I SA/Ol 304/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. C. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi C. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług i w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego We wniosku z dnia 9 kwietnia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca –C. C. wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w rubryce nr 6 skarżąca wykazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wyjaśniła, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 3.216 zł. W skład majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 53 m2, na którego zakup zaciągnęła kredyt hipoteczny, do spłaty pozostała kwota 15.000 zł, oraz działka rekreacyjna – 1.771 m2, domki letniskowe 60 m2 , budynki gospodarcze 26 m2. Argumentując wniosek skarżąca powołała się na zły stan zdrowia i konieczność ponoszenia kosztów leczenia. Podkreśliła, że obecnie wymaga stałej opieki osób trzecich. Dodatkowo wyjaśniła, że w związku z długami Spółki zaciągnęła pożyczki, które do tej chwili spłaca. Stwierdziła, że po zapłaceniu wszystkich bieżących opłat oraz wykupieniu leków, nie stać jej na normalne godne życie. Podkreśliła, że nie posiada środków na ustanowienie doradcy podatkowego, który z uwagi na stan zdrowia jest niezbędny do reprezentowania skarżącej przed Sądem. Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ppsa zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, dlatego też powinno być przyznawane tylko gdy strona wykaże, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 cytowanej ustawy (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podzielając poglądy doktryny prawniczej, wskazuje się, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cytowanej ustawy, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki strony, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana została do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że wnioskodawczyni jest w stanie wygospodarować tą kwotę z bieżących dochodów. Podkreślić bowiem trzeba, że skarżąca uzyskuje stałe miesięczne dochody w wysokości 3.216 zł, tj. w wysokości znacznie przekraczającej przeciętną wysokość emerytur wypłacanej w naszym kraju. Z analizy bowiem raportu przygotowanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych pt. "Struktura wysokości emerytur i rent wypłacanych przez ZUS po waloryzacji w marcu 2013 roku" Warszawa 2013 wynika, że większość wypłacanych emerytur mieści się w granicach od 1200 zł -2000 zł blisko 46,8%, w granicach wysokości od 3000 zł i więcej emeryturę otrzymuje tylko 11,8 % emerytur. Opierając się na ww. danych należy uznać, że uzyskiwane przez skarżącą dochody nie pozwalają na uznanie jej za osobę ubogą wymagającą pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Dodatkowo należy podkreślić, że skarżąca posiada majątek w postaci mieszkania, który zabezpiecza jej potrzeby mieszkaniowe ale także posiada inne nieruchomości, które trudno zaliczyć do niezbędnych i koniecznych dla normalnego funkcjonowania. Posiadając majątek w postaci innej nieruchomości skarżąca w sytuacji braku aktualnie wolnych środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, ma możliwość zaciągnięcia pożyczki, której zabezpieczeniem będzie właśnie posiadana nieruchomość na opłacenie należnych kosztów sądowych. Podkreślić przy tym należy, na co wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że właściciela nieruchomości nie sposób uznać za osobę ubogą. Zgodnie z postanowieniem NSA, właściciel nieruchomości o znacznej wartości posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (postanowienie z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, nie publ.). Tym bardziej zatem jest to możliwe w sytuacji posiadania dwóch nieruchomości oraz stałych i regularnych dochodów w średniej wysokości, jak to ma miejsce w sytuacji wnioskodawczyni. Zaznaczyć należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego jest uzasadnione w sytuacji, gdy strona udowodni, że jest osobą ubogą i nie jest w stanie – z powodu zdarzeń losowych, sytuacji rodzinnej lub niezaradności życiowej – ponieść pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami, przesłanką ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu nie jest stopień skomplikowania sprawy sądowoadministracyjnej oraz nieznajomość problematyki prawnej przez strony czy też stan zdrowia skarżącej. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ustanowienie adwokata, radcy prawnego bądź doradcy podatkowego powinno następować jedynie wówczas, gdy istnieje niebezpieczeństwo, że brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw, pod warunkiem, że spełniona jest przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy. Niezależnie od tego, że brak jest uzasadnienia w ustawowych przesłankach dla ustanowienia dla wnioskodawczyni prawa pomocy przez ustanowienie doradcy podatkowego, to zauważyć też należy, że brak ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie grozi niebezpieczeństwem pozbawienia strony możliwości działania w niniejszym postępowaniu, bowiem takie niebezpieczeństwo, co do zasady, nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ppsa (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2006 r., II SA/Lu 603/05, niepubl.). W niniejszej sprawie uznać zatem należy, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów tegoż postępowania. Wnioskodawczyni nie ma nikogo na utrzymaniu, uzyskuje stałe miesięczne dochody w bezspornej wysokości około 3.200 zł miesięcznie, posiada nieruchomości. Z treści wniosku nie wynika, by na skarżącej ciążyły jakieś szczególne zobowiązania finansowe, którym nie jest ona w stanie sprostać. Uznać zatem należy, że wnioskodawczyni jest w stanie pokryć koszty postępowania w niniejszej sprawie w pełnej wysokości. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 258 § 2 pkt 7, orzeczono jak w sentencji postanowienia.