I SA/Ol 343/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 24 maja 2012 r., skarżący M. D., zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych na urzędowym formularzu wniosku. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D. D. oraz dwuletnią córką. Obecnie zarówno skarżący jak i jego żona nie pracują, w związku z czym nie uzyskują dochodów. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z prac dorywczych oraz z "pomocy rodziny". Posiada dom o powierzchni 120 m2, który stanowi współwłasność małżonków D.. Nieruchomość ta obciążona jest hipoteką. Podkreślił, że obecnie nie jest w stanie opłacić "skargi do WSA". Dodatkowo oświadczył, że ponosi wydatki na zakup żywności, środków higienicznych i lekarstw w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie, koszty związane z utrzymaniem domu ok. 500 zł miesięcznie oraz spłaty kredytu hipotecznego ok. 2.000 zł. Do wniosku załączył potwierdzone za zgodność odpisy: jednej strony decyzji ustalającej podatek od nieruchomości za 2012 r. w łącznej wysokości 496 zł, odpis wpłaty na rzecz Zakładu Usług Komunalnych z 2011 r. na kwotę 249 zł, wydruk ze strony: poczta.wp.pl. w sprawie wysokości raty z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego, odpis świadectwa pracy, odpis umowy o kredyt hipoteczny z dnia 28.06.2008 r., oświadczenie D.D. z dnia 24.05.2012 r., odpis PIT-37 za 2011 r. oraz potwierdzenia wykonania przelewów bankowych z tytułu ponoszonych opłat za media: za energię eklektyczną – 410,71 zł ( z dnia 27.01.2012 r.) i 415,32 zł (z dnia 11.05.2012 r.), telewizję "[...]"– 96 zł ( 26.03.2012r.) i 118 zł (24.05.2012 r), opłatę za telefon - 80,84 zł (11.04.2012 r.) i 88,22 zł (6.06.2012 r.), opłatę za telefon (...) – 49,93 zł (12.04.2012 r.) i 98,40 zł (13.06.2012 r.), odpis księgi wieczystej. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Realizując ww. obowiązek referendarz sądowy włączył do akt materiały dowodowe złożone przez wnioskodawcę do spraw o sygn. akt I SA/Ol 335/12 do I SA/Ol 338/12 na wezwanie z dnia 28 czerwca 2012 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny skarżącego (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.). Przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki (w zakresie pozostałych ewentualnych wydatków – które nie zostały już załączone do sprawy), - wyjaśnień, w związku z oświadczeniem złożonym w formularzu wniosku, iż "obecnie utrzymuje się z pomocy rodziny i dorywczych prac", kto z rodziny udziela skarżącemu pomocy, należy uprawdopodobnić także fakt, że osoby te posiadają zdolności finansowe do udzielania takiej pomocy, poprzez przedłożenie stosownych dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Odnośnie zaś dochodu uzyskiwanego z prac dorywczych, należało określić jakiego rodzaju są tą prace i jakie w związku z tym skarżący uzyskuje dochody, nadto wskazać, czy dochód z tej działalności został zgłoszony do opodatkowania, - pełnych wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych obejmujących wszystkie transakcje (wpłaty, wypłaty) przeprowadzone na posiadanych rachunkach bankowych, za okres od 01 stycznia 2012 r. do 28 czerwca 2012 r., - w związku z faktem, iż skarżący korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika należało przedłożyć oświadczenie w kwestii wysokości ustalonych opłat za ww. usługi, nadto należało przedstawić dokumenty (w postaci np. faktury, umowy) potwierdzające wysokość opłaty za usługę prawną, - oświadczenia, w kwestii posiadanych nieruchomości w okresie od 01.01.2010r. do 28.06.2012 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należało wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - oświadczenia, w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie przez skarżącego i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, wysokości rat i ich częstotliwości, -zaświadczenia potwierdzającego "zamknięcie" prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, pod firmą M. D. "A", -innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową . Podkreślić należy, że w wezwaniu tym pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 p.p.s.a.). W odpowiedzi na wezwanie, przy piśmie z dnia 6 lipca 2012 r. skarżący M. D. oświadczył, że ponosi