I SA/Ol 264/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W Z. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 11 maja 2015r. skarżący W. Z. (dalej jako wnioskodawca, strona, skarżący) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.560 zł . Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki: czynsz 430 zł, telefon 55 zł, prąd 80 zł, telewizja Vectra 55 zł, zakup lekarstw 100 zł, alimenty - 600 zł, koszty wyżywienia 600 zł. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2015 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W związku z wniesionym przez skarżącego sprzeciwem od tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wskazanym wyżej zakresie, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015r. (sygn. akt. II FZ 687/15), oddalił zażalenie strony na postanowienie Sądu pierwszej instancji. Wnioskiem z dnia 21 września 2015 r. skarżący wniósł ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy. W związku z wniesionym sprzeciwem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano, że na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób niebudzący wątpliwości, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Analizując bowiem treść oświadczeń skarżącego we wnioskach z dnia 11 maja i 21 września 2015r., a także identycznych w swym brzmieniu sprzeciwów z dnia 29 czerwca i 22 października 2015 r., należy uznać, iż przedstawiona w nich sytuacja materialna i życiowa wnioskodawcy jest zasadniczo tożsama, a tym samym nie ma podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu jedynie w oparciu o niepotwierdzoną stosownymi dowodami okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego, która uniemożliwia mu dodatkowe zatrudnienie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 lutego 2016r. (sygn. akt II FZ 1009/15) oddalił zażalenie na wyżej wskazane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. W uzasadnieniu orzeczenia NSA wskazał, "że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. Sąd drugiej instancji stwierdził, że skarżący w złożonym powtórnie wniosku z dnia 4 września 2015r. nie wskazał okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poglądu wyrażonego w postanowieniu we wcześniejszym postanowieniu sądu. Słusznie stwierdził sąd pierwszej instancji, że "wobec istniejących w dalszym ciągu wątpliwości co do istnienia i wysokości dochodów z tytułu umów zlecenia oraz braku informacji na temat partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania i mediów przez małżonkę, należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania." W tych okolicznościach skarżący pismem z dnia 21 marca 2016 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek swój uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy i brakiem wiedzy specjalistycznej i środków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Stwierdził, że pojawiły się nowe okoliczności, gdyż otrzymał emeryturę i pogorszył się stan jego zdrowia, co uniemożliwia mu wykonywanie prac zarobkowych. Jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura, z której opłaca alimenty na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie oraz koszty utrzymania mieszkania i leczenia. Dodał, że w toku egzekucji administracyjnej organ zajął świadczenie emerytalne oraz w całości wynagrodzenie uzyskiwane z tytułu wykonywanej pracy na umowę zlecenie. Podkreślił, że sprzedane pojazdy z uwagi na wiek i stan techniczny nie przedstawiały znacznej wartości, zaś środki uzyskane z ich sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej, czego efektem jest nałożony na niego wobec małżonki obowiązek alimentacyjny. Prowadzi z żoną oddzielne gospodarstwo domowe, pomimo zamieszkiwania razem. Według zaś oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) z dnia 11 kwietnia 2016 r., skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.080 zł miesięcznie oraz wynagrodzenia z umowy zlecenia 600 - 800 zł. Posiada udział w wysokości ½ w prawie własności mieszkania o powierzchni 60 m2. Ponosi koszty czynszu za mieszkanie w wysokości 500 zł, alimenty w wysokości 600 zł, koszty lekarstw 300 zł, koszty wyżywienia 400 zł, egzekucji 600-800 zł. W związku z powyższym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W tym stanie uznano, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 385/13, opubl. na stronie internetowej: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, referendarza sądowego, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów postępowania. Jak wskazał już w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 lutego 2016r. (sygn. akt II FZ 1009/15) zgodnie z art.165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. Zastosowując, do wniosku złożonego w niniejszej sprawie przez skarżącego, powyższe kryterium oceny zasadności