I SA/Ol 352/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Pierechod (spr.), Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski,, sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2006r. oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia "[ ...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania R.K. od decyzji Wójta Gminy z dnia "[...]" Nr "[...]" , w przedmiocie odmowy umorzenia IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2000r. w kwocie 160 zł, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wnioskiem z dnia 14.11.2006r. R. K. wniósł o umorzenie " w całości IV raty podatku rolnego i innych w kwocie 160 zł oraz wstrzymania narastania odsetek". W uzasadnieniu wniosku wskazał , iż prowadząc gospodarstwo rolne od kwietnia 2005 r. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Podkreśliła, iż susza spowodowała znaczne straty w płodach rolnych, a także w produkcji mleka. Nadto z uwagi na panującą w 2006r. klęskę żywiołową poniósł znaczne straty w drzewostanie na powierzchni 2,5 ha lasu. Dodatkowo stwierdził, iż nie otrzymał premii w kwocie 50.000 zł od ARiMR, na umożliwienie startu młodym rolnikom, jak i żadnego innego wsparcia na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej. Z uwagi na powyższe wnioskodawca nie może rozwijać gospodarstwa, nie ma możliwości dokupienia krów jak i kwoty mlecznej . Ponadto wskazał, iż spłaca 3.000 zł kary za przekroczenie limitu otrzymanego po ojcu. Wójt Gminy, kierując się treścią art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa po przeprowadzeniu postępowania podatkowego stwierdził, iż instytucja umorzenia zaległości podatkowej jest stosowana przez organ podatkowy tylko w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Z dokonanych przez organ podatkowy ustaleń wynikało, że w przypadku wnioskodawcy w ostatnim czasie nie wystąpiły okoliczności, które spełniałyby przesłankę "ważnego interesu podatnika", lub "interesu publicznego". W ocenie organu pierwszej instancji podane przez stronę argumenty nie zostały potwierdzone dokumentami i w związku z tym nie mogły stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia IV raty zaległego łącznego zobowiązania pieniężnego za 2006r.. Wójt Gminy w oparciu o własne materiały dowodowe ustalił, że od 27 kwietnia 2005r. R. K. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 36,43 ha o rocznym szacunkowej przychodowości 22.772,48 zł. Nadto stwierdził, że wnioskodawca otrzymał rekompensatę w kwocie 1392 zł z tytułu panującej w roku 2006r suszy. Mając na uwadze powyższe organ podatkowy uznał, że uwzględnienie wniosku podatnika prowadziłoby do postawienia go w sytuacji uprzywilejowanej wobec pozostałych podatników działających w analogicznych warunkach gospodarczych i napotykających podobne problemy, a tym samym naruszyłoby interes publiczny. Podkreślił, że wszystkie gospodarstwa rolne położone na terenie gminy dotknęła klęska suszy, a obiekty są dostosowywane do standardów unijnych . W odwołaniu od decyzji Wójta Gminy podatnik wniósł o zmianę decyzji organu pierwszej instancji "poprzez uchylenie obowiązku zapłaty IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2006r rok". W ocenie odwołującego się przedstawiona sytuacja materialna spełnia przesłankę ważnego interesu publicznego, na co wskazuje otrzymanie rekompensaty w kwocie 1.392,00 zł, w celu złagodzenia skutków suszy. Dodatkowo wskazał, że postępowanie podatkowe organ prowadził bez jego udziału, gdyż nie uwzględnił jego pisma z dnia 12 grudnia 2006r. , w którym wyjaśnił, iż wezwanie oraz zawiadomienie zostało doręczone osobie nieuprawnionej , w związku z czym nie miał możliwości brania czynnego udziału w sprawie. W uzasadnieniu odwołania R. K. powtórzył argumenty przedstawione we wniosku o umorzenie raty podatku dotyczące sytuacji materialnej . Nadto uznał, że organ pierwszej instancji naruszył przepisy o ochronie danych osobowych , gdyż bez zgody rodziców przetwarza ich dane osobowe i wskazuje, że zamieszkują pod tym samym adresem . Podkreślił, że decyzja organu pierwszej instancji narusza art. 67 i art. 207 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się do zarzutów odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazując na treść art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej stwierdziło, że organ podatkowy może skorzystać z przysługujących mu uprawnień do udzielenia ulg, jeżeli w sprawie zachodzi jedna z przesłanek tj.: "ważnego interesu podatnika" lub "interes publiczny". Decyzja wydana na podstawie wymienionego przepisu na charakter uznaniowy co oznacza, że nawet w przypadku wystąpienia okoliczności wynikających z ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, organ nie jest bezwzględnie zobowiązany umorzyć zapłatę zaległości podatkowej. W odniesieniu do zarzutu braku czynnego udziału strony w postępowaniu organ odwoławczy stwierdził , iż wezwanie z 20.11.2006r. jak i pismo z dnia 05.12.2006r. zostało doręczone w trybie art. 149 zd. 1 Ordynacji podatkowej , pełnoletniemu domownikowi, zamieszkującemu pod tym samym adresem, który podjął się doręczenia pism adresatowi zatem, nie można było uznać doręczeń za nieskuteczne. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że w piśmie z dnia 12.12.2006r. wnioskodawca bezpośrednio odnosi się do ww. wezwań, przy czym nie załączył żadnych dokumentów, które pozwoliłyby na uzyskanie pełnego obrazu jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Zdaniem organu odwoławczego niedostarczenie przez podatnika wnioskowanych przez organ pierwszej instancji dokumentów, potwierdzających jego sytuację materialną, nie może stanowić obecnie okoliczności uzasadniającej umorzenie zaległości podatkowej. Podkreślił, że w sytuacji gdy nie przedłożył on dokumentów potwierdzających aktualną sytuację finansową, organ pierwszej instancji opierając się na własnym materiale dowodowym ustalił, że R. K. prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 36,43 ha fizycznych o rocznej szacunkowej przychodowości 22.772,48 zł. W roku 2006r. otrzymał zasiłek celowy w związku z suszą w wysokości 1.392,00 zł. Wskazał, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z uwagi na zabezpieczenie danych zawartych w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, odmówiła przekazania żądanych przez organ podatkowy informacji dotyczących uzyskanych przez podatnika dotacji. Oceniając zatem przedstawioną sytuację materialną wnioskodawcy organ odwoławczy stwierdził, że podniesione przez niego okoliczności dotyczące trudności w uzyskaniu pomocy ze środków unijnych nie przemawiają za istnieniem przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, gdyż nie mają one charakteru szczególnego czy też nadzwyczajnego. Podkreślił, iż zapłaty należnego podatku nie można uzależniać od przyznania pomocy ze środków Unii Europejskiej. Ponadto odnosząc się do kwestii poniesionego wydatku na budowę przyłącza energii elektrycznej stwierdził, że wydatek ten został poniesiony w roku 2005, nadto stanowił on podstawę do przyznania stronie ulgi inwestycyjnej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że ocena istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości podatkowej powinna być dokonana według stanu z chwili rozstrzygnięcia, zdarzenia wcześniejsze mają drugorzędne znaczenie. Nadto w ocenie organu odwoławczego okoliczność panującej w 2006r. suszy nie dowodziła, iż strona nie dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na stopniową spłatę zaległości podatkowej, która w przedmiotowej sprawie nie jest znaczna. Podzielając stanowisko organu podatkowego pierwszej instancji stwierdził, że udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych powoduje zawsze uszczerbek w dochodach budżetowych, które służą finansowaniu potrzeb ogólnospołecznych. Ważąc słuszny interes podatnika, organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał istnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, stanowiących niezbędną przesłankę udzielenia żądanej ulgi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi podatkowemu pierwszej instancji, umorzenie w całości IV raty podatku , w kwocie 160 zł. oraz umorzenie nienależnych odsetek i kosztów za upomnienie. Zarzucił organom podatkowym naruszenie art. 233 § 1 pkt 1, art. 220 § 2, art. 67 i art. 149 Ordynacji podatkowej poprzez błędną ich wykładnię, niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że strona nie spełnia warunków do przyznania ulgi podatkowej. W ocenie skarżącego organy podatkowe błędnie ustaliły, że rodzice, jako pełnoletni domownicy byli uprawnieni do odbioru korespondencji adresowanej do niego czym rażąco naruszyły art. 149 Ordynacji podatkowej. Ponadto zarzucił organom podatkowym obrazę art. 172 i art. 173 Kodeksu postępowania administracyjnego, które w jego ocenie miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazał, że organ odwoławczy nie zachował terminu do załatwienia sprawy, a pomimo tego nie wstrzymał wykonania zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, iż w skierowanym do niego upomnieniu bezpodstawnie naliczono odsetki jak i koszty. Nadto zarzucił organom podatkowym naruszenie ustawy o ochronie danych osobowych poprzez podanie danych jego rodziców i ich przetwarzanie , bez ich zgody. Zarzucił organom podatkowym bezprawne wystąpienie do ARiMR z żądaniem podania informacji o wysokości ich dochodu. Wskazał także, że pozbawiony został prawa strony i możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej . W roku 2005 i 2006 z powodu klęski suszy poniósł ogromne szkody tj. w roku 2005 powyżej 50%, w roku 2006 