I SA/Ol 317/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" ., Nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia powstania długu celnego, określenia kwoty cła postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia E.D. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni, strona), wnioskiem z dnia 18 czerwca 2018 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trójką dzieci w tym dwójką pełnoletnich już dzieci. W rubryce 10 "Dochody" formularza PPF oświadczyła, że zarówno ona jak i jej dwoje pełnoletnich dzieci nie pracują, a jako dochód wskazała alimenty na małoletnie dziecko w kwocie "[...]". Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada dom o powierzchni "[...]" o wartości "[...]", nieruchomość rolną o powierzchni "[...]" i wartości "[...]" oraz dwa samochody "[...]" uszkodzony, wartość "[...]", i "[...]" również uszkodzony o wartości "[...]". W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną, pozostaje na utrzymaniu rodziny i w najbliższym okresie kilku miesięcy jej sytuacja materialna nie ulegnie zmianie. Na chwilę obecną jest w trakcie postępowania o podział majątku, które to postępowanie w znaczny sposób "nadwyrężyło" jej sytuację materialną tak, iż nie jest w stanie opłacić kolejnych kosztów sądowych. Nie posiada żadnych oszczędności. Ponadto wnioskodawczyni wyjaśniła, że ponosi następujące wydatki: opłata za energię elektryczną "[...]’, opłata za wodę i kanalizację "[...]", ogrzewanie "[...]", wyżywienie "[...]", środki czystości "[...]", spłata długu egzekucyjnego "[...]". Pismem z dnia 27 czerwca 2018 r. skarżąca na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r. , poz. 1308 dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jej stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca pismem z dnia 10 lipca 2018 r. oświadczyła, że dwoje pełnoletnich dzieci nie jest zarejestrowanych jako osoby bezrobotne. Do pisma załączyła: kopie wyroku orzekającego rozwód z dnia "[...]", kopie potwierdzeń wpłat: za wodę w kwocie "[...]" z dnia "[...]" za gospodarowanie odpadami za okres od 03.2018 r. do 06.2018 r. w kwocie "[...]" z dnia "[...]" z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego druga rata w kwocie "[...]" z dnia "[...]" oraz dowód opłaty za gospodarowanie odpadami za okres od 10.2017 r. do 02.2018 r. na kwotę "[...]" z dnia "[...]". Nadto skarżąca przedłożyła wyciągi z rachunku bankowego córki skarżącej za okres od 23.03.2018 r. do 22.06.2018 r. oraz z rachunku bankowego wnioskodawczyni za okres od 01.04.2018 r. do 30.06.2018 r. Starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że tożsame wnioski skarżąca złożyła jeszcze w siedmiu spawach zawisłych przed tut. Sądem. Pomimo jednak ciążącego na skarżącej obowiązku jednoczesnego opłacenia kosztów sądowych łącznie w ośmiu sprawach wszczętych przez stronę w świetle przedstawionej sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej uznać należy, że wniosek nie może zostać uwzględniony w związku z nieudzieleniem przez nią rzetelnych i wiarygodnych wyjaśnień na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. tj. nieprzedstawienie wyjaśnień odnośnie wysokości uzyskiwanej przez skarżącą i jej rodzinę dochodów i źródeł pochodzenia środków na opłacenie niezbędnych kosztów utrzymania rodziny. Po pierwsze stwierdzić należy, że skarżąca została wezwana do szczegółowego przedstawienia wysokości ponoszonych stałych wydatków a nade wszystko do złożenia szczegółowych wyjaśnień odnośnie źródeł dochodów i ich wysokości, z których finansowane są koszty utrzymania gospodarstwa domowego, w związku ze złożonymi oświadczeniami na formularzu PPF, że czteroosobowa rodzina uzyskuje dochód wyłącznie z alimentów w kwocie "[...]". i "pozostaje na utrzymaniu rodziny". W takiej sytuacji niezbędne stało się wyjaśnienie i uprawdopodobnienie składanych oświadczeń. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła jedynie, że jej dorosłe dzieci nie są zarejesrtowane jako osoby bezrobotne. Nadto przedstawiła wyciąg z rachunku bankowego jej dorosłej córki, z którego wynika m.in., że na jej rachunek regularnie dokonywane są wpłaty gotówki w kwocie łącznej "[...]’ w okresie od 23.03. do 23.04.2018 r., w kwocie łącznej "[...]" w okresie od. 24.04. do 22.05.2018 r., oraz w kwocie łącznej "[...]" w okresie od 23.05. do 22.06.2018 r. Skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła źródeł pochodzenia tych wpłat a jest to szczególnie istotne w sytuacji gdy jak oświadcza sama skarżąca jej dorosłe dzieci jak i ona sama nie pracują. Z przedstawionego zaś wyciągu z rachunku bankowego skarżącej wynika, że poza alimentami otrzymuje świadczenie "500+" oraz zasiłek rodziny w kwocie "[...]". Na tej podstawie ustalono, że skarżąca i jej rodzina uzyskuje dochody z alimentów, świadczenia "500+" oraz zasiłku, co łącznie daje sumę "[...]" miesięcznie. Nie niemniej jednak, na tej podstawie nie sposób jednak ustalić z jakich dochodów skarżąca jest w stanie ponieść wszystkie koszty utrzymania czteroosobowej rodziny skoro jak oświadczyła na formularzu PPF miesięcznie wydatkuje ok. "[...]" nie licząc już opłat za gospodarowanie odpadami czy też z tytułu podatku od nieruchomości i rolnego, na które dowody wpłat przedstawiła skarżąca na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. a tym bardziej innych ponoszonych przez skarżącą i jej rodzinę wydatków wynikających z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych i wpłat gotówki na rachunek bankowy córki. W tej sytuacji nie sposób rzetelnie ocenić sytuacji materialnej i życiowej skarżącej w kontekście spełnienia przez nią warunków do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Bez pełnych i wiarygodnych wyjaśnień odnośnie źródeł pochodzenia środków wpłacanych na rachunek bankowy dorosłej córki jaki i źródeł pochodzenia środków, z których finansowane są koszty utrzymania czteroosobowej rodziny nie można przyjąć, że skarżąca nie jest w stanie samodzielnie opłacić kosztów wszczętych przez siebie postępowań sądowych przed tut. Sądem. W tych okolicznościach nie sposób przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w żądanym zakresie, tj. w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych i tym samym pośrednio przerzucić cały ciężar poniesienia kosztów sądowych na innych współobywateli. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa w tej sytuacji stanowiło by naruszenie zarówno powołanego przez skarżącego art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia zarówno dobro rodziny jak i zasadę powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4.07.2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl dalej: CBOSA). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25.04. 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: CBOSA). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, referendarza sądowego, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 5.07.2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, opubl.: CBOSA). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. postanowienie NSA z dnia 29.05.2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, opubl.: CBOSA). Zatem tylko wyjaśnienie, wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości, dotyczących stanu materialnego wnioskodawczyni, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewątpliwie, sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawcy w zakresie źródeł dochodów i ich faktycznej wysokości, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Stanowisko takie podziela również Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w wyroku z dnia 16.10.2012r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem. W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych wyjaśnień w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.