przyznania prawa pomocy, stwierdzić należy, że skarżący nie powołał się w sposób skuteczny na zmianę okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Podniesiona przez skarżącego okoliczność – pogorszenia stanu zdrowia oraz związany z tym fakt niemożliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, nie została w żaden sposób uprawdopodobniona przez stronę. Ponadto kwestia ta przeczy podanej we wniosku informacji, że skarżący jest zatrudniony na umowę zlecenie i z tego tytułu uzyskuje dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 600-800 zł. Analizując treść oświadczeń skarżącego we wnioskach z dnia 11 maja 2015 i 21 września 2015 r., należy uznać, iż zmianie uległa jedynie wysokość dochodów przedstawianych przez wnioskodawcę. W pierwszym wniosku skarżący podawał wysokość emerytury w kwocie 2.560 zł, w drugim 2080 zł natomiast w aktualnie rozpoznawanym wniosku z dnia 11 kwietnia 2016r. wykazuje dwa źródła dochodu tj. emeryturę w wysokości 2080 zł oraz umowę zlecenia z której uzyskuje kwotę 600-800 zł netto miesięcznie. Odnośnie wysokości dochodów przedstawiona we wnioskach sytuacja materialna skarżącego jest zasadniczo podobna (a nawet nieznacznie lepsza), zmianie uległo jedynie podanie dodatkowego źródła dochodu jakim jest wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. Sytuacja bytowa i rodzinna pozostała bez zmian, tym samym nie ma podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska jedynie w oparciu o niepotwierdzoną stosownymi dowodami okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego, która uniemożliwia mu dodatkowe zatrudnienie. W tej sytuacji aktualne pozostaje stwierdzenie, że na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, brak jest podstaw do zmiany prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący uzyskuje bowiem stałe dochody (ok. 2680 - 2.880 zł), w kwocie ponad dwu i półkrotnie przekraczającej minimum socjalne, które dla gospodarstwa pracowniczego jednoosobowego na grudzień 2015 r. wynosiło – 1078,71 zł (gospodarstwo emeryckie – 1078,77 zł) podał Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPSS). Nadto wbrew temu co twierdzi, że z uwagi na stan zdrowia nie ma możliwości wykonywania jakichkolwiek dodatkowych prac, to jednak poza dochodem z emerytury uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu umowy zlecenia, które wprawdzie podlegają zajęciu, ale zwiększają jego dochód. Skarżący nie powołuje się także, w związku z trudną sytuacją finansową, na konieczność korzystania przez niego lub przez jego małżonkę z systemu pomocy społecznej. Dodatkowo należy zauważyć, że w dalszym ciągu wnioskodawca nie wyjaśnił kwestii dotyczących partycypacji w kosztach utrzymania mieszkania i opłatach za media oraz ewentualnego majątku posiadanego przez współmałżonkę, z którą wspólnie zamieszkuje w jednym lokalu mieszalnym. Podnieść jednocześnie należy, iż rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym z kierowanych do tut. Sądu wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy (poprzednie wnioski zostały złożone w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 280/12, I SA/Ol 504/12, I SA/Ol 197/14, I SA/Ol 326/15, I SA/Ol 404/15). Również w niniejszej sprawie wnioski skarżącego już dwukrotnie podlegały ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący miał zatem świadomość ciążącego na nim w tym postępowaniu obowiązku precyzyjnego wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Uwzględniając powyższe jak i fakt, że skarżący wiedział jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma uwiarygodnienie okoliczności, na które powołuje się wnosząc o przyznanie prawa pomocy uznano, iż usprawiedliwia to zaniechanie wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jego wniosku. Pomimo jednak wskazań, zawartych w przedstawionych na wstępie postanowieniach, skarżący nie przedłożył ponownie informacji w zakresie sposobu rozliczenia kosztów wspólnego utrzymania mieszkania przez małżonków Z. i sposobu podziału kosztów w związku z prowadzeniem odrębnych gospodarstw domowych we wspólnym mieszaniu. Skarżący nie przedstawił również żadnych wyjaśnień dotyczących posiadanego przez współmałżonkę majątku, jak i nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego własnego oraz współmałżonki (do czego wzywany był wezwaniem z dnia 20 maja 2015r.). Podkreślić należy, że kwestie te były podnoszone jako istotny argument przemawiający za odmową przyznania prawa pomocy wnioskodawcy przy ocenie pierwszego i drugiego wniosku. Podkreślić także należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jedyną zatem przesłanką decydującą o pozytywnym rozpoznaniu wniosku w przedmiocie prawa pomocy jest ustalona sytuacja materialna strony, a nie stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.