I SA/Ol 326/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 100 zł Wnioskiem z dnia 28 maja 2012r., złożonym wraz ze skargą, skarżący J. D. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 1934,00 zł brutto miesięcznie, jego żona uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 750,00 zł brutto miesięcznie. Wyjaśnił, iż łączny dochód jego i żony po potrąceniach wynosi 1.686,28 zł miesięcznie. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2. Innego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro nie posiada. Argumentując wniosek skarżący wskazał, na niskie dochody rodziny i trudną sytuację materialną uniemożliwiającą uiszczenie kosztów sądowych. W skardze z dnia 27 maja 2012r. skarżący wykazał następujące koszty miesięcznego utrzymania rodziny: gaz – 87,12 zł, energia elektryczna – 171,16 zł, woda i kanalizacja – 72,57 zł, telefon z Internetem 109 zł, wywóz śmieci 28 zł, zakup opału 208 zł ( 2.500 zł rocznie), podatek od nieruchomości – 16,58 zł, dzierżawa wieczysta gruntu – 13,08 zł, żywność – 700 zł, odzież – 100 zł, środki czystości – 50 zł, leki skarżącego i jego żony – 150 zł. Na podstawie akt administracyjnych ustalono ponadto, że skarżący ma orzeczony na stałe umiarkowany stopień niepełnosprawności, leczy się w poradni urologicznej oraz u neurologa. Jego małżonka leczy się z powodu choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa, z powodu tarczycy oraz okresowo kontroluje w poradni endokrynologicznej Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jak już wskazano, prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala mu na uiszczenie całości kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący wykazał przesłanki do zastosowania w jego przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od części wpisu sądowego. Przyznać należy, iż sytuacja finansowa skarżącego nie należy do łatwych i wskazuje, iż może mieć on trudności z uiszczeniem kosztów sądowych w wysokości całego wpisu. Skarżący wraz z małżonką utrzymują się bowiem z niewysokich dochodów, które przeznaczane są w całości na koszty utrzymania rodziny. Poza domem skarżący nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego oraz zasobów pieniężnych. Wskazać również należy, iż stan zdrowia skarżącego jak i jego małżonki wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów. Biorąc jednakże pod uwagę całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy stwierdzić należy, iż nie jest ona na tyle zła, aby zdobycie przez wnioskodawcę środków pieniężnych na uiszczenie części kosztów sądowych było rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek nie ma przeszkód, aby skarżący poniósł koszty sądowe w postaci części wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Sytuacja bytowa skarżącego jest bowiem stabilna. Wnioskodawca posiada stałe miejsce zamieszkania, dom, który zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe rodziny. Uzyskuje również niewysokie, ale stałe dochody, o regularnej wysokości, które wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb rodziny. Wskazać również należy, iż nieruchomość będąca własnością skarżącego może ewentualnie służyć jako zabezpieczenie pożyczki bądź kredytu, czy tez wynajęcia jej części. Posiadanie majątku w postaci nieruchomości wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych. Uznano, zatem, iż sytuacja majątkowa wnioskodawcy umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Natomiast uiszczenie kosztów w wysokości przewyższającej tę kwotę mogłoby powodować uszczerbek utrzymania koniecznego skarżącego. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jego sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.