następujące miesięczne wydatki: prąd ok. 100 zł, woda ok. 30 zł, TV- 48 zł, telefon 80 zł, internet 49 zł, koszty wyżywienia ok. 800 zł, koszty kredytów ok. 3.000 zł, eksploatacja samochodu 200 zł, wywóz śmieci 24,90 zł. Z tytułu prac dorywczych wykonywanych w warsztacie brata uzyskał dochód 500 zł, natomiast z tytułu prac remontowych przeprowadzonych w mieszkaniu matki uzyskał dochód 700 zł oraz za naprawę samochodu szwagra otrzymał 100 zł. Wyjaśnił także, że zarówno on jak i współmałżonka nie posiadają polis na życie, nadto w okresie od 1.01.2010 r. do 28.06.2012 r. nie nabyli ani nie zbyli nieruchomości. Nadto przedłożył oświadczenie, w którym stwierdził, że pomocy finansowej udzieliły mu: matka w łącznej kwocie 3.300 zł, siostra I. G. w kwocie 4.800 zł oraz siostra B. M. w kwocie 3.200 zł. Wskazał, że rodzice utrzymują się ze świadczeń emerytalnych, natomiast siostry wnioskodawcy są pracownicami "B". Dodatkowo stwierdził, iż małżonkowie sióstr otrzymują stałe miesięczne dochody. Ustosunkowując się do wezwania stwierdził ponadto, że działalność gospodarczą zamknął w czerwcu 2010 r., na tę okoliczność nie dysponuje zaświadczeniem. Odnośnie zaś wysokości poniesionych kosztów, w związku z ustanowieniem pełnomocnika stwierdził, że z tego tytułu poniósł wydatek w kwocie 500 zł netto tj. 615 zł brutto. Do oświadczenia załączył: dwa wyciągi z konta posiadanego w "C" o nr. "[...]" za okres od 01.03.2012 r. do 31.03.2012 r. i od 01.05.2012 r. do 31.05.2012 r., oraz z kont prowadzonych przez bank tj: osobistego nr. "[...]", oszczędnościowego nr. "[...]", linii pożyczkowej nr. "[...]" za okres od 01.2012 r. do 06.2012 r. Przedłożył także fakturę VAT z dnia 02.06.2012 r. za zapłatę za usługę prawną na kwotę 3.075 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Należy zauważyć, że ciężar dowodu tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Ponadto zauważyć należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sądowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy stwierdzić należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na podstawie złożonych oświadczeń referendarz sądowy ustalił, że od stycznia 2012 r. do maja 2012 r. skarżący uzyskiwał wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie ok. 1.100 zł. Natomiast z tytułu prac dorywczych uzyskał dochód w kwocie 1.300 zł. Nadto uwzględnił, pomimo nie przedłożenia dokumentów, iż od rodziny skarżący uzyskał pomoc finansową w wysokości 11.300 zł. W okresie tym skarżący uzyskał odszkodowanie w kwocie 5.400 zł. Natomiast z przedstawionego oświadczenia skarżącego wynikało, że miesięczne wydatki rodziny wnioskodawcy kształtują się w granicach ok. 4.300 zł miesięcznie. Zaś z ustaleń dokonanych na podstawie przedstawionych dokumentów źródłowych przez referendarza sądowego wynikało, że koszty ponoszone z tytułu opłat za media przekraczają kwotę 307 zł (wskazaną w oświadczeniu z dnia 6.07.2012 r.) i kształtują się w granicach ok. 450 zł miesięcznie (tj. opłaty za telefon do "[...]" – średnio comiesięcznie ponad 80 zł miesięcznie, "[...]" 49,93 zł, w czerwcu – 98,40 zł, energia elektryczna średnio comiesięcznie ponad 200 zł miesięcznie ( nie licząc, że od stycznia do maja 2012 r. comiesięczne wydatki z tego tytułu wynosiły ponad 400 zł miesięcznie), woda 24,80 zł, abonament za TV "[...]’" 96 zł). Także koszty spłaty miesięcznych rat kredytów różnią się od wskazanych przez wnioskodawcę w oświadczeniu na kwotę ok. 3.000 zł. Z przedstawionych bowiem dokumentów wynika, że miesięczne koszty związane ze spłatą zaciągniętych przez skarżącego zobowiązań wynoszą ponad 3.250 zł. (rata kredytu hipotecznego 2.166 zł, spłata zadłużenia z karty kredytowej ok. 900 zł miesięcznie, odsetki od debetu ok. 200 zł miesięcznie). Z zestawienia tylko tych danych wynika, że skarżący ponosi miesięcznie wyższe wydatki niż uzyskiwane dochody. Zliczając bowiem dochody z wynagrodzenia za pracę uzyskiwane przez skarżącego od stycznia do maja 2012, dochody z prac dorywczych oraz środki uzyskane od rodziny w wysokości łącznej 11.300 zł. oraz doliczając kwotę uzyskanego odszkodowania ustalono, że dochód skarżącego wyniósł ok. 28.900 zł. Podkreślić przy tym należy, że z przedstawionych dokumentów wynika, że od stycznia 2012 