I SA/Ol 292/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" , nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wstrzymania wykonania decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 20 czerwca 2012r. skarżąca K. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie K. D. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni po śmierci męża, od sześciu lat samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w wysokości ok. 1.632 zł brutto miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem uczących się dzieci w wieku 21 i 17 lat, które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kocie 754,46 zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni 160 m2, niezabudowaną działkę rolną o powierzchni 2,4 ha oraz działkę zabudowaną i niezabudowaną o łącznej powierzchni 1,6116 ha, na których prowadzi działalność gospodarczą. Nieruchomości zabudowane są starymi zniszczonymi budynkami wymagającymi remontów. Organy celne i podatkowe ustanowiły hipotekę przymusową na poczet przyszłych zobowiązań, jak również zabezpieczyły wyposażenie i urządzenia budynków. Ponadto zajęły rachunki bankowe, wskutek czego strona nie może otrzymać kredytu. Wnioskodawczyni oświadczyła również, że spłaca kredyt w łącznej wysokości ok. 1.200 zł miesięcznie, który zaciągnęła na rozwój działalności gospodarczej jeszcze przed wszczęciem kontroli podatkowych. Ponadto wskazała, że jej stałe wydatki obejmują: kredyt w rachunku bieżącym - 10.000 zł, podatek od nieruchomości – 10.548 zł, użytkowanie wieczyste 974 zł oraz koszty utrzymania rodziny, tj. energia ok. 250 zł, ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 90 zł, gaz ok. 50 zł, telefon ok. 120 zł, środki czystości ok. 200 zł, dojazdy do szkoły ok. 120 zł, internat córki 290 zł, wyżywienie ok. 900 zł i sezonowe wydatki na leki, przybory szkolne, książki, odzież, obuwie. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej cyt. jako p.p.s.a.),. odrzucił skargę K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]". W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, iż kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne nie obejmuje orzekania w sprawach skarg, dotyczących postanowień, które są wydawane w toku postępowania administracyjnego, na które nie służy zażalenie ( art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 Ordynacji podatkowej). Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 p.p.s.a. jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 6 lipca 2012r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń i dokumentów: - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont (firmowych i prywatnych) za ostatnie trzy miesiące wraz z potwierdzeniem o zablokowaniu kont, lub czy z kont tych prowadzona jest ewentualnie egzekucja, - zeznań podatkowych za lata 2010, 2011, - wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące - deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, - ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2010 i 2011, -dokumentów potwierdzających miesięczne wydatki wnioskodawczyni, związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie sposobu wykorzystywania i przynoszenia ewentualnych dochodów z posiadanej nieruchomości rolnej (2,4 ha), - oświadczenia czy skarżąca lub jej dzieci posiadają polisy ubezpieczeniowe. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wyjaśniła, że nie zamierza składać skargi kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 czerwca 2012r. w przedmiocie odrzucenia skargi, w związku z czym zbyteczne staje się uzupełnienie formularza wniosku PPF poprzez dostarczenie dokumentacji źródłowej. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. W warunkach niniejszej sprawy odnieść należy się także do okoliczności obligujących referendarza sądowego do merytorycznego rozpoznania niniejszego wniosku, czyli oceny wniosku skarżącej w świetle przesłanek o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. Jak już wyżej wskazano skarga wnioskodawczyni została odrzucona postanowieniem tutejszego Sądu z uwagi na niedopuszczalność skargi w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Konsekwencją wydanego postanowienia o odrzuceniu skargi nie może być jednak odmowa przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Na bezzasadność skargi Sąd może powoływać się, rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Natomiast po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi z powodu jej niedopuszczalności ( art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a). Sąd pierwszej instancji nie może na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi rozumianą jako niedopuszczalność skargi. W wyniku takiego rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji skarżący zostałby bowiem pozbawiony możliwości poddania kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowienia Sądu I instancji o odrzuceniu skargi ( por. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2006r., sygn. akt II OZ 201/06, System Informacji Prawnej Lex 23/2012). Oceniając zatem niniejszy wniosek w świetle ustawowych przesłanek stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zachodzi w stosunku do jej osoby. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawiera, zdaniem referendarza, wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz sytuacji majątkowej jej rodziny. Wnioskodawczyni nie uzupełniła również złożonego wniosku o wskazane w wezwaniu z dnia 6 lipca 2012r. dane. Żądane informacje i dokumenty były niezbędne do stwierdzenia, czy skarżącą można było zwolnić od kosztów sądowych oraz ustanowić dla niej pełnomocnika z urzędu. Istotna dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni była aktualna kondycja finansowa prowadzonej przez nią firmy, którą to można było ustalić na podstawie odpisu z księgi przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych czy też na podstawie złożonych deklaracji podatkowych. Ze złożonych bowiem wyjaśnień można było domniemywać, że prowadzona działalność stanowi główne, lecz niewystarczające źródło utrzymania rodziny skarżącej. Natomiast analiza wyciągów czy też wykazów z rachunków bankowych umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącą środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy wnioskodawczyni ewentualnie miała możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty sądowe. Skarżąca nie przedłożyła również jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, tym samym nie uwiarygodniła ponoszenia wykazywanych przez siebie kosztów utrzymania. Niewyjaśniona pozostała również kwestia uzyskiwania dochodu z posiadanej przez skarżącą nieruchomości rolnej o powierzchni 2,4 ha, na której nie jest prowadzona działalność gospodarcza. Nie wiadomym jest zatem czy nieruchomość powyższa przynosi jakiekolwiek dochody, czy to przez jej użytkowanie (uprawę), ewentualną dzierżawę lub dodatkowo płatności obszarowe. Uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego, mogło również w znaczący sposób zmienić obraz sytuacji materialnej przedstawionej w formularzu wniosku PPF. Bez dokładnego natomiast ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych czy też kosztów ustanowienia pełnomocnika. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.