I SA/Ol 264/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" NR "[...]" w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Na postanowienie z dnia "[...]" Dyrektora Izby Skarbowej, w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, W. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której zawarł również wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu (PPF), skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości "[...]" zł miesięcznie. Ponadto jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2 (1/2 udziału). Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki : czynsz za mieszkanie- 430 zł, opłata za telefon- 55 zł, prąd - 80 zł, TV - 55 zł, zakup lekarstw 100 zł, alimenty na żonę w wysokości 600 zł miesięcznie oraz na zakup żywności 600 zł. Na wezwanie z dnia 20 maja 2015r. wnioskodawca przedstawił: potwierdzenie zapłaty za czynsz w wysokości ok. 430 zł za miesiąc, zaświadczenie lekarskie o konieczności przyjmowania na stałe leków, oświadczenie, że pracuje na umowę zlecenie w A. Sp. z o.o. w wymiarze 16 godz. miesięcznie, potwierdzenie zapłaty za śmieci za 2 osoby w wysokości 29,20 zł za dwa miesiące, odpis pisma przewodniego z Sądu Rejonowego w sprawie doręczenia wyroku z uzasadnieniem z dnia 13 marca 2014 r., kserokopię faktury za prąd za okres od 07.02.2015r. -13.04.2015r. na kwotę 146,81 zł, cztery kserokopie faktur za telefon na kwoty od 50,41 zł do 59,10 zł, cztery kserokopie faktur opłat za TV na kwoty 55 zł każda, kserokopię odpisu protokołu rozprawy z dnia 15.02.2015 r. w przedmiocie zawarcia ugody pomiędzy skarżącym a małżonką I. Z., w kwestii ustalenia wysokości alimentów na kwotę 600 zł, kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 15.02.2015 r. o umorzeniu postępowania w sprawie o alimenty. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 16 czerwca 2015r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia 29.06.2015r. skarżący wniósł sprzeciw ( nazwany zażaleniem) przeciwko temu postanowieniu, zatem stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U z 2012r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. , postanowienie to utraciło moc. Oznacza to, że Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył co następuje. Instytucja prawa pomocy uregulowana przepisami art. 243- 263 p.p.s.a. jest wyrazem realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. W myśl art.244 §1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata , radcy prawnego, doradcy podatkowego. Stosownie do art. 246 §1 pkt.1 p.p.s.a. przysługuje -co do zasady- osobie która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Kryterium decydującym o zakresie prawa pomocy jest sytuacja majątkowa strony. Należy jednak wskazać, że zapewnienie prawa do sądu nie oznacza zagwarantowania stronie w każdym wypadku bezwarunkowego prawa do bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Do sądu należy ocena, czy wykazana przez wnioskodawcę sytuacja majątkowa , rodzinna i osobista stanowi wystarczającą podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym czy częściowym, w kontekście rodzaju sprawy i treści skargi a także trybu postępowania przed sądami administracyjnymi. Z informacji zawartych we wniosku, wyjaśnień i przedłożonych dowodów wynika, że wnioskodawca utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci emerytury w kwocie "[...]" zł. Ponosi wydatki z tytułu kosztów własnego utrzymania, alimentów na rzecz małżonki, opłat za mieszkanie, energię elektryczną, telefon, abonament telewizyjny, leki - w łącznej wysokości ok. 1920 zł miesięcznie. Oceniając, czy wnioskodawca wykazał, że zaistniały przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w pełnym zakresie należy zauważyć, że skarżący wskazując, że jest zatrudniony na postawie umowy zlecenia w A. Sp. z o.o. w wymiarze 16 godzin miesięcznie, nie podał wysokości wynagrodzenia, które otrzymuje z tego tytułu. Nie podał też ( mimo wezwania) czy i w jakim zakresie do niezbędnych wydatków na utrzymanie mieszkania i media przyczynia się małżonka. Można zatem jedynie domniemywać z faktu, że skoro płaci małżonce alimenty, to nie posiada ona własnych środków niezbędnych dla samodzielnego utrzymania się. W stosunkach rodzinnych nie jest to jednak pewne, o czym świadczy treść ugody sądowej z dnia 15 lutego 2013r., z której wynika, że "tytułem przyczyniania się do zaspakajania potrzeb rodziny" skarżący został zobowiązany do alimentów na rzecz żony. Natomiast mając na uwadze przedmiot skargi, nie budzi wątpliwości, że zarówno ze świadczenia emerytalnego jak i innych dochodów prowadzona jest egzekucja administracyjna odnośnie do zaległości podatkowych. Wnioskodawca, powołując się dopiero w "zażaleniu" na okoliczność prowadzenia egzekucji, nie podał jednak, jakie rzeczywiście kwoty są potrącane, a zatem, jakimi faktycznie dochodami dysponuje na pokrycie niezbędnych wydatków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia pełnych ( a także żądanych) wyjaśnień i dowodów musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności. Sąd jest wówczas zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 109/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko takie podziela również Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w wyroku z dnia 16 października 2012r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem. W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Reasumując należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wątpliwości – stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz przedstawienie dokumentów go potwierdzających, umożliwiłoby pełną ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności co do sytuacji materialnej rodzinnej prowadzi do uznania, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania wyniosą 100 zł. W ocenie Sądu, z podanych informacji i dowodów wynika, że skarżący taką kwotę jest w stanie uiścić. Natomiast ustanowienie radcy prawnego nie mieści się w pojęciu " kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw" w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Sąd ten rozstrzyga sprawę na podstawie akt, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi ani powołaną podstawą prawną, niezależnie też od stawiennictwa strony czy jej pełnomocnika na rozprawie. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika nie dotyczy postępowania przed organami podatkowymi a przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów, formułowania pism procesowych, poza skargą (która już została w sprawie złożona). O ile zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, o czym nie można przesądzać na obecnym etapie postępowania, strona będzie mogła ponownie ubiegać się o prawo pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.