I SA/Ol 301/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 10 września 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 21.08.2008r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), skarżący M. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką A. P. . Wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów, natomiast matka skarżącego otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.100 zł brutto miesięcznie. Strona oświadczyła, że posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni ok. 1 ha, której jest współwłaścicielem. Nadto jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Opel Frontiera, rok produkcji 2000, samochodu osobowego marki Daewoo (ok. 10 letni), prawa do spółdzielczego własnościowego lokalu mieszkalnego. Uzasadniając swój wniosek skarżący wskazał, że obecnie nie posiada żadnych źródeł dochodu tj. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest też nigdzie zatrudniony. Wyjaśnił, że jedynym źródłem jego utrzymania były oszczędności uzyskane z wcześniej dokonanej sprzedaży nieruchomości. Z tych oszczędności utrzymywał siebie i łożył na troje dzieci – tj. ok. 2.000 zł miesięcznie. Wskazał, że obecnie zamieszkuje z matką emerytką, gdyż "jego życie rodzinne uległo rozpadowi". Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: oświadczenia czy korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej czy też innych instytucji, oświadczenia czy jest zarejestrowany w odpowiednim Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy, oświadczenia w zakresie jego stanu cywilnego, wyjaśnień w formie pisemnej dotyczących wydatkowania dochodu uzyskanego w latach 2007-2008 ze sprzedaży nieruchomości, przedłożenie odpisów dokumentów potwierdzających powierzchnię, położenie i przeznaczenie posiadanej nieruchomości rolnej, odpisu dokumentu potwierdzającego wysokość poniesionych kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, odpisów wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, w tym lokat bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, odpisów dokumentów potwierdzających tytuł prawny do wszelkich posiadanych samochodów w okresie od 2007 do 2008r. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 08 września 2008r. wyjaśnił, że z uwagi na pobyt skarżącego poza granicą Polski, nie jest możliwe skompletowanie i przedłożenie żądanych dokumentów. Jednocześnie oświadczył, że wpis sądowy zostanie uiszczony w terminie ustawowym po otrzymaniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Strona w złożonym oświadczeniu wskazała wyłącznie na brak uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, emerytką. W złożonym oświadczeniu na formularzu wniosku skarżący ograniczył się bowiem tylko do lakonicznego stwierdzenia, że "jedynym źródłem jego utrzymania były oszczędności uzyskane ze sprzedaży nieruchomości", z których to utrzymywał siebie i łożył na tróję dzieci (ok. 2.000 zł miesięcznie). Nadto wymienił składniki posiadanego majątku, przy tym nie wyjaśnił innych zdaniem referendarza sądowego istotnych informacji dotyczących jego sytuacji finansowej. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy nie dysponował bowiem wiedzą dotyczącą przede wszystkim sposobu wydatkowania przychodów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości w latach 2007, 2008, strona nie wyjaśniła także co należy rozumieć pod stwierdzeniem " moje życie rodzinne uległo rozpadowi". Nie uwiarygodniła też faktu braku środków pieniężnych poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Nie rozstrzygnięta pozostała również kwestia dotycząca powierzchni, przeznaczenia i położenia posiadanej przez wnioskodawcę nieruchomości rolnej, jak i dotycząca posiadanych samochodów oraz prawa do spółdzielczego lokalu mieszkalnego, istotna w celu ustalenia czy ewentualnie w związku z posiadanym majątkiem skarżący miał możliwość wygospodarowania odpowiednich środków pieniężnych na opłacenie należnych kosztów sądowych. Strona nie wyjaśniła, także ile i ewentualnie z jakich środków został poniesiony (poniesie) wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Powyższe dane w ocenie orzekającego były istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego i dochodów nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie udzielenie przez skarżącego informacji spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji ( nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania , a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być zatem stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy wnioskodawca nie posiada żadnych możliwości sfinansowania kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed Sądem. Ciężar udowodnienia, iż spełnia się przesłanki do uzyskania takiego zwolnienia ciąży na wnioskodawcy. Nadto należy zauważyć, że w piśmie z dnia 08.09.2008r. poinformowano, że z uwagi na niemożliwość przedłożenia żądanych dokumentów należny wpis sądowy zostanie uiszczony. W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.