I SA/Ol 335/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 30 października 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę oraz umorzenia kary porządkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W piśmie z dnia 25 sierpnia 2008r., w przedmiocie uzupełnienia braków formalnych skargi, Z. K. zwrócił się o ustanowienie adwokata z urzędu oraz o zwolnienie go z opłat sądowych. Następnie we wniosku złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 8 września 2008 r. skarżący zwrócił się jedynie o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez wnioskodawcę formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności od 2006r.. W placówce penitencjarnej zatrudniony jest nieodpłatnie. Od wielu lat leczy się psychiatrycznie, był również hospitalizowany. Podniósł również, iż od wielu lat nie osiągnął dochodów aby normalnie żyć. Skarżący podał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z konkubiną, która jest bezrobotna i nie osiąga żadnych dochodów. Ponadto ze złożonego wniosku wynika, iż skarżący nie posiada żadnego majątku czy to w postaci nieruchomości, ruchomości czy też zasobów pieniężnych. W związku z wątpliwościami jaki jest rzeczywisty zakres złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. o co skarżący wnosi, zwrócono się do wnioskodawcy o sprecyzowanie wniosku. Jednocześnie na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych takich jak: zaświadczenia wydanego przez Dyrektora Aresztu Śledczego w "[...]", bądź Głównego Księgowego tej jednostki dotyczącego sytuacji materialnej osadzonego tj. charakteru zatrudnienia, wysokości ewentualnego wynagrodzenia, ewentualnego zajęcia wynagrodzenia, wysokości środków pieniężnych do dyspozycji osadzonego, posiadania depozytu wartościowego, a także odpisów dokumentacji medycznej potwierdzającej leczenie psychiatryczne. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w zakreślonym terminie przedłożył pismo, w którym określił, iż wniosek dotyczy zwolnienia go z opłat sądowych oraz ustanowienia adwokata. Natomiast dodatkowe dokumenty do których przedłożenia został wezwany złoży w "najbliższym czasie". W związku z powyższym pismem, biorąc pod uwagę ewentualne trudności z przedłożeniem dokumentów źródłowych przez osobę pozbawioną wolności, przedłużono termin złożenia tych dokumentów do 24 października 2008r. Ponadto mając również na uwadze, iż odpowiedź na wezwanie została złożona przez skarżącego osobiście oraz iż podał on jako adres do korespondencji lokal mieszkalny, wystosowano do skarżącego dodatkowe wezwanie o przedłożenie nowych dokumentów źródłowych i oświadczeń takich jak: oświadczenie czy skarżący przebywa w areszcie czy został zwolniony z jednostki penitencjarnej, w przypadku zwolnienia: oświadczenia z czego się utrzymuje, czy korzysta z czyjejś pomocy oraz podania jej zakresu, oświadczenia w zakresie wydatków skarżącego oraz przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego bądź oświadczenia w tym zakresie tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie itp. Pismem zawierającym wyżej wskazane wezwanie skarżący został jednocześnie poinformowany, iż termin do złożenia dokumentów został przedłużony do dnia 24.10.2008r. jak również, iż termin ten jest ostateczny dla złożenia wszystkich dokumentów do których przedłożenia wnioskodawca został wezwany, pod rygorem, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Przesyłka została wysłana jednocześnie na adres Aresztu Śledczego, skąd została zwrócona z adnotacją, iż adresat został zwolniony w dniu 25.09.2008r., oraz na adres lokalu mieszkalnego podany przez skarżącego, gdzie została doręczona Z. K. w dniu 10.10.2008r. Skarżący w zakreślonym terminie, tj. do 24.10.2008r., nie przedłożył żądanych dokumentów. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Oceniając przedstawioną we wniosku sytuację materialną i życiową skarżącego, stwierdzić należy, iż nie uzasadnia ona przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wskazać bowiem należy, iż skarżący pomimo dwóch wezwań nie przedłożył jakichkolwiek dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego sytuacji materialnej i życiowej. Przebywając w areszcie nie przedłożył zaświadczenia w zakresie swego zatrudnienia w zakładzie, ewentualnego wynagrodzenia czy depozytu wartościowego. Nie przedłożył także dokumentów potwierdzających leczenie psychiatryczne. Następnie po zwolnieniu go z aresztu i dodatkowym wezwaniu nie wyjaśnił swojej aktualnej sytuacji tj. z czego się utrzymuje czy korzysta z czyjejś pomocy i w jakim zakresie. Nie jest zatem wiadome w jaki sposób skarżący zaspokaja potrzeby niezbędne do egzystencji, w zakres których wchodzą chociażby wydatki na żywność, odzież i higienę. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego logicznym jest, iż do zapewnienia sobie chociażby minimum warunków socjalnych potrzebne są środki finansowe. Skarżący nie przedstawił również wysokości oraz rodzaju ponoszonych wydatków, które mają również wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Nie wyjaśniona została również kwestia czy skarżący legitymuje się tytułem prawnym do zajmowanego lokalu czy ponosi koszty związane z jego wynajmowaniem, czy też korzysta nieodpłatnie z czyjejś pomocy. Istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego, byłoby też złożenie przez skarżącego wyjaśnień dotyczących jego aktualnej sytuacji życiowej i majątkowej tj. po zwolnieniu go z aresztu. Należy zauważyć, iż w przypadku gdy wnioskodawca uchyla się od przedstawienia dodatkowych oświadczeń, powinien liczyć się z tym, że spowoduje to niemożność określenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę oświadczeń musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Dlatego też wobec braku wyjaśnienia kwestii związanych z nową sytuacją życiową skarżącego w tym sposobu utrzymywania się trudno jest ocenić jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa. Natomiast sama okoliczność, iż skarżący został zwolniony z aresztu i nie posiada majątku nie rodzą automatycznie po stronie sądu obowiązku do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ oświadczenia złożone przez skarżącego są niewystarczające dla oceny jego sytuacji, nie potwierdzone odpowiednimi dokumentami, jak również pozostały niewyjaśnione zwłaszcza przy znaczącej zmianie sytuacji życiowej. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie dostarczenie dokumentów i oświadczeń, do których złożenia skarżący został wezwany spowodowało, iż niewyjaśnione zostały wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym, czy nawet częściowym. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji ( nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.