I SA/Ol 315/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. J. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 7 lipca 2016r., sygn. akt I SA/Ol 315/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia 5 kwietnia 2016 r. skarżący M. J. reprezentowany przez adwokata, zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu "prac dorywczych" w wysokości około 800 zł oraz z umowy zlecenia w kwocie 150 zł miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący jest właścicielem domu, który jest obciążony hipoteką w wysokości 700.000 zł. Nadto jest w posiadaniu samochodu ciężarowego marki IVECO CARGO z którego prowadzona jest egzekucja. Wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną, utrzymuje się z prac dorywczych i niskopłatnych zleceń, w związku z czym nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi. Podkreślił, że na obecną chwilę jego zobowiązania kredytowe przekraczają kwotę 800.000 zł. Ponadto stara się częściowo regulować zobowiązania z tytułu alimentów na dzieci. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 20 maja 2016 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie do tut. Sądu wpłynęło niepodpisane pismo z dnia 31.05.2016 r. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia przez skarżącego braków formalnych pisma procesowego z dnia 31.05.2016 r. W wyznaczonym terminie nie usunięto ww. braku. Brak podpisu strony pod pismem jest brakiem formalnym (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.)., który uniemożliwia nadanie mu biegu i powoduje, że wyjaśnienia wnioskodawcy nie mogą zostać uwzględnione w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, co w przedmiotowej sprawie skutkuje uznaniem, że skarżący nie złożył stosownych wyjaśnień na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. Postanowieniem dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 315/16 Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy podkreślił m.in., że rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i życiowej, nie przedstawił bowiem dokumentów jak i oświadczeń, o które został wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Uznano więc, iż skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki do przyznania mu prawa pomocy, a tym samym brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona wniosła pismo zatytułowane "zażalenie", w którym zarzuciła m.in., błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż skarżący niewyczerpująco zaprezentował swoją sytuację finansową i życiową oraz nie przedstawił stosownych dokumentów i oświadczeń uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia go od kosztów sądowych, w sytuacji gdy złożył on wypełniony formularz PPF, w którym szczegółowo opisał swoją sytuację majątkową wskazując swoje dochody, posiadany majątek i wysokość zobowiązania finansowego, co uzasadnia złożony przez wyżej wymienionego wniosek o częściowe zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny całkowicie mylnie przyjął, że niewystarczająco udowodnił on, iż jego sytuacja .życiowa i finansowa uzasadnia zwolnienie go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wskazał, że w aktach przedmiotowego postępowania administracyjnego znajduje się formularz PPF, w którym szczegółowo przedstawił swoją sytuację finansową. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż sytuacja majątkowa skarżącego jest bardzo słaba i nie ma on możliwości pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie nawet częściowo, bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Zdaniem skarżącego jego sytuacja majątkowa jest szczególnie ciężka, a powyższą okoliczność udowodnił składając formularz informujący o jego obecnej kondycji finansowej, aktywach, pasywach, dochodach i rozchodach. Wobec powyższego według skarżącego już te okoliczności winny skutkować uwzględnieniem jego wniosku o zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a., m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd- jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. ( § 2 w/w przepisu ). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. ( § 3 tegoż przepisu ). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W związku z powyższym pismo strony zatytułowane "zażalenie" należało potraktować jako sprzeciw. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Należy wskazać, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, co w konsekwencji prowadziło do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy zasadnie uznał oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie referendarza do wezwania go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Jeszcze raz należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Rolą sądu nie jest poszukiwanie argumentów i dokumentów w aktach sprawy obrazujących rzeczywistą sytuację majątkową strony. W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.