I SA/Ol 272/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. J. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego Wnioskiem z dnia 10 marca 2010 r., skarżący Z. J. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca mieszka sam, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nikt nie pozostaje na jego utrzymaniu. Uzyskuje dochody z tytułu renty rolniczej w wysokości 804 zł oraz z tytułu umowy najmu w wysokości 1.000 zł. Wnioskodawca wyjaśnił, iż stałe niezbędne wydatki jego gospodarstwa domowego, takie jak: lekarstwa, żywność, pożyczki, środki higieny, odzież, wynoszą 1500-1600 zł miesięcznie. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 70 m2 po pożarze oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 30 ha. Innego majątku nie posiada. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż żyje z renty rolniczej, od lat jest dotknięty licznymi ciężkimi chorobami, żyje samotnie, nie ma żadnych zasobów finansowych. Ponadto spalił się jego dom mieszkalny, a trzy lata wcześniej budynek gospodarczy, nieruchomości te z powodu braku środków nie były ubezpieczone. Dodał również, iż nie prowadzi działalności gospodarczej od 14 lat. Wskazał, iż oprócz gruntów rolnych, które dzierżawi w celu otrzymywania renty, nie posiada żadnych zasobów. Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy, w której organy podatkowe z uwagi na charakter sprawy (umorzenie zaległości podatkowych) analizowały w sposób szczegółowy sytuację materialną skarżącego, wynika, iż skarżący w roku 2009 korzystał z następujących płatności: bezpośrednich w wysokości 17.924,44 zł oraz płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 4.500,06 zł. Jak ustaliły organy wnioskodawca co roku - od 2005 roku korzystał z wyżej wskazanych płatności. Na dzień wydania decyzji organu II instancji ( 16 lutego 2010r.) skarżący nie złożył jeszcze wniosku o przyznanie płatności obszarowych na rok 2010r., albowiem wniosek taki składa się w okresie od 15 marca do 15 maja br. Z akt niniejszej sprawy wynika również, iż skarżący spłaca miesięcznie kwotę 270,02 zł z tytułu zaciągniętych dwóch pożyczek (w PKO Bank Polski oraz AIG Bank Polska S.A.) oraz kwotę 172,31 zł z tytułu zaciągniętego kredytu ( w KB S.A. O/Lublin). Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2002 r., Nr 153, poz 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. W badanej sprawie Z. J. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania jak również pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania, - co uzasadniałoby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym czy też częściowym. Przeciwnie w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym jego sytuacji materialnej nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, leżało poza zakresem jego możliwości finansowych. Wskazać bowiem należy, iż skarżący posiada stałe i regularne źródła dochodu w postaci renty rolniczej oraz dochodów z najmu. Dodatkowo corocznie skarżący otrzymuje dodatkowe środki pieniężne z tytułu płatności obszarowych. Jak wynika z akt podatkowych w ubiegłym roku jego dochód zwiększył się z tego tytułu o kwotę 22.424 zł, co w skali miesiąca daje dodatkową kwotę 1.868 zł. Ponadto uzyskiwane dochody pozostają do wyłącznej dyspozycji skarżącego, nie prowadzi on bowiem z nikim wspólnego gospodarstwa domowego jak również, nikt nie pozostaje na jego utrzymaniu. Określając swoje wydatki, skarżący wskazał na kwotę 1500-1600 zł miesięcznie. Tym samym do dyspozycji skarżącego, i to jedynie z zadeklarowanych dochodów (renta + najem), pozostaje miesięcznie kwota 300 - 200 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto również pod uwagę, iż skarżący jest właścicielem majątku w postaci zabudowanej nieruchomości rolnej o powierzchni 30 ha, która może ewentualnie służyć jako zabezpieczenie pożyczki bądź kredytu. Nie bez znaczenia dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego jest bowiem okoliczność, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego, który musi zostać uwzględniony przy badaniu ogólnej sytuacji finansowej. Posiadanie majątku w postaci nieruchomości rolnych wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych. Zauważyć również należy, iż wnioskodawca ponosi wydatki związane ze spłatą zaciągniętych pożyczek i kredytów w wysokości 442 zł miesięcznie. Okoliczność powyższa świadczy, iż wnioskodawca posiada środki, które pozwalają mu na zaciągnięcie tego typu zobowiązań i ich spłatę. Tym samym niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania z tytułu umów cywilnoprawnych i jednocześnie oczekiwał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to Budżet Państwa powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Rozpoznając niniejszy wniosek odstąpiono od wzywania skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów wyjaśniających jego trudną sytuację, uznano bowiem, iż przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikająca z akt niniejszej sprawy sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy tj. posiadanie stałych i regularnych dochodów, ich wysokość, posiadanie znacznego majątku oraz brak wykazania szczególnych i nadzwyczajnych wydatków czy obciążeń finansowych, pozwala skarżącemu na poniesienie kosztów sądowych w wysokości 500 zł oraz ewentualnych kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Na marginesie wskazać również należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.