I SA/Ol 295/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: określenia zobowiązania w podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" skarżący R. P. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Wezwaniem z dnia 17 maja 2013 r. do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący został zobowiązany do złożenia w zakreślonym terminie wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Strona została pouczona także o skutkach niezłożenia żądanego formularza. W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu, R. P. złożył urzędowy formularz wniosku PPF przy czym nie zakreślił w rubryce 4 formularza wniosku zakresu żądania. Wobec powyższego, kolejnym wezwaniem z dnia 31.05.2013 r. skarżący został zobowiązany do uzupełnienia braków formalnych złożonego oświadczenia na urzędowym formularzu wniosku PPF poprzez wypełnienie (bądź skreślenie niepotrzebnego) każdej niezacenionej rubryki urzędowego formularza wniosku, zgodnie z pouczeniem załączonym do formularza. Jednocześnie skarżącemu wyjaśniono, że w rubryce 4 urzędowego formularza PPF winien wyraźnie wskazać zakres żądania. Dodatkowo pouczono wnioskodawcę o skutkach nieusunięcia ww. braków w zakreślonym terminie. Ponadto na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2012 r. , poz. 270 ze zm.) dalej zwana w skrócie p.p.s.a. wezwano skarżącego do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji materialnej i życiowej strony. W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżący przedłożył, urzędowy formularz wniosku PPF, gdzie w rubryce 4 zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Przedłożył również wyciągi z rachunków bankowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną T. P. Małżonkowie P. uzyskują dochody z tytułu stażu wnioskodawca – 920 zł brutto, małżonka z tytułu renty w kwocie 997 zł. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący posiada dom o powierzchni 90 m2 oraz mieszkanie o powierzchni 35,6 m2 stanowiące współwłasność majątkową małżeńską. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i najbliższej rodziny. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący biorąc pod uwagę treść uzupełnionego na wezwanie tut. Sądu oświadczenia na urzędowym formularzu wniosku PPF wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych, a więc o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazać należy, że z uwagi na fakt, iż zakres żądania wnioskodawca zmodyfikował w stosunku do pierwotnie określonego w skardze, merytorycznemu rozpoznaniu podlegał wyłącznie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek skarżącego należy, na wstępie zaznaczyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niej. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sądowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie mogły zostać uznane za pełne, dające podstawę do ustalenia zaistnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić bowiem należy, że zarówno na podstawie oświadczenia złożonego na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i tylko wyciągów z rachunków bankowych, nie sposób było ustalić wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków przez wnioskodawcę oraz prowadzącą z nim wspólne gospodarstwo domowe żonę. Na podstawie ww. wyciągów bankowych, orzekający mógł jedynie stwierdzić, że z tytułu opłat za mieszkanie skarżący ponosi miesięczne opłaty w kwocie 300 zł, nadto opłaca składkę z tytułu ubezpieczenia grupowego w kwocie 43 zł miesięcznie, opłaty za energię elektryczną w wysokości od 50 zł do 120 zł miesięcznie, opłaty za telefon ok. 23 zł miesięcznie. Dodatkowo na podstawie rachunków bankowych stwierdzono, że regularnie co miesiąc małżonkowie ponoszą wydatki na rzecz Banku "A" w kwocie 100 zł, nadto wpłacają także 100 zł a w dniu 6.03.2013 - 690,80 zł na rzecz "B" Sp. z o.o. Strona przedstawiła także dowód wpłaty do BANKU "C" kwoty 350 zł tytułem: kredyt- T. P. z dnia 29.05.2013 r. Dodatkowo ustalono, że w dniu 27 maja 2013 r. na rachunek bankowy prowadzony przez "D" komornik sądowy przekazał kwotę 11.761,91 zł. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, iż wnioskodawca i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona posiadają stałe miesięczne dochody w wysokości ok. 1.700 zł netto miesięcznie uznano, że brak było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić bowiem należy, że już sam fakt, że skarżący spłaca zobowiązania prywatnoprawne (kredyty, pożyczki itp.) stanowi o braku podstaw do przyznania prawa pomocy. Powyższe wskazuje, że zobowiązania wobec banku i innych instytucji finansowych wnioskodawca traktuje preferencyjnie względem zobowiązań publicznoprawnych jakimi są koszty postępowania sądowego. Przepisy prawa nie przewidują zaś pierwszeństwa spłaty zobowiązań prywatnoprawnych przed zobowiązaniami publicznoprawnymi takimi jak koszty postępowania sądowego. Podkreślić należy, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych winien w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Dodatkowo należy zauważyć, że w dniu 27.05.2013 r. na rachunek bankowy wpłynęła kwota ponad 11.000 zł przekazana przez komornika sądowego. W ocenie orzekającego, biorąc pod uwagę powyższe skarżący posiada środki na opłacenie kosztów sądowych zarówno w rozpoznawanej sprawie, jak i w pozostałych trzech sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Na marginesie należy zauważyć, że wnioskodawca nie wyjaśnił kwestii wykorzystania dwóch posiadanych nieruchomości mieszkalnych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynikało bowiem, że posiada dom o powierzchni 90 m2 oraz mieszkanie. Dysponując takimi danymi, orzekający nie mógł uznać wnioskodawcy za osobę ubogą, kwalifikującą się do przyznania prawa pomocy. Posiadanie dwóch nieruchomości mieszkalnych nie jest bowiem oznaką ubóstwa, a wręcz przeciwnie, biorąc pod uwagę sytuację gospodarczą i społeczną w naszym kraju. W tak ustalonym stanie faktycznym, pozostałe okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę, a dotyczące jego trudnej sytuacji materialnej nie mogły stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.