I SA/Ol 351/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 6 października 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 8 września 2008 r. pełnomocnik skarżącego M. P. – J. P. – jego ojciec, wniósł w imieniu skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku podał, iż skarżący nie posiada żadnych składników majątkowych czy to w postaci nieruchomości, zasobów pieniężnych czy też przedmiotów wartościowych, jak również w chwili obecnej nie ma żadnych źródeł dochodu Dodał również, iż skarżący nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Do złożonego wniosku pełnomocnik załączył zaświadczenie o pobieraniu przez siebie świadczenia rentowego w wysokości 798,10 zł netto oraz zaświadczenia o wysokości emerytury pobieranej przez żonę pełnomocnika w wysokości 1054,03 zł netto. Ponadto dołączył również oświadczenie skarżącego M. P. z dnia 8 grudnia 2004r w przedmiocie nie posiadania przez niego majątku, ruchomości, oszczędności oraz nie uzyskiwaniu dochodów. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: wyjaśnień w zakresie aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, albowiem z akt administracyjnych wynikało, iż pełnomocnik nie miał kontaktu z mocodawcą od 2005r.; w szczególności wyjaśnień w zakresie wysokości aktualnego dochodu ze wskazaniem z jakiego pochodzi tytułu, wyjaśnień w zakresie posiadania rachunków bankowych oraz przedstawienia z nich wyciągów, wyjaśnień w zakresie posiadania polis ubezpieczeniowych i zgromadzonych na nich środków, wyjaśnień z czego skarżący się utrzymuje w sytuacji nie uzyskiwania dochodów, korzystania z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej i otrzymywanych tam świadczeń i ich wysokości, wyjaśnień w zakresie dokładnego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z własnym utrzymaniem, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki oraz oświadczenia czy strona korzysta z czyjeś pomocy i podania jej zakresu, wyjaśnień w zakresie posiadanych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych, przedłożenia w sytuacji pozostawania bez pracy zaświadczenia z odpowiedniego Urzędu pracy. Skarżącego nie wezwano natomiast do własnoręcznego podpisania formularza wniosku, uznano bowiem, iż przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie przewidują szczególnych ograniczeń w czynnościach procesowych podejmowanych przez pełnomocnika w toku postępowania sądowoadministracyjnego, w których to, ich charakter wymagał by osobistego działania strony. Stanowisko w tej kwestii wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 20.05.2008r., sygn. akt I FZ 12/08, niepubl.), który sformułował tezę, iż do podpisania urzędowego formularza, o jakim mowa w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245) uprawniony jest również pełnomocnik strony. W wykonaniu wezwania pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż jego oświadczenia dotyczą stanu z 2005r., gdyż tylko na temat sytuacji z tego roku pełnomocnik może się wypowiadać, ponieważ w chwili obecnej nie ma kontaktu z mocodawcą. Ustosunkowując się do wezwania pełnomocnik podał, iż nie wie czy skarżący osiąga obecnie dochody, nie wie też czy posiada on jakiekolwiek rachunki bankowe, jak również polisy ubezpieczeniowe. Wyjaśnił, iż nie wie z czego utrzymuje się obecnie skarżący i że prawdopodobnie nie korzysta z żadnej pomocy społecznej. Pełnomocnik nie jest również w stanie podać zestawienia dokonywanych przez skarżącego wydatków miesięcznych. Wskazał, iż skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Pełnomocnik podał, że nie wie czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Jednocześnie wyjaśnił, iż skarżący nie zamieszkuje w "[...]" przy ulicy "[...]" i nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oceniając sytuację finansową M. P. na podstawie złożonych przez pełnomocnika skarżącego oświadczeń, należy stwierdzić, iż nie zostało wykazane, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w żaden sposób, a tym bardziej