I SA/Ol 270/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej – obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia adwokata WSA/post.1 - sentencja postanowienia We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący – J. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dorosłym synem. Skarżący i jego żona są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Syn pracuje w wojsku i z tego tytułu uzyskuje wynagrodzenie w kwocie "[...]" zł miesięcznie z czego 400 zł wydatkuje tytułem alimentów. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 110 m2 oraz byłego zakładu o powierzchni 50m2 –stan do remontu o szacunkowej wartości "[...]" zł. Innego majątku jak również oszczędności skarżący nie posiada. Majątku nie posiadają także osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący wykazał następujące stałe koszty utrzymania: opłata za gaz 291,26 zł, energia elektryczna 420 zł, ogrzewanie mieszkania 50 zł, wywóz śmieci 71 zł, woda 199 zł, leki 30 zł telefon 22 zł, wyżywienie, środki czystości 500 zł, alimenty płacone prze syna 400 zł. Argumentując wniosek skarżący wskazał, że zarówno on jak i jego żona są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Z uwagi na jego wiek (60 lat), brak kwalifikacji zawodowych oraz stan zdrowia nie może znaleźć pracy. Podniósł, iż korzysta z doraźnej pomocy gminy oraz Caritas w formie żywności, odzieży czy opału. Mając na uwadze, że postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie dotyczyło odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych potwierdzono złożone w formularzu (PPF) oświadczenia wnioskodawcy w zakresie wydatków, kosztów utrzymania domu, leczenia wnioskodawcy, otrzymywania pomocy z gminy, zatrudnienia i wysokości zarobków syna, statusu bezrobotnego skarżącego i jego małżonki. Tym samym nie zachodziła konieczność wezwania skarżącego do składania dodatkowych wyjaśnień oraz przedkładania dokumentów źródłowych w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r, poz. 718 ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek skarżącego zasługuje na częściowe uwzględnienie tj. w zakresie odnoszącym się do kosztów sądowych. Za powyższym przemawia fakt, iż środki uzyskiwane przez rodzinę wnioskodawcy (syna pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym) są w stanie zaspokoić jedynie podstawowe potrzeby tj. konieczne opłaty związane z utrzymaniem. Wydatki te zostały określone na kwotę około "[...]" zł. Dochody rodziny (ok. "[...]" zł) nie są wysokie, dlatego stwierdzono, że poniesienie przez skarżącego pełnych kosztów sądowych obejmujących obecnie 500 zł (wpis od skargi), jak również kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Niemniej jednak wzięto pod uwagę, iż dochody rodziny aczkolwiek niskie, przekraczają próg interwencji socjalnej, wynoszący od dnia 1 października 2015 r. - 514 zł dla osób w rodzinie (zob. rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej - Dz.U. Nr 211, poz. 1762 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U.z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.). Jak wskazano wyżej prawo pomocy znajduje uzasadnienie wyłącznie wobec osób bardzo ubogich, a więc takich które w chwili złożenia wniosku żyją poniżej progu interwencji socjalnej. Z uwagi na powyższe zwolniono skarżącego od kosztów sądowych, natomiast odmówiono ustanowienia dla niego pełnomocnika. Zauważyć należy, że zwolnienie obejmuje wszystkie koszty ponad tę kwotę tj. także ewentualne przyszłe koszty sądowe, takie jak np. opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł (jeżeli skarga zostanie oddalona) i wpis od skargi kasacyjnej stanowiący połowę wpisu od skargi. Odnosząc się do sytuacji materialnej skarżącego zauważyć należy, że po opłaceniu niezbędnych kosztów i wydatków w budżecie rodziny pozostaje kwota około 400 zł, która mogłaby służyć pokryciu ewentualnych kosztów zawodowego pełnomocnika, jeżeli w odczuciu skarżącego zachodzi potrzeba jego ustanowienia. Dodatkowo wskazać należy, iż na obecnym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest konieczny. Skarżący w sposób prawidłowy wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Ponadto podkreślić należy, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów oraz formułowania pism procesowych, poza skargą, która już została w sprawie złożona. Sąd stosownie do art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, niezależnie od stawiennictwa strony, czy jej pełnomocnika na rozprawie. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie nawet od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez stronę zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.