około 60% - 80%, nadto w roku 2007 w okresie 40 dni także panowała susza. Powołując się na art. 13 c ustawy o podatku rolnym stwierdził, iż w sytuacji panującej klęski suszy zachodziła przesłanka do umorzenia "w części decyzji zaskarżonej za IV kw. 2006r". Podkreślił, że spełnia przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi. Nadto wskazał, że od 1 grudnia 2006r. utracił dochód ze sprzedaży mleka w wysokości powyżej 1.000 zł Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie i potrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. W związku z zawartym w skardze żądaniem uchylenia decyzji i pozytywnego rozpatrzenia wniosku należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że nie posiada kompetencji do bezpośredniego orzekania o prawach lub obowiązkach obywateli. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpni 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm, zwana dalej w skrócie P.p.s.a.) Sąd uchyla zaskarżoną decyzję gdy stwierdzi : - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy , - naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania lub, - inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji na podstawie akt sprawy Sąd nie stwierdził takiego naruszenia prawa, które uzasadniałoby jej uchylenie. Zaistniały w rozpoznanej sprawie spór dotyczy zakresu uprawnień do kształtowania sytuacji "dłużników podatkowych", jakie organom podatkowym przyznaje art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( t.j. Dz. U z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty (pkt 1),odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a (pkt 2), czy też umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną (pkt 3) . Według utrwalonego orzecznictwa sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania wyboru przez organ podatkowy w ramach tzw. uznania administracyjnego(por. wyrok NSA z dnia 26 IX 2003 r., III SA 2457/02, LEX nr 145036). Użycie bowiem w tym przepisie zwrotu "może " oznacza, że w sytuacji gdy nawet w rozpoznanej sprawie wystąpią przewidziane w nim przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych ( odsetek), to organ ma prawo do odmowy udzielenia żądanej ulgi. Z tego względu decyzje wydawane na podstawie powołanego przepisu określane są mianem decyzji uznaniowych. Organ prowadząc postępowanie w przedmiocie udzielenia ulg płatniczych, zgodnie z treścią zasady prawdy materialnej - art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, ma obowiązek zbadania stanu majątkowego skarżących oraz innych powoływanych przez nich okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości podatkowej czy też odsetek, a następnie wydać decyzję odpowiadającą wymogom określonym w art. 210 O.p. W orzecznictwie jak i w doktrynie utrwalony został pogląd, że ze względu na konstrukcję art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej użyte w nim zwroty, "ważny interes podatnika" i "interes publiczny", nawiązują do hipotezy normy i wskazują sytuację faktyczną, w której można dokonać umorzenia zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę (jak i rozłożenia na raty zaległości podatkowej). Organ podatkowy dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu zarówno do wykładni tych pojęć, jak i oceny sytuacji faktycznej. Jeżeli stwierdzi wystąpienie przypadków mieszczących się w hipotezie normy, będzie mógł zastosować uznanie administracyjne. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadających użytym pojęciom, wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego (por. B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 252). W świetle powyższych uwag Sąd dokonując oceny zaskarżonej decyzji w kontekście ewentualnego naruszenia przepisów stwierdził, że organy podatkowe nie przekroczyły granic uznania administracyjnego przyjmując, iż w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości podatkowej . Nie budzi zastrzeżeń pogląd organów podatkowych o nadzwyczajnym charakterze ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej oraz związanym z tym szczególnym charakterze okoliczności uzasadniających jej udzielenie. W ocenie Sądu, treść zaskarżonej decyzji wskazuje, że organy podatkowe - zastosowały się do obowiązków wynikających z art. 122 jak i art. 187 Ordynacji podatkowej. Organ I instancji oparł rozstrzygnięcie o posiadane przez siebie dane dotyczące stanu majątkowego skarżącego. Wynikało z nich, że prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 36,43 ha fizycznego o rocznej szacunkowej przychodowości 22.772,48 zł. Nadto ustalił, że skarżący w związku z klęską suszy w roku 2006r. otrzymał zasiłek celowy w wysokości 1.392,00 zł. Rozpatrzył także podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące trwających klęsk suszy, nie uzyskania dotacji unijnej w