r. stałe wydatki skarżącego wynoszą miesięcznie najniżej licząc kwotę 4.700 zł (licząc koszty spłaty kredytów – 3250 zł, wydatki na żywność 800 zł, wydatki na media ok. 450 zł, koszty eksploatacji samochodu 200 zł). Tym samym z ustaleń referendarza sądowego wynika, że w okresie od stycznia do czerwca 2012r. skarżący uzyskał dochód w kwocie 28.900 zł zaś w okresie tym poniósł wydatki na kwotę ponad 31.275 zł (średnie miesięczne koszty utrzymania za sześć miesięcy 2012 r. i koszty zapłaty za usługi pełnomocnika) nie licząc już innych wydatków, poniesionych przez skarżącego i jego rodzinę, a wynikających z załączonych wyciągów z rachunku bankowego. Nadmienić przy tym należy, że wyjaśnienia przedstawione w skardze odnośnie sytuacji materialnej skarżącego, iż "drobne oszczędności jakie posiada skarżący - wynagrodzenie za pracę za rok 2011 – także bardzo szybko się upłynniają w związku z zaistniała sytuacją" nie znajduje potwierdzenia w przedstawionych dokumentach. W ocenie referendarza sądowego, skarżący w roku 2011 r. z tytułu uzyskiwanych dochodów z wynagrodzenia za pracę nie miał możliwości zgromadzić jakichkolwiek oszczędności, bowiem same koszty spłaty raty kredytów hipotecznych – 2166 zł miesięcznie przekraczały uzyskiwane w roku 2011 dochody netto skarżącego i jego współmałżonki pomijając kwestię wydatków bieżących. Z załączonego bowiem PIT-37 za 2011, wynika, że średni miesięczny dochód rodziny w roku 2011 wyniósł 2.799,20 zł brutto nie licząc odliczeń z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne jak i zaliczek na podatek. Tym samym nie sposób uznać wyjaśnień skarżącego za wiarygodne. Odnosząc się do przedstawionych zaś wyciągów z rachunków bankowych należy stwierdzić, że skarżący nie przedstawił wbrew wezwaniu wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych. W odniesieniu do konta posiadanego w "C" o nr "[...]" przestawił tylko dwa wyciągi za okres od 1.03.2012 r. do 31.03.2012 r. i za okres od 1.05.2012 do 31.05.2012 r. Natomiast na podstawie wyciągu z banku ustalono, że skarżący posiada jeszcze rachunek bankowy o nr. "[...]", z którego wyciągów nie przedstawił. Zauważyć przy tym należy, że skarżący został wezwany do przedłożenia wykazów i wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy bez względu na okoliczność czy posiada na nich środki czy też nie. Na podstawie bowiem historii rachunków, referendarz sądowy mógłby ocenić sposób gospodarowania posiadanymi ewentualnie środkami finansowymi i tym samym przyczynę braku aktualne niezbędnych środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Nawet przyjmując za prawdopodobne oświadczenie, iż pomocy finansowej udzieliła mu rodzina w kwocie 11.300 zł, nie sposób na podstawie przedstawionych oświadczeń uznać, że skarżący złożył pełne i wyczerpujące oświadczenia, co do rzeczywistej swojej sytuacji materialnej. Na podstawie przedstawionych oświadczeń i dowodów nie sposób ustalić skąd pochodziły środki pieniężne na poniesione przez skarżącego i jego rodzinę wydatki ponad kwotę ustalonych dochodów. Podkreślić przy tym należy, że ustalone przez referendarza sądowego wydatki z tytułu bieżących opłat zostały przyjęte w najniższych wysokościach. Bowiem z przedstawionych odpisów zarówno opłat za media jak i przedstawionych niepełnych wyciągów z rachunków bankowych wynikało jednoznacznie, że bardzo często koszty te były dużo wyższe. Dodatkowo należy zauważyć, że niektóre z ponoszonych kosztów przez wnioskodawcę nie stanowi podstawowych i niezbędnych kosztów koniecznych dla utrzymania rodziny. Takie działanie skarżącego, spowodowało, że referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie dysponował danymi, które umożliwiłyby mu stwierdzenie czy w sprawie zaistniały przesłanki przewidziane w art. 246 p.p.s.a. skutkujące przyznaniem wnioskodawcy prawa pomocy. Podkreślić należy, że ciężar dowodu spoczywał w tym zakresie na skarżącym. W związku z powyższym, w sytuacji nie wywiązania się z ciążącego na skarżącym obowiązku przestawienia pełnych i wiarygodnych wyjaśnień odnośnie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej, brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia czy skarżący spełnia ustawowe warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.