I SA/Ol 285/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca 2015 r. do stycznia 2016 r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia P. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca 2015r. do stycznia 2016r. Wraz ze skargą skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF). Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2018r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę strony w związku z nieuzupełnieniem braków formalnych skargi. Na podstawie wezwania z dnia 10 lipca 2018r. skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego formularza poprzez jego wypełnienie, ponieważ złożony wraz ze skargą formularz był jedynie podpisany. Z uzupełnionego następnie formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (31 l.) i synem (5l.). Wnioskodawca wskazał, iż nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, podobnie brak dochodów wykazał po stronie żony. W rubryce zobowiązania skarżący wykazał leasingi niewymagalne około "[...]" zł, kredyty niewymagalne około "[...]" zł, media i czynsz za mieszkanie "[...]" zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni "[...]" m2, który podlega zajęciu komorniczemu z tytułu postępowania podatkowego, ponadto jest właścicielem gruntu o powierzchni "[...]" ha o wartości "[...]" zł, gruntu o powierzchni "[...]" ha o wartości "[...]" zł, gruntu o powierzchni "[...]" ha o wartości "[...]" zł, gruntu o powierzchni "[...]" zabudowanego halą produkcyjną o powierzchni "[...]" m2 o wartości "[...]" zł, gruntu o powierzchni "[...]" ha zabudowanego garażem o powierzchni "[...]" m2 o wartości "[...]" zł, gruntu o powierzchni "[...]" ha o wartości "[...]" zł, gruntu o powierzchni "[...]" ha zabudowanego halą produkcyjną o powierzchni "[...]" m2 o wartości "[...]" zł, gruntu o powierzchni "[...]" ha zabudowanego budynkiem biurowym o powierzchni "[...]" m2 o wartości "[...]" zł, gruntów o powierzchni "[...]" ha o wartości "[...]" zł, powyższe grunty znajdują się przy ulicy "[...]", ponadto gruntu o powierzchni "[...]" ha w miejscowości "[...]" wraz z domem o powierzchni "[...]" m2 o wartości "[...]" zł oraz gruntów o powierzchni "[...]" ha w miejscowości "[...]" o wartości "[...]" zł. Skarżący jest właścicielem samochodu "[...]" o wartości "[...]" zł. Innego majątku nie posiada. Dodał, iż wszystkie grunty i nieruchomości są zajęte bądź zabezpieczone przez Urzędy i banki. Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż w związku z prowadzoną kontrolą podatkową zostały zablokowane wszystkie jego rachunki bankowe oraz środki pieniężne. Nie ma możliwości zarobkowych, gdyż jego firma pod względem prowadzenia działalności jest zablokowana przez Urząd Skarbowy w związku z prowadzoną kontrolą podatkową. Z uwagi na powyższe powstały różne długi i zobowiązania, których skarżący nie jest w stanie spłacać, tym samym nie posiada także środków na uiszczenie opłaty sądowej, Dodał, iż przed kontrolą jego firma działała prężnie i rozwijała się dynamicznie. Wskazał, iż wszystkie posiadane przez niego nieruchomości są obciążone hipotekami co powoduje niemożność ich sprzedaży w celu pozyskania środków na poniesienie kosztów. Obecnie nie posiada żadnych dochodów i nie jest w stanie uiszczać bieżących zobowiązań. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r, poz. 1302), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które wiarygodnie wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od części kosztów sądowych, tj. ponad kwotę 1.000 zł. W przedmiotowej sprawie skarżący zobowiązany był do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 37.820 zł - licząc od wartości sporu określonego w skardze, zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.), aktualnie na obecnym etapie postępowania, zobowiązany jest do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł od postanowienia o odrzuceniu skargi. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek wysokość wpisu (zarówno od skargi jak i od zażalenia) nie stanowi w sytuacji skarżącego podstawy do zwolnienia od części kosztów sądowych. W przedstawionej przez skarżącego sytuacji materialnej i finansowej zwrócić należy uwagę na posiadanie przez skarżącego majątku nieruchomego o znacznej wartości. Majątek wnioskodawcy stanowi jedenaście nieruchomości o łącznej szacunkowej wartości "[...]" zł. Wnioskodawca posiada tym samym potencjalne możliwości pozyskania dodatkowych środków pieniężnych w związku z posiadaniem znacznego majątku nieruchomego. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m.in. postanowienie z dnia 5 stycznia 2016r., sygn. akt: I OZ 1758/15, publ. CBOSA). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów sądowych. To od wnioskodawcy bowiem zależy, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym, i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów. Nie zasługują na uwzględnienie argumenty skarżącego, iż wszystkie posiadane przez niego nieruchomości obciążone są hipotekami i nie ma możliwości ich zbycia. Wskazać należy, iż obciążenie nieruchomości hipoteką nie oznacza braku możliwości korzystania z niej czy też możliwości uzyskiwania z niej dodatkowych środków pieniężnych. Po drugie okoliczności powyższe nie zostały wykazane przez skarżącego. Same twierdzenia o niemożliwości spieniężenia majątku, czy też zabezpieczenia "wszelkich gruntów i nieruchomości" przez "Urząd i Banki", nie zostały przy tym poparte żadnymi przekonywującymi faktami. Należy je w związku z powyższym uznać za gołosłowne. Podobnie jak twierdzenia o wysokich zobowiązaniach, zadłużeniu, zajęciach komorniczych, braku uzyskiwania dochodów. Nawet w przypadku uznania ich za prawdziwe, majątek o takiej wartości (ponad "[...]" mln zł), może stanowić źródło pozyskania dodatkowych środków finansowych. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego, należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest ponadprzeciętna. W żadnym razie nie można wnioskodawcy uznać za osobę ubogą, której przysługiwałaby pomoc z budżetu Państwa. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie stanowi obligatoryjnej przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 40/13, publ. CBOSA). Ponadto wysokie zobowiązania, których istnienie aktualnie podnosi skarżący, są wynikiem podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą decyzji gospodarczych, nie ma zatem podstaw, aby skutki tych decyzji przerzucać obecnie na Skarb Państwa. Wskazać również należy, iż nie zostało wyjaśnione czy wysokość zobowiązań skarżącego przewyższa wartość jego majątku. Skarżący wykazał jedynie kredyty niewymagalne około "[...]" zł oraz leasingi niewymagalne na kwotę "[...]" zł. Okoliczność, że "wszystkie nieruchomości wnioskodawcy są obciążane hipotekami" nie ma istotnego wpływu na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny skoro skarżący nie wykazał, że wysokość zobowiązań przekracza wartość jego majątku, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten jest znaczący. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał wiarygodnie, iż nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Rzeczą strony jest rzetelne przedstawienie informacji o rzeczywistym stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w przeciwnym bowiem razie musi liczyć się z negatywnym dla niej rozstrzygnięciem. Podkreślić należy, na co zwrócono uwagę już wyżej, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa - wynikający z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, tak aby składane oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach stanowiło jasną, logiczną i precyzyjną odpowiedź na pytania o jej sytuację rodzinną i majątkową, ponoszone wydatki i źródła jej utrzymania. Prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma bowiem charakteru obligatoryjnego. Obowiązku takiego nie nakłada na rozpoznającego wniosek przepis art. 255 p.p.s.a. Prowadzenie postępowania wyjaśniającego w oparciu o ten przepis w stosunku do każdego wniosku o przyznanie prawa pomocy, niezależnie od wiarygodności składanego oświadczenia, stanowiłoby naruszenie obowiązku strony wynikającego z art. 246 § 1 p.p.s.a., a także nieuprawnione przejęcie tego obowiązku przez rozpoznającego wniosek. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, "[n]ie jest (...) rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 P.p.s.a." (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2015r., sygn. akt II FZ 836/15, publ. CBOSA). W niniejszej sprawie sytuacja życiowa przedstawiona przez skarżącego podstaw takich nie daje. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.