła kwotę 1.900 zł, nadto z tytułu opłat za mieszkanie od grudnia 2013 r. do marca 2014 r. poniosła wydatki w łącznej kwocie 2.613,69 zł. Skarżąca przedstawiła także wydatki za energię elektryczną. Powyższe, w ocenie rozpoznającego wniosek potwierdziło, że z uzyskiwanych dochodów, po opłaceniu niezbędnych kosztów utrzymania skarżąca nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych jak i ustanowić adwokata. W tej sytuacji, w celu zagwarantowania stronie prawa do sądu, przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.