I SA/Ol 365/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. wspólnika Spółki A o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi S. Ż. (obecnie W. Ż., J. N. i M. M. jako jego spadkobierców), W. Ż., J. N. – Spółka A na decyzję Zarządu Województwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zwrotu środków przekazanych na realizację projektu postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia radcy prawnego. J. N. (dalej jako wnioskodawczyni, skarżąca) złożyła w dniu 16 września 2014r. ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu złożonego wniosku podniosła, iż w chwili obecnej jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy. Odziedziczona nieruchomość zajęta jest przez komorników, a spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Posiada dom 1/25 udziału, 1/3 spadku – nieruchomość ul. "[...]", zaś osoba pozostającą z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiada 1/5 udziału w domu. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nią cztery córki. Wnioskodawczyni i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochód z tytułu renty w wysokości 1.109,92 zł przyznanej po ojcu córce – N. N. Dodatkowo na wezwanie Sądu przedłożyła wyciągi z konta firmowego i osobistego, postanowienie sądu o nabyciu spadku, wyciąg z ksiąg wieczystych, PIT-36 za 2013r. Jednocześnie podała nazwiska komorników z Sądu Rejonowego, którzy prowadzą egzekucję, podnosząc że dokonali oni dużo zajęć komorniczych. Toczą się również sprawy przedsądowe i sądowe związane z Firmą A i Firmą B. Działalność Firmy B została zawieszona z dniem "[...]", co potwierdziła wyciągiem z CEIDG. Wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, na poparcie czego załączyła decyzję z Miejskiego Urzędu Pracy. Córka M. N. jest na własnym utrzymaniu. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostają córka N. N., studiująca obecnie i otrzymująca rentę po ojcu w wysokości 943,03 zł. Córki A. i L. D. uczą się w szkole podstawowej, nie otrzymują świadczenia alimentacyjnego, ich ojciec dobrowolnie łoży na nie 600 zł miesięcznie i dokłada się do bieżących opłat. Oświadczyła, że miesięcznie na utrzymanie jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wydatkuje kwoty: prąd 197 zł, woda 187 zł, media 49 zł, "[...]" 45 zł, wyżywienie ok. 600 – 800 zł, leki 100 zł. Nie posiada pojazdów mechanicznych i nie ma innych źródeł utrzymania. W związku z bardzo trudną sytuacją nie jest w stanie spłacać jakichkolwiek zadłużeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy, na podstawie złożonych przez nią dokumentów i oświadczeń Sąd doszedł do wniosku (biorąc pod uwagę również wcześniej składane dokumenty dołączane do poprzednich wniosków o prawo pomocy), jej obecna sytuacja majątkowa i rodzinna uległa pogorszeniu na tyle, że zasadny jest wniosek odnoszący się do zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych. Wskazania wymaga bowiem fakt, iż przedstawione we wniosku okoliczności, dotyczące jej sytuacji finansowej i osobistej, pozwoliły stwierdzić, iż złożony wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Za taką oceną przemawia zarówno sytuacja materialna, jak i osobista, a w szczególności zajęcia komornicze, brak majątku i zasobów finansowych, z których skarżąca mogłaby pokryć koszty sądowe, zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym, mając powyższe na względzie uznano, że wnioskodawczyni obiektywnie nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i w tym zakresie jej wniosek jest zasadny, wobec czego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Wskazać bowiem należy, że na tym etapie postępowania jego udział nie jest konieczny. Wnioskodawczyni (wraz z innymi współskarżącymi) w sposób prawidłowy wniosła skargę, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Dodatkowo podkreślić należy, że w niniejszej sprawie profesjonalny pełnomocnik z urzędu w osobie radcy prawnego został ustanowiony współskarżącej – W. Ż. Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.