I SA/Ol 264/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 7 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego w sprawie ze skargi W.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych 2. umorzyć postępowanie z zakresie wniosku o ustanowienie rzecznika patentowego Pismem z dnia 4 września 2015 r. W. Z. wniósł o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek swój argumentował skomplikowanym przedmiotem sprawy zawisłej przez Sądem administracyjnym, brakiem wiedzy "specjalistycznej" oraz brakiem środków niezbędnych do wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, iż pojawiły się nowe okoliczności w związku z tym, że otrzymał emeryturę i pogorszył się stan jego zdrowia co uniemożliwia mu wykonywanie jakichkolwiek prac zarobkowych. Wyjaśnił, że jedynym źródłem utrzymania jest emerytura, z której opłaca alimenty na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie, koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz koszty leczenia. Z pozostających środków pieniężnych nie jest w stanie opłacić swoich podstawowych potrzeb życiowych jak i kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazał, że prowadzona jest egzekucja przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w związku z czym zostało zajęte świadczenie emerytalne. Podkreślił, że sprzedane pojazdy z uwagi na swój wiek i stan techniczny nie przedstawiały znacznej wartości, zaś środki uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Dodał, że ze współmałżonką pozostaje w stanie faktycznej separacji, prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, płaci na żonę alimenty. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego. W uzasadnieniu podniósł, iż w chwili obecnej ze względu na bardzo trudną sytuację ekonomiczną i zdrowotną nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie. Oświadczył, iż utrzymuje się wyłącznie z emerytury w kwocie "[...]" netto miesięcznie. Skarżący wskazał stałe wydatki: alimenty- 600 zł, opłaty 600 zł, postępowanie egzekucyjne 650 zł oraz koszt ( nieczytelny) – 200 zł. Do jego majątku należy ½ udziału w mieszkaniu o powierzchni 60 m2. Skarżący nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. To strona powinien zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 264/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu, na skutek sprzeciwu, wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, iż z informacji zawartych we wniosku, wyjaśnień i przedłożonych dowodów wynika, że wnioskodawca utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci emerytury w kwocie "[...]". Ponosi wydatki z tytułu kosztów własnego utrzymania, alimentów na rzecz małżonki, opłat za mieszkanie, energię elektryczną, telefon, abonament telewizyjny, leki - w łącznej wysokości ok.1920 zł miesięcznie. Oceniając wniosek skarżącego Sąd zauważył, że skarżący wskazując, że jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w "[...]" w wymiarze 16 godzin miesięcznie, nie podał wysokości wynagrodzenia, które otrzymuje z tego tytułu. Nie podał też ( mimo wezwania) czy i w jakim zakresie do niezbędnych wydatków na utrzymanie mieszkania i media przyczynia się małżonka. Uwzględniając zaś przedmiot skargi, nie budziło wątpliwości Sądu, że zarówno ze świadczenia emerytalnego jak i innych dochodów prowadzona jest egzekucja administracyjna w zakresie zaległości podatkowych. Podkreślił przy tym, że wnioskodawca, powołując się dopiero w "zażaleniu" na okoliczność prowadzenia egzekucji, nie podał jednak, jakie rzeczywiście kwoty są potrącane, a zatem, jakimi faktycznie dochodami dysponuje na pokrycie niezbędnych wydatków. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wątpliwości – stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz przedstawienie dokumentów go potwierdzających, umożliwiłoby pełną ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności co do sytuacji materialnej rodzinnej prowadzi do uznania, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania wynoszą 100 zł. W ocenie Sądu, z podanych informacji i dowodów wynikało, że skarżący taką kwotę jest w stanie uiścić. Natomiast zdaniem Sądu ustanowienie radcy prawnego nie mieściło się w pojęciu "kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw" w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Podkreślił, że przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika nie dotyczy postępowania przed organami podatkowymi, a przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie prowadzi zaś postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów, formułowania pism procesowych, poza skargą ( która już została w sprawie złożona ). Wyjaśnił także, że o ile zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, strona będzie mogła ponownie ubiegać się o prawo pomocy. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FZ 687/15, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie skarżącego na przedmiotowe postanowienie. Sąd ten, podzielając stanowisko Sądu I instancji podniósł, iż skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" natomiast łączna suma miesięcznych wydatków wynosi 1.935 zł. Co oznaczało zdaniem NSA, iż do dyspozycji skarżącego pozostaje "[...]". W rezultacie uznał, że brak było podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym bardziej, że wpis od skargi wynosi zaledwie 100 zł. Natomiast odnosząc się do kwestii pełnomocnika, to również przyjął, że skarżący jest w stanie zaoszczędzić odpowiednią kwotę. W takiej sytuacji przyznanie prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Uwzględniając powyższe jak i fakt, że skarżący wiedział jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma uwiarygodnienie okoliczności, na które powołuje się wnosząc o przyznanie prawa pomocy uznano, iż usprawiedliwia to zaniechanie wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jego wniosku i poprzestanie na stwierdzeniu, że również obecnie nie wykazał on, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Pomimo bowiem wskazań, zawartych w wyżej przedstawionych postanowieniach, skarżący nie przedłożył ponownie dokumentów źródłowych, potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów czy to z emerytury czy też z umów zlecenie. Poza lakonicznym oświadczeniem, iż utrzymuje się wyłącznie z dochodów ze świadczenia emerytalnego nie przedstawił też dokumentów źródłowych mogących potwierdzić fakt, że nie wykonuje już umów zlecenia na rzecz firm: "[...]". Podkreślić należy, że kwestia ta była podnoszona jako istotny argument przemawiający za odmową przyznania prawa pomocy wnioskodawcy przy ocenie pierwszego wniosku. Ponadto wciąż nie wyjaśniona pozostaje kwestia sposobu rozliczenia kosztów wspólnego utrzymania mieszkania przez małżonków Z. i sposobu podziału kosztów w związku z prowadzeniem odrębnych gospodarstw domowych we wspólnym mieszaniu. Skarżący nie przedstawił również żadnych wyjaśnień dotyczących posiadanego przez współmałżonkę majątku, jak i nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego. W konsekwencji, również na tym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie w całości lub w części. Porównując zaś oświadczenie skarżącego przedstawione we wniosku z dnia 11.05.2015 r. z oświadczeniem z dnia 21.09.2015 r. należy stwierdzić, iż sytuacja materialna i życiowa przedstawiona obu tych oświadczenia jest tożsama i brak jest podstaw do zmiany stanowiska, jedynie w oparciu o lakoniczne stwierdzenie skarżącego o gorszym stanie zdrowia. Podkreślić należy, że oceniając wniosek skarżącego bierze się pod uwagę wyłącznie czy wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a., a więc czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek czy też pełnych kosztów postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżący nie uwiarygodnił, iż spełnia którąkolwiek z przesłankę do przyznania mu prawa pomocy. Odnosząc się zaś do kwestii gorszego stanu zdrowia stwierdzić należy, że we wniosku z dnia 11.05.2015 r. wnioskodawca podał jako stały wydatek – leki 100 zł, natomiast składając kolejny wniosek pomimo, ze podniósł fakt gorszego stanu zdrowia w stałych wydatkach nie ujął już leków jak i kosztów leczenia. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w kwocie przekraczającej kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, a to jak przyjąć należy co do zasady powinno umożliwiać, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Wobec braku możliwości zweryfikowania w pełnym zakresie twierdzeń skarżącego dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych przez niego wydatków nie jest natomiast możliwe ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jego utrzymania. W warunkach niniejszej sprawy, skarżący wykazał wprawdzie wysokość i przeznaczenie ponoszonych wydatków, lecz w istocie nie określił w jakiej części ponosi je sam a w jakiej zamieszkująca z nim we wspólnym mieszkaniu żona, która według wyjaśnień wnioskodawcy prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W konsekwencji należy stwierdzić, że wnioskodawca mając świadomość potrzeby wyjaśnienia wątpliwości, które przyczyniły się do negatywnego rozstrzygnięcia wniosku z dnia 11.05.2015 r. powinien zebrać stosowne dokumenty i oświadczenia zgodnie ze wskazaniami Sądu i załączyć je do kolejnego wniosku, bez konieczności ponownego i wielokrotnego wzywania wnioskodawcy do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w trybie art. 255 p.p.s.a. Nadto wyjaśnić należy, że nie zasługiwał również na uwzględnienie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie rzecznika patentowego w niniejszej sprawie, ponieważ w myśl art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz. U. z 2011 r., nr 155, poz. 925 ze zm.) w zw. z art. 35§1 p.p.s.a. rzecznik może być pełnomocnikiem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawach własności przemysłowej. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że sprawa ta nie należy do kategorii spraw z zakresu własności przemysłowej i w związku z tym skarżącemu nie przysługuje prawo do ustanowienia rzecznika patentowego z urzędu. Wniosek zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia rzecznika patentowego uznać należy za bezprzedmiotowy, co oznacza, iż wydanie orzeczenia w tym zakresie jest zbędne. Oznacza to, iż zasadnym jest umorzenie postępowania w zakresie wniosku o ustanowienie rzecznika patentowego. Na podstawie art. 249 a P.p.s.a. orzeczono więc jak pkt 2 sentencji postanowienia. Reasumując, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Wskazać należy, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.