I SA/Ol 28/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okres od października 2012r. do lutego 2013r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący K. P., reprezentowany przez adwokata S. L., zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości "[...]" zł. Ze złożonych przez wnioskodawcę formularzy wniosków (pierwszy złożony został na nieaktualnym już druku formularza) o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), wynikało, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami w wieku 18 i 12 lat. Nie posiada jakiegokolwiek majątku. Utrzymuje się z prac dorywczych w wysokości nieregularnej około "[...]" zł miesięcznie oraz niewielkiej pomocy rodziny. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, gdyż wobec jego osoby prowadzona jest od dłuższego czasu egzekucja skarbowa (z tytułu podatku VAT) oraz komornicza (alimenty na małoletnie dzieci). Wyjaśnił, iż jest rozwiedziony, zamieszkuje u znajomego i w miarę możliwości w pierwszej kolejności stara się przynajmniej w części zapłacić alimenty na dzieci. W związku z koniecznością uzupełnienia danych zawartych w formularzu PPF, wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej, finansowej oraz rodzinnej (w zakresie: dotyczącym wysokości wszystkich ponoszonych wydatków, pomocy uzyskiwanej od rodziny lub innych osób tj. jej wysokości i częstotliwości oraz uprawdopodobnienia możliwości jej udzielania skarżącemu, źródeł utrzymania - potwierdzenia wysokości deklarowanych dochodów, wyciągów z rachunków bankowych, posiadanego majątku w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku, dochodów oraz majątku członków najbliższej rodziny, korzystania z pomocy społecznej, posiadania statusu osoby bezrobotnej, rozwodu i podziału majątku, źródeł pokrycia kosztów pełnomocnika). W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż skarżący jest w złym stanie psychicznym w związku z czym nie jest w stanie sporządzić szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków, nie gromadzi także dowodów ich ponoszenia. Wskazał, iż zamieszkiwanie u znajomego, który przebywa za granicą nie jest korzystaniem z cudzej pomocy, albowiem skarżący w zamian za prawo zamieszkiwania, dba o przedmiotowe lokum tj. pilnuje, aby nie zostało rozkradzione, nie uległo zawilgoceniu, czy też nie popadło w ruinę. Wskazał, że skarżący nie kojarzy aby posiadał czynne rachunki bankowe, a jeżeli je ma, to są one zajęte przez organy egzekucyjne tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego lub komornika sądowego M. W. przy Sądzie Rejonowym. Skarżący nie posiada orzeczeń dotyczących jego rozwodu, podziału majątku i alimentów na nieletnie dzieci. Pełnomocnik wskazał, iż wyrok rozwodowy został wydany przez Sąd Okręgowy w "[...]". Majątek otrzymany przez skarżącego w wyniku podziału majątku wspólnego małżonków, został w całości zajęty przez organy egzekucyjne. Skarżący nie potrafi wskazać w jakiej wysokości obecnie obciążają go alimenty, wie jedynie że są one egzekwowane przez komornika M. W. z Kancelarii Komorniczej w "[...]". Pełnomocnik wniósł, aby referendarz sądowy zwrócił się z wnioskiem do komornika w celu ustalenia wysokości powyższych zobowiązań oraz czy egzekucja wobec skarżącego jest skuteczna. Wskazał, iż skarżący nie posiada także dokumentów potwierdzających jego dochody z prac dorywczych. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Z uwagi na problemy meldunkowe nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Podniósł, iż z uwagi na fakt prowadzenia wobec skarżącego egzekucji przez komornika tak sądowego jak i skarbowego jest w wysokim stopniu uprawdopodobnione, że nie posiada on środków finansowych do uiszczenia wpisu sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, publ. CBOSA). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony, natomiast wówczas, gdy osoba ubiegająca się o prawo pomocy nie prześle żądanych dokumentów lub też udzieli informacji fragmentarycznych bądź też niespójnych – wówczas zachodzą przesłanki do odmowy uwzględnienia złożonego wniosku (por. postanowienie NSA z 28.01.2015 r., sygn. II OZ 43/15; postanowienie NSA z 13.01.2015 r., sygn. II OZA 1394/14 publ. CBOSA). W warunkach niniejszej sprawy złożone przez pełnomocnika skarżącego wyjaśnienia były symboliczne, skupiły się jedynie na niepozostawieniu wezwania bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Wątpliwości, które zostały powzięte przez rozpoznającego wniosek po zapoznaniu się z formularzem PPF nie zostały wyjaśnione w sposób wyczerpujący w odpowiedzi na wezwanie z dnia 7 lutego 2018r. Nie udzielono bowiem rzeczowych, wyjaśnień, które zawierałyby dostateczne oraz pełne dane, konieczne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz jego możliwości płatniczych nie przedłożono także dokumentów potwierdzających dane przedstawione w formularzu wniosku. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił okoliczności z czego się utrzymuje przy braku stałych dochodów. Wskazać należy, iż w wezwaniu z dnia 7 lutego 2018r. wezwano wnioskodawcę do wyjaśnień w zakresie źródeł utrzymania oraz sposobu w jaki pokrywa miesięczne wydatki związane ze swoim utrzymaniem. Skarżący nie uprawdopodobnił zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów z tytułu prac dorywczych, jak i wysokości (i możliwości) pomocy finansowej otrzymywanej od członków najbliższej rodziny. Nie wykazał również kosztów własnego utrzymania takich jak chociażby wyżywienie, środki czystości, wysokość alimentów itp., które musi w jakimś zakresie ponosić. Podkreślenia przy tym wymaga, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa tylko wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko swoje dochody czy też źródła utrzymania, ale także gdy przedstawi wysokość i rodzaj wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie, czego w niniejszej sprawie skarżący nie uczynił. Ponadto skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych za wskazany w wezwaniu okres. Wyjaśnił, że nie kojarzy aby posiadał czynne rachunki bankowe, a jeżeli je ma to są one zajęte przez organy egzekucyjne. Zauważyć należy, że wezwanie obligowało skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych bądź w przypadku nieposiadania rachunków bankowych wystarczyło złożyć oświadczenie, że takowych wnioskodawca nie posiada. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca nie posiada bądź nie posiadał środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Analiza rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu okres, umożliwiałaby ustalenie np. czy skarżący posiadał dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych bądź ich części na koszty związane z wniesieniem skargi. Mogłaby również potwierdzić dane przedstawione przez wnioskodawcę w złożonym formularzu PPF. Powyższe informacje były istotne dla rozpoznania niniejszego wniosku. Skarżący nie wyjaśnił również kwestii ewentualnego majątku posiadanego przez niego oraz jego byłą żonę w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wezwany został do wykazania posiadanych nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, w okresie od 01.01.2016 r. do chwili obecnej. W przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku skarżący zobowiązany został do wskazania tytułu prawnego, kwoty zakupu, ewentualnie ceny sprzedaży oraz wskazania przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży. Tym samym odpowiedź na powyższe pytanie, że majątek otrzymany przez skarżącego w wyniku podziału małżeńskiego majątku dorobkowego, został zajęty prze organy egzekucyjne nie wypełnia wystosowanego do skarżącego wezwania. Złożone w ten sposób oświadczenie nie jest jednoznaczne w swojej treści, a w konsekwencji na jego podstawie nie można ocenić, czy wnioskodawca w podanym okresie posiadał majątek, jak nim rozporządzał oraz czy egzekwowane zobowiązania w całości pochłaniają jego aktywa. Wskazywana we wniosku PPF, aktualnie trudna sytuacja materialna nie wyklucza posiadania majątku, w okresie poprzedzającym złożenie niniejszego wniosku, umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych w sprawie lub ich części. Wątpliwość budzi też fakt, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, skoro swoją sytuację materialną przedstawia w tak dramatycznym świetle. Niezgodne z logiką i doświadczeniem życiowym jest niekorzystanie z pomocy społecznej i nieotrzymywanie żadnych kwot z odpowiednich ośrodków – skoro warunki finansowe skarżącego są tak trudne, jak próbuje je przedstawić w formularzu PPF, to wydaje się oczywiste, że zgłoszenie się do ośrodków pomocy społecznej skutkowałoby przyznaną mu pomocą. W świetle powyższego wątpliwości co do wiarygodności budzą oświadczenia skarżącego, że utrzymuje się za nieregularnie uzyskiwaną kwotę z prac dorywczych w wysokości około 500 zł miesięcznie oraz dzięki niewielkiej pomocy rodziny. Nie zostało także wyjaśnione z jakich środków (źródeł) pokrywane są koszty pełnomocnika reprezentującego skarżącego oraz przyczyny, dla których nie jest możliwe pokrycie z tych źródeł kosztów postępowania w niniejszej sprawie lub z uwagi na wysokość wpisu chociażby ich części. Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, a jeżeli tak to w jakim zakresie, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS). Okoliczność, iż wysokość wpisu w niniejszej sprawie jest znaczna, nie przesądza automatycznie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skoro bowiem sytuacja materialna skarżącego nie została wyjaśniona oraz uprawdopodobniona, to niemożliwe jest stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów sądowych – czy to w całości, czy też w jakiejś części. Odnosząc się do wyjaśnień pełnomocnika, iż skarżący jest w złym stanie psychicznym i nie potrafi szczegółowo odpowiedzieć na wezwanie, stwierdzić należy, że podnoszona okoliczność nie jest wystarczającą podstawą do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Sąd (referendarz sądowy) nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.