I SA/Ol 286/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 2 września 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. D. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. D. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności do gruntów rolnych na 2007r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 18 lipca 2008 r. skarżąca D. D. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni jest dzierżawcą zadłużonego w Agencji Nieruchomości Rolnych gospodarstwa rolno – hodowlanego o powierzchni 46,65 ha i udziale zwierząt w ilości 30 sztuk owiec i 9 sztuk bydła mięsnego. Z wniosku wynika, iż skarżąca całość dopłat przeznacza na spłatę długów gospodarstwa ( za zakup ziemi) oraz na zakup paszy na zimę dla bydła. Dodała, iż ANR zawiesiła egzekucję komorniczą pod warunkiem przekazywania systematycznie, przez właściciela gospodarstwa, dopłat na konto Agencji. Wnioskodawczyni podniosła, iż 80% ziemi tj. ok. 40 ha jest zniszczona, zalana przez bobry, co uniemożliwia zbiór siana. Wskazała też, iż od 3 lat nie ma możliwości sprzedaży produktów owczarskich. Z powyższych względów gospodarstwo jest nierentowne od kilku lat. Ponadto skarżąca jest samotną matką, wychowuje syna w wieku 8 lat, korzysta często z pomocy społecznej Gminnego Ośrodka Opieki Społecznej. W rubryce "majątek" wnioskodawczyni wykazała dom o powierzchni 120 m 2 , stodołę, oborę i owczarnię, które to budynki, tak samo jak nieruchomość rolną, tylko dzierżawi, a ponadto ich stan jest tak zły, że wymaga remontu bądź budowy nowych. Skarżąca uzyskuje dochód w wysokości 250 zł miesięcznie z tytułu zasiłku alimentacyjnego. Do złożonego wniosku D. D. dołączyła zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wykazujące zadłużenie skarżącej, z tytułu ubezpieczenia, w wysokości 2.804,60 zł na miesiąc marzec 2008r. Ponadto decyzję Wójta Gminy przyznającą wnioskodawczyni świadczenie w formie zaliczki alimentacyjnej w wysokości 250 zł miesięcznie, zasiłek rodzinny na dziecko w wysokości 64 zł miesięcznie oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł. Dodatkowo załączyła wezwanie ostateczne Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział w "[...]" skierowane do C. i A. K. z dnia 25.02.2003r do uregulowania kwoty długu w łącznej wysokości 113.253,79 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym. Z przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do skarżącej wezwanie z dnia 1 sierpnia 2008r., w którym zwrócono się o przedłożenie, w terminie czternastu dni, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: zestawienia miesięcznych wydatków oraz udokumentowanie faktu ich ponoszenia, odpisów dokumentów potwierdzających fakt oraz wysokość aktualnego zadłużenia gospodarstwa wobec ANR, odpisów dokumentów potwierdzających fakt przekazywania środków pieniężnych uzyskanych z dopłat na spłatę zadłużenia gospodarstwa, przedłożenia w przypadku posiadania wyciągów z rachunków bankowych, a także oświadczenia o ewentualnym posiadaniu polis ubezpieczeniowych. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, iż rachunki za gaz, energię elektryczną, telefon, wyżywienie, leki są bezimienne lub na nazwisko niepełnosprawnego, poprzedniego właściciela gospodarstwa, którym się wnioskodawczyni opiekuje – C. K.. Dokumenty potwierdzające fakt i wysokość zadłużenia gospodarstwa również wystawione są na poprzedniego właściciele gospodarstwa. Skarżąca oświadczyła, iż objęła gospodarstwo przy jego zadłużeniu na kwotę 113.682,88 zł. Przedłożyła zaświadczenie z dnia 5 listopada 2007r. wykazujące zadłużenie gospodarstwa na kwotę 16.320 zł wystawione również na poprzedniego właściciela. Ponadto przedstawiła decyzje w przedmiocie przyznania pomocy społecznej oraz odpowiednie rachunki bankowe do których złożenia została wezwana. Dodatkowo na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż przejęcie gospodarstwa przez skarżącą następowało sukcesywnie w latach 2004r. -2005. Skarżąca na rok 2007 otrzymała płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 8.350,35 zł, a także płatność do gruntów rolnych na rok 2007 w wysokości 20.349,83 zł. