I SA/Ol 355/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odpowiedzialności solidarnej wspólników spółki cywilnej postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 9 czerwca 2010 r. skarżący L. B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną T. B. Uzyskują dochody z tytułu renty (emerytury) w łącznej wysokości 2.497,56 zł miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący nie posiada majątku. Wyjaśnił, że miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 2.850 zł. Wskazał, że posiada zadłużenie wobec Banków ok. 200.000 zł, posiada także zaległości podatkowe oraz zadłużenie wobec ZUS. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 21.06.2010 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: a. oświadczenia w kwestii wysokości ponoszonych miesięcznych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego jak i stałych wydatków związanych ze spłatą rat kredytów. Przedłożenie odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków i opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, kosztów leczenia, wysokością spłacanych rat kredytów oraz celem zawarcia umów kredytowych, b. oświadczenia w kwestii tytułu prawnego do domu, w którym skarżący zamieszkuje, ewentualnie określenia podstawy do zamieszkiwania w tym domu, c. wyjaśnień, w kwestii wysokości miesięcznych potrąceń dokonywanych przez komornika sądowego z uzyskiwanych dochodów, d. wyjaśnień, w kwestii kto i na jakiej podstawie prawnej stał się właścicielem domu przy ul. B., garażu oraz samochodu marki BMW, w związku ze znanymi referendarzowi sądowemu z urzędu informacjami ustalonymi do spraw zawisłych przed tut. Sądem o sygn. akt I SA/Ol 678/09, I SA/Ol 270/08, 1. przedłożenie : a. wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy albo oświadczenia o braku takowych rachunków, posiadanych przez wnioskodawcę jak i pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żonę T. B.. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył obszerne wyjaśnienia, w których wniósł o: powołanie i dopuszczenie dowodu z opinii biegłych sądowych, lekarzy odpowiednich specjalności na okoliczność stwierdzenia ciężkiego stanu zdrowia, bezpośrednio zagrażającego życiu, uniemożliwiającego bezpośredni udział w postępowaniu przed Sądem w powołanej sprawie, zwolnienie od kosztów sądowych, przyznanie pełnomocnika z urzędu i przeprowadzenie rozprawy z udziałem Prokuratora Prokuratury Rejonowej. Stwierdził, że wezwanie z dnia 21.06.2010 r. zawiera arbitralne, bezzasadne i bezpodstawne, "nie licujące z obowiązującym systemem zasad prawnych", żądania, w związku z czym zarzucił obrazę art. 6 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych, pominięcie zarzutów podniesionych w skardze z dnia 5 maja 2010 r. Wskazał, że referendarz sądowy wzywając skarżącego na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rażąco obraził m.in. przepisy prawa międzynarodowego, w tym dyrektywę art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności "w związku z niedopuszczalną ingerencją Sądu, jako władzy publicznej, w korzystaniu z prawa do poszanowania życia skarżącego (...)". Stwierdził, że sytuacja majątkowa i życiowa była już przedstawiana do spraw o sygn. akt I SA/Ol 270/08 i I SA/Ol 678/09 w związku z powyższym skarżący wniósł o jej ujawnienie w powołanej sprawie. Mając na uwadze powyższe referendarz ustalił na podstawie akt sądowych spraw o sygn. akt I SA/Ol 270/08 i postanowienia z dnia 4.12.2009 r. sygn. akt I SA/Ol 678/09, iż skarżący L. B. posiadał dom z lat 70 ubiegłego stulecia. Na zakup ww. nieruchomości zaciągnął kredyt w Banku na łączną kwotę 69.000 euro. Na nieruchomości tej bank ustanowił hipotekę zwykłą do czasu całkowitej spłaty kredytu tj. 26.05.2007 r. Posiadał także samochód marki BMW ( 14-letni) z instalacją gazową, co czyniło go tańszym w eksploatacji. Zakupiony został na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej w kredycie, udzielonym przez Bank na kwotę 20.000 zł. Nie posiadał żadnych lokat bankowych. Do oświadczenia do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 678/09 załączył harmonogramy spłaty rat kredytu, z których wynikało, że miesięczne raty