wysokości 50.000 zł z ARiMR jak i konieczności spłaty kary w kwocie 3.000 zł z tytułu przekroczenia limitu mleka. Podkreślić należy, że organ podatkowy podjął próbę ustalenia czy i w jakiej wysokości skarżący uzyskuje dotacje unijne w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Na wezwanie organu podatkowego pierwszej instancji skarżący nie udzielił jednakże odwiedzi . Również Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z uwagi na obowiązującą ją zasadę ochrony danych nie udzieliła stosownych wyjaśnień. W świetle art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej na organach podatkowych spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Jednakże nie oznacza to nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów wyłącznie przez organy podatkowe, bowiem strona w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie stosownych środków dowodowych, zwłaszcza w sytuacji gdy z określonego faktu wywodzi dla siebie korzystne skutki prawne. Do podatnika chcącego skorzystać z ulgi podatkowej należało zatem przedstawienie dokładnie swojej sytuacji materialnej i życiowej, a nie przerzucanie tego ciężaru na organy podatkowe. Niewątpliwie bowiem sytuację materialną wnioskodawcy kształtują zarówno panujące susze jak i inne klęski żywiołowe jak i również otrzymywane dotacje unijne. Skarżący zatem winien określić zarówno wysokość poniesionych strat jak i wskazać wysokość uzyskiwanej pomocy w formie dotacji unijnych oraz zasiłków celowych. Skoro zasadą jest powszechny obowiązek płacenia podatków w wysokościach i terminach określonych przez prawo a umorzenie zaległości podatkowych traktowane jest jako instytucja nadzwyczajna, to rolą wnioskodawcy było wykazanie czym jego sytuacja różni się (wyróżnia się) od innych podatników, których podobnie jak i jego dotykają klęski suszy a tym samym na czym polega jego ważny interes. Podkreślić przy tym należy, że udzielanie ulg podatkowych nie jest także uzależnione od przyznania czy też nie pomocy unijnej na rozwój gospodarstwa rolnego. Za nie uzasadniony należy uznać zarzut skarżącego o naruszeniu art. 123 w zw. z art. 149 Ordynacji podatkowej tj. nie zapewnieniu stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania z uwagi na doręczenie wezwań, nieupoważnionemu do odbioru korespondencji pełnoletniemu domownikowi. Jak wynika bowiem z akt wezwania z dnia 20.11.2006r. jak i kolejne z dnia 5.12.2006r. doręczono pełnoletniemu domownikowi tj. rodzicom skarżącego, którzy podjęli się oddania przesyłek pocztowych adresatowi. Z pisma skarżącego z dnia 12 grudnia 2006r. wynika, iż treść wezwań była stronie znana. Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 172 jak i art. 173 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 1 pkt 2 tego Kodeksu jego przepisów nie stosuje się do spraw uregulowanych w Ordynacji podatkowej , a ponadto wymienione przepisy nie obowiązują ( zostały skreślone mocą art. 307 pkt 3 Ordynacji podatkowej z dniem 1 stycznia 1998 r.). Nieuzasadniony jest zarzut nie wstrzymania wykonania decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy z uwagi na złożone w terminie odwołanie i w konsekwencji naliczenie odsetek za zwłokę oraz obciążenie strony kosztami upomnienia . Wyjaśnić należy, że możliwość wstrzymania wykonania decyzji na etapie postępowania odwoławczego dotyczy wyłącznie decyzji nakładającej obowiązek, od której wniesiono odwołanie . Przedmiotem odwołania nie była decyzja o wymiarze łącznego zobowiązania na rok 2006 , a decyzja o odmowie umorzenia zaległości z powyższego tytułu. Zarówno złożenie wniosku o udzielenie ulgi w płatności podatku jak i postępowanie w tej sprawie nie ma żadnego wpływu na wykonalność decyzji wymiarowej. Jedynie decyzja umarzająca zaległość podatkową, która skutkuje wygaśnięciem zobowiązania czyni postępowanie wykonawcze bezprzedmiotowym. Odnosząc się do wyjaśnień skarżącego w kwestii spełnienia przez niego przesłanek do skorzystania z ulgi polegającej na zaniechaniu poboru podatku przewidzianej w art. 13c ustawy z dnia 15.11.1984r. o podatku rolnym ( j.t. Dz.U. z 2006 Nr 136 poz. 969 ) i w związku z tym obowiązku organu podatkowego przyznania żądanej ulgi stwierdzić należy , że jest to odrębna instytucja , niezależna od przewidzianej w Ordynacji podatkowej – instytucji umorzenia podatku. Nie jest stosowana z urzędu a na wniosek podatnika. Stosownie do art. 134 p.p.s.a. Sąd bada legalność decyzji w granicach danej sprawy. Granice sprawy zostały zaś wyznaczone treścią wniosku skarżącego – o umorzenie podatku a nie o zaniechanie poboru podatku. Zatem Sąd nie mógł dokonać oceny zaskarżonej decyzji na podstawie art. 13c ustawy o podatku rolnym a wyłącznie na podstawie przepisu, który miał zastosowanie w sprawie tj. art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.