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń i dokumentów, należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenia jak i dokumenty nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych, czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Skarżąca składając oświadczenie w złożonym formularzu wniosku oraz przedkładając niektóre z dokumentów i oświadczeń, do których została wezwana, nie wyjaśniła wszystkich, zdaniem referendarza sądowego, istotnych informacji dotyczących jego sytuacji finansowej. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy nie dysponował bowiem wiedzą dotyczącą miesięcznych wydatków skarżącej. Wnioskodawczyni oświadczyła bowiem, iż rachunki są bezimienne bądź na nazwisko poprzedniego właściciela gospodarstwa, a jej "warunki finansowo-bytowe są bardzo skomplikowane i trudne do ubrania w dokumenty". Powyższe nie wyjaśniło jednak kwestii wydatków ponoszonych przez skarżącą, do których dokładnego zestawienia została wezwana. Nie dokumentując kosztów swojego utrzymania skarżąca nie złożyła także – odpowiedniego oświadczenia w tym zakresie tj. jakie ponosi wydatki i w jakiej wysokości, czy koszty te ponosi poprzedni właściciel, czy może ponoszone są wspólnie. Zwłaszcza przy nie wyjaśnieniu dość nietypowej sytuacji, w której opiekuje się ona niepełnosprawnym poprzednim właścicielem gospodarstwa i na którego wystawiane są nadal rachunki dotyczące kosztów utrzymania gospodarstwa. Natomiast argumentacja skarżącej, iż miejscowy ośrodek pomocy społecznej, zna jej warunki finansowo-bytowe i pomaga jej "we wszystkich możliwych aspektach", nie znajduje automatycznie uzasadnienia dla przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy, w sytuacji braku odpowiedzi na konkretne pytanie. Wobec braku określenia miesięcznych wydatków skarżącej trudno jest ocenić jaka jest jej aktualna sytuacja majątkowa. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Ponadto skarżąca nie uwiarygodniła, pomimo wezwania, faktu przekazywania środków pieniężnych uzyskiwanych z dopłat na spłatę zadłużenia gospodarstwa rolnego. Znaczne zmniejszenie kwoty zadłużenia gospodarstwa ze 113.253,79 zł na kwotę 16.320 zł, i to od roku 2004/2005, nie jest równoznaczne z udokumentowaniem kwestii spłaty zadłużenia poprzez środki z dopłat. Dodatkowe wątpliwości w kwestii dochodu skarżącej jak i spłaty zadłużenia, budzi okoliczność, iż podmiotem uzyskującym dopłaty ( w ub. roku na kwotę 28.700,18 zł) jest skarżąca, natomiast zobowiązanym do płatności z tytułu wykupu majątku Skarbu Państwa jest nadal C. K. ( zaświadczenie z dnia 05.11.2007r. – k. 29). Brak udokumentowania przeznaczania dopłat na spłatę zadłużenia, jak również zmniejszenie zadłużenia nieruchomości o niebagatelną kwotę 96.933 zł, nasuwa wątpliwości w zakresie wiarygodności oświadczenia o nierentowności przedmiotowego gospodarstwa rolno-hodowlanego, a tym samym braku uzyskiwanych z niego dochodów. Skoro bowiem skarżąca uzyskuje dotację rolną, tym samym naturalną konsekwencją otrzymanej dopłaty winno być uzyskanie dochodu przez gospodarstwo korzystające z tego typu preferencji. Ponadto okoliczność posiadania przez skarżącą nieruchomości rolnych ( 46,65 ha) nie jest bez znaczenia dla oceny jej sytuacji majątkowej. Wnioskodawczyni jest bowiem dzierżawcą znacznego majątku: nieruchomego – użytków rolnych, jak i ruchomego - zwierząt hodowlanych, który musi zostać uwzględniony przy badaniu ogólnej sytuacji finansowej. Posiadanie przedmiotowego majątku wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych poprzez racjonalne jego wykorzystanie. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego niewiarygodnym bowiem jest prowadzenie przez kilka lat nierentownego gospodarstwa rolnego i nie uzyskiwanie z niego jakichkolwiek dochodów. Powyższe dane w ocenie orzekającego były istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych, czy też kosztów nieobowiązkowego na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym ustanowienia adwokata. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie złożenie przez skarżącą wyczerpujących oświadczeń oraz nie przedłożenie wszystkich dokumentów spowodowało, iż niewyjaśnione zostały wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżąca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym, czy nawet częściowym. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.