I SA/Ol 32/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski (spr.) Sędzia WSA Renata Kantecka Protokolant Tomasz Jary po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprawy ze skargi Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Skarbu Państwa – kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokata M. R. kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i 80/100), składającą się ze stawki minimalnej 240 zł podwyższonej o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Z akt sprawy wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku Z. K. na podstawie 28 tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, obejmujących zaległości z tytułu nieopłaconego podatku od towarów i usług. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano czynności egzekucyjnych: spisano z zobowiązanym protokół o stanie majątkowym, dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę zobowiązanego, Areszt Śledczy w O. potwierdził zatrudnienie zobowiązanego, informując jednocześnie, iż realizacja zajęcia nastąpi po wpływie kwot podlegających egzekucji. W wyniku dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego czynności, powstały koszty egzekucyjne należne organowi egzekucyjnemu w łącznej kwocie 11.506,90 zł, w tym: opłata za czynności egzekucyjne w kwocie 9.209,90 zł (w tym opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę, tj. 4% egzekwowanej należności oraz opłata za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokół o stanie majątkowym), opłata manipulacyjna w kwocie 2.297,00 zł (tj. 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym) . Pismem z dnia "[...]"., sprecyzowanym pismem z dnia "[...]". Z.K.wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu podatku od towarów i usług oraz umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu złożonego wniosku strona wskazała, iż obecnie przebywa w Zakładzie Karnym, w którym nie pracuje oraz nie zdobędzie dochodzonej kwoty nawet po wyjściu z Zakładu Karnego. Postanowieniem z dnia "[...]". znak: "[...]"Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił Z. K. umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 11.506,90 zł. Na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie, w którym podniósł, iż spełnia wszystkie przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wskazał również, iż jego sytuacja finansowa od wielu lat jest niestabilna, że nie posiada żadnego majątku oraz korzysta z pomocy innych osób. Skarżący podniósł, iż nie jest zatrudniony odpłatnie w Areszcie Śledczym . Postanowieniem z dnia "[...]"r. , nr "[...]", Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, iż przedmiotem oceny organu I instancji był zarówno stan majątkowy zobowiązanego, kwestia nieściągalności należności, jak i ważny interes publiczny. Podkreślono, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że organ egzekucyjny dokonał rozstrzygnięcia w ramach przyznanych mu uprawnień, na podstawie posiadanych dowodów, a dokonanym przez niego ustaleniom i ocenie zgromadzonego materiału nie można zarzucić dowolności. Organ wskazał, iż Areszt Śledczy w O. pismem z dnia "[...]" poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego, iż zobowiązany nie jest zatrudniony odpłatnie. Zdaniem organu odwoławczego, informacja, iż skarżący nie jest obecnie zatrudniony, nie rzutuje na rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, gdyż została ujawniona dopiero po wydaniu postanowienia przez w/w organ. Stwierdzono również, iż zgodnie z oświadczeniem o stanie majątkowym złożonym w dniu "[...]". oraz własnych ustaleń organu, zobowiązany nie posiada rachunków bankowych, nieruchomości, ani majątku ruchomego, co oznacza, że sytuacja skarżącego jest obecnie zła, ale może ulec ona zmianie. Oceniając natomiast kwestię nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku organ odwoławczy podzielił stwierdzenie organu I instancji, iż przesłanka ta nie wystąpiła. Postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone, w związku z czym na obecnym etapie postępowania nie można stwierdzić, że postępowanie to jest bezskuteczne. Oceniając wystąpienie przesłanki "ważnego interesu publicznego" w świetle okoliczności niniejszej sprawy, stwierdzono, iż w przypadku skarżącego przesłanka ta nie wystąpiła. W niniejszej sprawie, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej nie zachodzi również ryzyko powstania niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych, w przypadku ściągnięcia tylko kosztów egzekucyjnych. Na powyższe postanowienie Z. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie., w której ponownie wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Ponadto organ skorygował kwotę naliczonych kosztów egzekucyjnych z kwoty 11.506, 90 zł do kwoty 2.299,30 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wyrokiem z dnia "[...]"r., sygn.akt I "[...]", uchylił zaskarżone postanowienie i stwierdził, że nie podlega ono wykonaniu. Sąd wskazał na uznaniowy charakter umorzenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64e ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. t.j. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.) dalej jako u.p.e.a. Wyjaśnił że do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola tego rodzaju rozstrzygnięcia obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jego wydanie. W ocenie Sądu postępowanie w rozpatrywanej sprawie zostało dotknięte naruszeniem przepisów procesowych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, że fakt nieodpłatnego zatrudnienia skarżącego w areszcie śledczym został potwierdzony pismem Dyrektora Aresztu Śledczego w O. z dnia "[...]"., a okoliczność ta nie została wzięta pod uwagę przed wydaniem rozstrzygnięcia przez organ II instancji. Wyjaśniono, że ponieważ organ II instancji nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, do czego zobowiązywał go art. 77 § 1 k.p.a. (w zw. z art. 18 u.p.e.a.), to nie wykazał należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy czym naruszył zasadę prawdy obiektywnej uregulowaną w art. 7 k.p.a. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł skargę kasacyjną i na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a., art. 153 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe, niepełne przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organ, polegające na bezpodstawnym pominięciu w części opisowej wyroku zebranych przez organ dowodów świadczących o nieodpłatnej pracy skarżącego w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, tj pism z Aresztu Śledczego z dnia "[...]"oraz "[...]"r., b) art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne pominięcie w uzasadnieniu wyroku, że organ II instancji odniósł się do wynikającego z akt sprawy faktu niepobierania przez skarżącego wynagrodzenia za pracę w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, co było jedyną przyczyną bezpodstawnego uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienia organu, c) art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. poprzez dokonanie wiążącej, błędnej analizy prawnej polegającej na bezpodstawnym stwierdzeniu, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. wskutek niewykazania przez organ dbałości o dokładne wyjaśnienie sprawy i naruszenie tym samym zasady prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a. d) art. 145 pkt 1 lit c i art. 151 p.p.s.a. poprzez uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej zamiast oddalenia skargi w sytuacji, gdy brak było przesłanek do jej uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia "[...]"r. , sygn. akt "[...]"uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. W uzasadnieniu wskazano, iż z powierzchownością oraz ogólnikowością spostrzeżeń i uwag zamieszczonych w uzasadnieniu WSA koresponduje brak czytelnych, dostatecznie konkretnych wskazań co do dalszego postępowania, co zasadnie wytknięto w skardze kasacyjnej utożsamiając popełniony błąd z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. Tak sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego nie spełnia żadnej z przypisywanych mu funkcji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a"-"c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej dalej jako "P.p.s.a."). Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. sądy administracyjne powołane są do oceny legalności wydanych decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznający sprawę nie jest związany zarzutami skargi i ich podstawą prawną. Wskazana kognicja sądów administracyjnych spowodowała, że Sąd z urzędu, niezależnie też od argumentów podniesionych w skardze, zbadał zebrany materiał dowodowy i uznał, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]"r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego naruszyło przepisy art. 7 i art. 77 k.p.a., W następstwie kontroli zaskarżonego aktu, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że na podstawie 28 tytułów wykonawczych o wszczęto wobec Z. K. postępowanie egzekucyjne, zmierzające do wyegzekwowania od zobowiązanego należności pieniężnych z tytułu podatku od towarów i usług. Podkreślić należy, iż postanowienia organów podatkowych w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają charakter uznaniowy, są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organy mogą, ale nie muszą umorzyć koszty egzekucyjne, to jednak postanowienia wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Kontrola legalności postanowień wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w rozpoznawanej sprawie do stwierdzenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na to, że zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej zobowiązanego lub na to, że za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny w oparciu o przedłożone przez zobowiązanego dowody. Swobodne uznanie nie może prowadzić do dowolności i musi być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego i rozważeniem powyższych przesłanek. Negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia kosztów egzekucyjnych, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Organy nie uwzględniły wszystkich wskazanych przez zobowiązanego okoliczności dla uzasadnienia istnienia przesłanki umorzenia ze względu na "ważny interes publiczny". Przesłanka ta nie została przez ustawodawcę zdefiniowana. Zdaniem Sądu pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Należy mieć także na uwadze wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Określenie "interes publiczny" ma charakter niedookreślony, co wymaga każdorazowego dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, jakie mogą kryć się pod tym pojęciem. "Interes publiczny", o jakim mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że w toku postępowania organ egzekucyjny nie podjął wszystkich niezbędnych działań do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organy administracyjne nie wzięły pod uwagę faktu, iż skarżący przebywał w szpitalu i leczył się psychiatrycznie. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien wziąć pod uwagę powyższy fakt oraz zbadać i przeanalizować jaki wpływ będzie miał stan zdrowia zobowiązanego na podjęcie pracy po opuszczeniu zakładu karnego i zdobycie środków pieniężnych na uiszczenie kosztów postępowania egzekucyjnego. Organ powinien wezwać stronę do przedłożenia dokumentacji medycznej leczenia psychiatrycznego oraz zbadać czy stan zdrowia zobowiązanego miał wpływ na niewywiązywanie się z zobowiązań wobec organów podatkowych. Organ winien rozważyć możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia przy uwzględnieniu sytuacji na rynku pracy, jego kwalifikacji i przebiegu dotychczasowego zatrudnienia. Nie bez znaczenia będzie też głębsze rozważenie, czy interes publiczny wymaga – w tej konkretnej sprawie – egzekwowania niewielkiej kwoty przy angażowaniu wielu pracowników urzędu. Jak wynika z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego (k. 80 akt adm.) i pisma Dyrektora Izby Skarbowej (k.135 akt adm.) kwota kosztów egzekucyjnych o umorzenie których wnioskował skarżący wyraża się kwotą 2.299, 30 zł. Podsumowując należy stwierdzić, że zdaniem Sądu organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 77§1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z tego względu Sąd działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. określono, iż zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 250 p.p.s.a. w zw. z §14 ust.2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002.r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.)