I SA/Ol 357/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 25 maja 2009 r. skarżąca M. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 684 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem oraz trojgiem dzieci. Wnioskodawczyni wraz z rodziną zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni 60,5 m2. Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie wykonywania i montażu konstrukcji ogrodzeń, bram, furt z metalu. Do końca ubiegłego roku osiągała dochód z tego tytułu w wysokości 1.500 zł. Obecnie, jak wskazała we wniosku PPF, prowadzona działalność przynosi straty. Mąż uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.000 zł. Skarżąca wykazała ponoszone wydatki takie jak: 800 zł – koszty opłat za mieszkanie, 1.500 zł koszty utrzymania rodziny, 1.300 zł – zobowiązania wobec banku. Poza mieszkaniem nie wykazała żadnego majątku nieruchomego jak również oszczędności i zasobów pieniężnych. Wnioskodawczyni jest właścicielką samochodu marki Ford "[...]" rok produkcji 1994, o wartości szacunkowej 12.000 zł. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż obecnie prowadzona działalność nie przynosi trwałego dochodu, skarżąca utrzymuje się tylko z dochodów męża, które są przeznaczone na podstawowe potrzeby rodziny i zobowiązania wobec banku i urzędu skarbowego. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 08.06.2008r. M. K. została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie: szczegółowego przedstawienia miesięcznych wydatków, posiadania ewentualnych polis ubezpieczeniowych, przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych osobistych, wspólnych z mężem, posiadanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą - za okres 3 ostatnich miesięcy, bądź przedstawienia dokumentów potwierdzających zajęcie rachunków, przedłożenia odpisów deklaracji VAT – 7 za ostatnie trzy miesiące, przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za lata 2007 – 2008. W wykonaniu wezwania wnioskodawczyni wykazała miesięczne koszty utrzymania oraz inne wydatki rodziny, które przedstawiają się w następujący sposób: czynsz za mieszkanie 493 zł ( zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej – k. 37), butla gazowa 45 zł, energia elektryczna 100 zł (faktura – k. 37), telefon komórkowy 100 zł ( faktura - k. 37), telewizja i internet – 80 zł ( faktura – k. 37), koszty wyżywienia rodziny – 900 zł, koszty odzieży – 350 zł, środki czystości 250 zł, rata kredytu konsolidacyjnego zaciągniętego na spłatę wcześniejszych zobowiązań – 1.300 zł ( umowa kredytowa – k. 37). Skarżąca oświadczyła, iż posiada dwa rachunki osobiste jeden własny drugi wspólny z mężem, które zajęte są na poczet egzekucji. Na tę okoliczność przedstawiła dwa odpisy zawiadomień o zajęciu wierzytelności z dwóch rachunków bankowych do wysokości 6.198,93 zł. Nadto wnioskodawczyni przedstawiła zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej dotyczące wysokości czynszu mieszkalnego (493 zł) oraz o zadłużeniu małżonków K. na dzień 31.05.2009r wobec spółdzielni na kwotę 5.341,14 zł. Wskazała również, iż nie posiada żadnych lokat pieniężnych oraz polis ubezpieczeniowych za wyjątkiem polisy na życie zawartej w ramach udzielonego kredytu na czas jego spłaty. Przedłożyła umowę kredytową zawartą w dniu 12.08.2008r. na kwotę 70.000 zł zawartą na lat 7 o wysokości rat 1.265 zł. Zgodnie z wezwaniem skarżąca przedłożyła wyciągi bankowe – za okres 3 miesięcy - z rachunku osobistego, z rachunku posiadanego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, oraz z rachunku męża, z których wynika brak środków pieniężnych na koncie osobistym oraz firmowym skarżącej. Natomiast na podstawie wyciągu z rachunku męża wnioskodawczyni ustalono, iż kredyt spłacany jest regularnie, a także, iż wynagrodzenie współmałżonka wynosi 2.328 zł netto. Wnioskodawczyni przedstawiła również odpisy zeznań podatkowych za lata 2007 -2008. Z PIT/B za 2007r. wynika, iż skarżąca za 2007r. poniosła stratę w wysokości 20.345,97 zł, natomiast w roku 2008 strata wyniosła 12,789.71 zł (PIT/B za 2008). Z PIT 36 za 2007r. (brak strony 2/6 - dochody/straty ze źródeł przychodów) wynika jedynie, iż małżonkom została wypłacona nadpłata w wysokości 3.823 zł. Z PIT 36 za 2008r. wynika, iż małżonek skarżącej osiągnął dochód w wysokości 48.414,81 zł, skarżąca natomiast nie osiągnęła dochodu, ponieważ koszty uzyskania przychodu (126.921.21 zł) przewyższyły kwotę przychodu ( 114.131,50 zł), ponadto jak wynika z rubryki 208 małżonkom również za ubiegły rok zostanie(ła) wypłacona nadpłata w wysokości 4.238 zł. Przedłożone deklaracje VAT – 7 za trzy miesiące wskazują na niewielki obrót towarowy o maksymalnej wysokości 7.740 zł ( maj 2009). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy - jako zainteresowanego - jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zostanie bowiem przyznane tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Rozpoznając złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić iż, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego swojego i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż rodzina skarżącej utrzymuje się ze stałego i regularnego źródła dochodu w postaci wynagrodzenia współmałżonka. Ponadto wskazać należy, iż obecna sytuacja, tj. brak uzyskiwania dochodu z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej może mieć charakter przejściowy, ponieważ jeszcze do końca ubiegłego roku skarżąca uzyskiwała comiesięczny dochód w wysokości 1.500 zł, aktualnie nadal prowadzi działalność gospodarczą, w której występuje obrót towarów, działalności tej nie zawiesiła jak również nie wyrejestrowała. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek wiąże się z pewną niestabilnością i niepewnością uzyskiwanych dochodów, jak również zmiennością okresów, w których dochód jest uzyskiwany z okresami gdy tych dochodów brak, jednakże nie oznacza to, iż obecna sytuacja nie ulegnie poprawie. Z całą jednak pewnością, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności rozpoznawanego wniosku, chwilowy brak uzyskiwania dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, nie wpływa automatycznie na konieczność zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dodatkowo analiza przedstawionych przez wnioskodawczynię wydatków daje podstawy do stwierdzenia, iż skarżąca wydatkuje kwotę większą niż uzyskuje tj. suma kosztów utrzymania skarżącej i jej rodziny wynosi około 3.583 zł (łącznie ze spłatą kredytu) i przekracza znacznie uzyskiwany dochód (2.328 zł – jak wynika z wyciągu bankowego). Dlatego też, nawet uwzględniając, że rodzina nie uiszcza czynszu za mieszkanie, w związku z wykazanym zadłużeniem, ponoszone wydatki znacznie przekraczają uzyskiwane dochody. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Niewyjaśniona zatem została faktyczna sytuacja finansowa skarżącej dotycząca środków pieniężnych pozostających miesięcznie do dyspozycji jej i rodziny. Zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Odnosząc się do zaciągniętego przez skarżącą kredytu i uiszczanych z tego tytułu rat w wysokości 1.265 zł miesięcznie stwierdzić należy, iż nie oznacza to jeszcze, że nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przeciwnie wnioskodawczyni posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Tym samym niezrozumiałe jest, aby skarżąca spłacała inne ciążące na niej zobowiązania, a jednocześnie żądała by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Reasumując stwierdzić należy, iż rozpoznający wniosek nie neguje, iż w chwili obecnej skarżąca znalazła się rzeczywiście w trudniejszej sytuacji finansowej, o czym świadczy zajęcie rachunku bankowego, zadłużenie wobec spółdzielni mieszkaniowej, brak dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącą zakresie. Jak wykazano wyżej wnioskodawczyni wydatkuje środki pieniężne przewyższające uzyskiwany przez współmałżonka dochód, nieznane jest zatem źródło dodatkowych dochodów oraz ich wysokość. Ponadto regularnie spłaca inne zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym w wysokości przekraczającej wysokość wymaganego na chwilę obecną wpisu sądowego. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.