kredytu zaciągniętego na zakup domu wynosiły łącznie ok. 477 euro ( za miesiąc czerwiec 2009 r.). Dwa dowody spłaty raty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu w kwocie 500 zł każdy ( za 02.10.2009 r. i 04.11.2009 r.). Sześć faktur VAT za okres od lipca 2009 r. do listopada 2009 r. potwierdzających zakup leków na łączną kwotę 1053,11 zł. Nadto przedłożył: dwie faktury za okres od 08.05.2009 r. do 04.09.2009 r. za zużycie wody i ścieków na łączną kwotę 367, 98 zł, pierwszą stronę z wyciągu z rachunku bankowego za sierpień 2009 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zaświadczenie lekarskie z dnia 30.01.2009r. potwierdzające rozpoznanie chorób: przewlekłego niedokrwienia serca, nadciśnienie tętnicze, napadowe migotanie przedsionków, kserokopię legitymacji emeryta-rencisty, pismo z dnia 25.01.2006r. dotyczące wniosku L. B. o poznanie renty specjalnej, pismo MOPS z dnia 21.03.2006r. oraz z dnia 22.03.2006r. zaświadczające, iż wnioskodawca nie posiada źródła dochodu. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a. ) Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym stosownie do art. 245 § § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zgodnie z § 3 p.p.s.a. ww. artykułu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sadowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sadowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 21 czerwca 2010 r. jak i ustalone na podstawie akt sądowych o sygn. akt I SA/Ol 270/08 i I SA/Ol 678/09 nie mogły zostać uznane za rzetelne, dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Jak wynika bowiem z oświadczenia złożonego na formularzu wniosku PPF skarżący wraz z małżonką uzyskują miesięczne dochody brutto w kwocie 2.497,56 zł, natomiast miesięczne wydatki i opłaty wynoszą 2.850 zł, przy czym skarżący nie wyjaśni z jakich źródeł pokrywa różnicę pomiędzy wydatkami a uzyskiwanymi dochodami. Dodatkowo należy wskazać, że wątpliwości takie powstały również w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 678/09 gdzie z przedstawionego zestawienia wynikało, że skarżący na bieżące utrzymanie gospodarstwa domowego, spłatę rat kredytów w łącznej kwocie ok. 1900 zł z tytułu kredytu zaciągniętego na zakup nieruchomości (przyjmując, iż średni kurs euro wg NBP na dzień 4.12.2009 r. wynosił 4 zł) i 500 zł z tytułu raty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu osobowego skarżący, miesięcznie wydatkuje ok. 4.897 zł (wydatki mieszkaniowo – osobiste + wydatki na spłatę rat kredytów), natomiast dochód uzyskiwał w wysokości 2.390,33 zł. W przedmiotowej sprawie pomimo wezwania skarżący również nie wyjaśnił tych wątpliwości, nie przedłożył dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną i życiową. Nie wyjaśnił, także jaki posiada tytułu do domu w którym zamieszkuje, nadto nie wiadomo, czy skarżący posiada samochód osobowy marki BMW. W tym stanie rzeczy nie sposób jest przyjąć za wiarygodne powyższych oświadczeń, skoro miesięczne wydatki (2.850 zł ) przekraczają uzyskiwane dochody wnioskodawcy i jego współmałżonki (2.497,56 zł). Jednocześnie skarżący nie wykazał, aby uzyskiwał jakąkolwiek pomoc (rzeczową, finansową) z innych źródeł (rodzina, znajomi, odpowiednie instytucje). Nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków i opłat. Nie znana jest także aktualna sytuacja majątkowa skarżącego, pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił kto i na jakiej podstawie stał się właścicielem domu przy ul. B., garażu i samochodu marki BMW. Zatem nie możliwe jest rozpatrzenie wniosku skarżącego w aspekcie jego możliwości finansowych w oparciu o przedstawione oświadczenia. W tak ustalonym stanie faktycznym, pozostałe okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę a dotyczące jego trudnej sytuacji zdrowotnej w przypadku nie wyjaśnienia z czego pokrywane są wydatki przekraczające wykazany dochód, jak i braku informacji na temat sposobu rozporządzenia posiadanym majątkiem nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej skarżącego składa się również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi jak i majątkiem. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.