w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych, czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Dlatego też wobec braku wyjaśnienia kwestii aktualnej sytuacji finansowej, bytowej, rodzinnej skarżącego nie jest możliwe określenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego czy też kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem w żaden sposób ustalona. Nie jest wiadome czy skarżący pracuje czy uzyskuje dochody i jakiej wysokości. Nie jest wiadome jakie są wydatki skarżącego, czy w jaki sposób zaspokaja on potrzeby niezbędne do egzystencji, w zakres których wchodzą chociażby wydatki na żywność, odzież i higienę. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego logicznym bowiem jest, iż do zapewnienia sobie chociażby minimum warunków socjalnych potrzebne są środki finansowe. Tak więc, uznać należy, iż skarżący musi posiadać jakieś środki finansowe, czy to z tytułu wynagrodzenia, renty czy pomocy społecznej, bądź też pozostaje na czyimś utrzymaniu. Niewyjaśnienie jednakże tych okoliczności nie pozwala na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zostało również wyjaśnione czy skarżący posiada rachunki bankowe, czy posiada zgromadzone na nich środki finansowe, czy posiada polisy ubezpieczeniowe, czy jest bezrobotny i czy w takim przypadku figuruje jako osoba zarejestrowana w odpowiednim urzędzie pracy. Nie jest również znany jego stan rodzinny. Zauważyć należy, iż pełnomocnik skarżącego nie ma w chwili obecnej kontaktu ze swoim mocodawcą. Ułożenie stosunków pomiędzy stroną a reprezentującym jej interesy pełnomocnikiem jest ich indywidualną sprawą. Jednakże takie ich ułożenie, które – jak w niniejszej sprawie - uniemożliwia wyjaśnienie wszystkich, a nawet jakichkolwiek kwestii dotyczących stanu majątkowego skarżącego, nie może obciążać Skarbu Państwa. Z oświadczeń pełnomocnika wynika, iż nie są mu bliżej znane poczynania skarżącego, jak również jego aktualna sytuacja majątkowa. Oświadczenia pełnomocnika dotyczą sytuacji jaka miała miejsce w 2005r. – należy zatem przypuszczać, iż sytuacja ta nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy. Należy również przypuszczać, iż w ciągu trzech lat wiele istotnych okoliczności dotyczących zatrudnienia, stanu majątkowego mogło ulec zmianie. Stan wiedzy pełnomocnika na rok 2005, nie jest zatem obiektywny, miarodajny a przede wszystkim aktualny. Dlatego też przedstawione oświadczenia są niewystarczające dla sformułowania obiektywnych ustaleń w kwestii przyznania prawa pomocy. Natomiast oczekiwanie pełnomocnika, iż poprzestanie na ogólnikowych oświadczeniach przy orzekaniu w kwestii przyznania prawa pomocy świadczyć może o niezrozumieniu istoty tej instytucji. Jest to bowiem forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. – szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. ( por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007r., II FZ214/07, niepubl.). Ponadto zauważyć należy, iż z treści art. 243§1 p.p.s.a. wynika, iż uprawnienie do ubiegania się o prawo pomocy przysługuje każdej ze stron postępowania sądowoadmnistracyjnego, tj. skarżącemu oraz organowi, którego działalnie lub bezczynność jest przedmiotem skargi, a także uczestnikowi postępowania. Dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd lub referendarz sądowy bada sytuację materialną, finansową i rodzinną strony postępowania sądowoadministracyjnego, a nie jej pełnomocnika. Tym samym rozpoznając przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy nie ma znaczenia sytuacja finansowa pełnomocnika strony, chociażby był on spokrewniony ze skarżącym. Nie są zatem istotne dla rozpoznania niniejszego wniosku załączone przez pełnomocnika zaświadczenia, dotyczące dochodów pełnomocnika i jego żony. Powyższe wątpliwości oraz brak danych uniemożliwiają ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, przez co należy uznać, że skarżący nie wykazał, iż jego położenie majątkowe uzasadniało przyznanie prawa pomocy. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.