I SA/Ol 283/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 19 maja 2011 r. skarżący S. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 1.054 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz dwojgiem dzieci. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Za rok 2010 uzyskał dochód w wysokości 49.000 zł. Żona skarżącego pracuje i z tego tytułu uzyskała dochód za rok 2010 w wysokości 39.000 zł. Na jego majątek składa się udział wynoszący 1/8 części we własności domu oraz udział wynoszący 1/8 części we własności samochodu "[...]" z 2002r. Wnioskodawca oświadczył, iż obecnie nie jest w stanie w normalny sposób prowadzić działalności gospodarczej przez co nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego. Dodał, iż rodzina utrzymuje się jedynie z pensji żony w wysokości 1700 zł . Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż na podstawie decyzji organów podatkowych wystawione zostały tytuły wykonawcze, rozpoczęto egzekucję, zajęto mu konto bankowe oraz ustanowiono hipotekę domu, w wyniku czego pozostał bez środków do życia. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 27.05.2011r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ew. koszty rat kredytów, pożyczek, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu(ów), ew. koszty leczenia, koszty związane z edukacją oraz opieką nad dziećmi, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanych przez skarżącego nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni), ruchomościach powyżej 3.000 euro oraz o posiadanych przez niego zasobach pieniężnych (oszczędnościach, papierach wartościowych) - w okresie od 01.01.2007r do 19.05.2011r. - w przypadku zbycia ewentualnego majątku określenia formy zbycia ( darowizna, sprzedaż itp.) podania daty zbycia, w przypadku sprzedaży podania kwoty uzyskanej z tego tytułu oraz jej przeznaczenia, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanym majątku współmałżonki: nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni oraz miejsca położenia), ruchomościach powyżej 3.000 euro, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych, a także o posiadanym przez małżonkę majątku (j.w.) w okresie od 01.01.2007r do 19.05.2011r., –przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych własnych oraz małżonki, z okresu trzech miesięcy (luty- kwiecień 2011r.), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia kim są pozostali współwłaściciele domu (wnioskodawca oświadczył, iż posiada udział w 1/8 części własności) oraz samochodu (wnioskodawca oświadczył, iż posiada udział w 1/4 części własności), - oświadczenia czy skarżący lub jego żona i dzieci posiadają polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 17 czerwca 2011r. złożył oświadczenie, iż stałe miesięczne wydatki jego rodziny kształtują się w następujący sposób: koszty energii elektrycznej 179 zł, opłata za wodę 45 zł, opłata za telefon skarżącego 250 zł, telefon żony 50 zł, opłata za telewizję 48 zł miesięcznie, koszty wyżywienia 800 zł, koszty ubrań i środków czystości 250 zł, koszty eksploatacji samochodu 300 zł, opłata za przedszkole 220 zł, koszty związane ze szkołą 60 zł. Wnioskodawca oświadczył, iż nie korzysta z pomocy z zewnątrz. Wskazał, iż pozostałymi właścicielami samochodu marki "[...]" o wartości ok. 11.000 zł. są matka skarżącego G. R. w części 5/8 oraz bracia P. i L. R. Wyjaśnił również , iż jest współwłaścicielem w 1/8 części domu o powierzchni 822 m2, w tym mieszkania, które skarżący zajmuje o powierzchni 300 m2 . Dom stoi na gruncie o powierzchni 5,4324 ha. Hipoteka domu obciążona jest wpisami hipotecznymi na kwotę 870.000 zł z tytułu kredytu zaciągniętego przez nieżyjącego ojca wnioskodawcy. Pozostałymi współwłaścicielami są bracia i matka skarżącego. Wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani innych zasobów pieniężnych. Wymienione składniki majątku pozostawały bez zmian w okresie od 01.07.2007 do 19.05.2011r. Oświadczył też , iż jego małżonka nie posiada i nie posiadała żadnych nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej 3.000 Euro oraz zasobów pieniężnych. Wyjaśnił również, iż ani on ani jego małżonka i dzieci nie posiadają polis ubezpieczeniowych. Dodatkowo skarżący przedłożył niektóre rachunki (za przedszkole, energię elektryczną, telefon, wodę) a także wyciągi z rachunków bankowych. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych. Jak wykazał skarżący jego rodzina utrzymuje się jedynie z dochodów otrzymywanych przez jego żonę w wysokości, jak wynika z wyciągów bankowych, 1.839 zł. W okresie od lutego do maja 2011r na konto małżonki wnioskodawcy wpłynęły dodatkowo środki pieniężne z tytułu zwrotu podatku w wysokości 2.009 zł oraz dodatkowe wynagrodzenie tzw. "13-tka" w wysokości 2.172,43 zł. Podkreślić przy tym należy, iż skarżący nie wykazał, czy aktualnie rzeczywiście nie prowadzi działalności gospodarczej oraz czy nie uzyskuje żadnych dochodów. Na podstawie analizy firmowych rachunków bankowych stwierdzić bowiem można wpływ środków pieniężnych na to konto w łącznej wysokości 23.500 zł z firmy "[...]" Sp. z o.o. Obciążenia rachunku przewyższyły wprawdzie kwotę wpływów o 218 zł, trudno jednakże ocenić na co zostały przeznaczone ww środki pieniężne, ponieważ wypłaty większości z nich (23.000 zł) dokonano za pomocą bankomatów . Nieścisłości w zakresie uzyskiwanych dochodów potwierdza również wykaz stałych kosztów utrzymania rodziny wnioskodawcy, które to przewyższają uzyskiwany deklarowany dochód. Wnioskodawca nie wykazał natomiast, aby korzystał z czyjejś pomocy finansowej czy innych form pomocy. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Dlatego też uprawnione będzie stwierdzenie, iż sytuacja majątkowa wnioskodawcy, musi być w istocie inna niż podaje we wniosku. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Do sformułowania powyższych wniosków prowadzi również analiza rodzaju i wysokości wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Na podstawie analizy wyciągu z rachunku bankowego małżonki ustalono bowiem, iż wydatki w sklepach odzieżowych (płatność kartą) w trzymiesięcznym okresie wyniosły 2.247 zł, wydatki w sklepach rowerowych, sportowych, ogrodowych i księgarniach wyniosły 1.083 zł, ponadto w formie aukcji internetowych dokonano zakupów na kwotę 1.538 zł. Rodzaj i wysokość ponoszonych wydatków nie wskazuje tym samym, aby zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dodatkowo wskazać należy, iż wysokość tego rodzaju wydatków (odzież i środki czystości) nie koreluje z oświadczeniem wnioskodawcy w tym zakresie, według którego na ten cel wydatkowana jest kwota 250 zł miesięcznie. Rozbieżności w zakresie wydatków znacznie przekraczających uzyskiwany dochód wyjaśnia jednakże analiza wyciągu z rachunku bankowego małżonki wnioskodawcy. Zwrócić bowiem należy uwagę na środki finansowe, które znajdowały się na rachunku małżonki skarżącego. Na dzień 01.02.2011r. na jej koncie znajdowały się środki pieniężne w wysokości 24.239,77 zł, które systematycznie malały w związku z dokonywanymi płatnościami wykazanymi wyżej, płatnościami w innych sklepach oraz dokonywanymi wypłatami w bankomatach. Powyższe nie zmienia jednak faktu, iż na dzień otrzymania przez wnioskodawcę kwestionowanych decyzji (14 i 16 lutego 2011r.), na rachunku małżonki skarżącego znajdowały się środki znacznie przewyższające kwoty wpisów w trzech sprawach zawisłych przed tutejszym sądem "[...]". Wnioskodawca mógł zatem przewidzieć konieczność zarezerwowania środków na niezbędne koszty postępowania sądowego. Środki takie ( + 13.074,97 zł) były również do dyspozycji na dzień wniesienia skarg na powyższe decyzje ( 14 marca 2011r.). Nie można zatem zaakceptować sytuacji, w której strona, mając do dyspozycji środki pieniężne w chwili inicjowania postępowania sądowego żąda, aby koszty postępowania sądowego pokrywał za nią Skarb Państwa z powodu preferencyjnego traktowania innych wydatków, które czy to ze względu na rodzaj, czy też wysokość, nie mieszczą się w kategorii kosztów utrzymania koniecznego. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż zgodnie z ukształtowanym już orzecznictwem sądowym do wzajemnych obowiązków małżonków należy także pomoc finansowa współmałżonkowi w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, czego nie wyłącza nawet pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej. Na marginesie wskazać również należy, iż skarżący jest współwłaścicielem znacznego majątku nieruchomego, domu o powierzchni 822m2 posadowionego na gruncie o powierzchni 5,4324 ha W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego należy uznać, iż wartość nieruchomości przewyższa ustanowione na niej ograniczone prawo rzeczowe (hipotekę) w wysokości 870.000 zł. Skarżący nie wykazał przy tym aby obciążały go dodatkowe koszty z tytułu spłaty kredytu hipotecznego. Reasumując, stwierdzić należy, iż wnioskodawca, dysponował środkami, z których mógłby, przy rozsądnym gospodarowaniu, zabezpieczyć środki niezbędne na pokrycie kosztów postępowania w sprawach sądowych. Wydatkowanie tych środków na inne, preferencyjnie traktowane cele w sytuacji, gdy mógł liczyć się z ewentualnością pojawienia się kosztów związanych z ich prowadzeniem, uniemożliwia przyznanie obecnie prawa pomocy w żądanym zakresie. Osoby ubiegające się o przyznanie prawa pomocy powinny bowiem poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające mogą zwrócić się o pomoc państwa. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.