I SA/Ol 368/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: odmówić prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata Wnioskiem z dnia 22 maja 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżący A. C. zwrócił się o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz z przedłożonych dokumentów źródłowych i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) wynika, iż skarżący nie pracuje, korzysta z okresowej pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 300 - 350 zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, dwoma córkami i wnukiem. Małżonka skarżącego uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę (w wymiarze ½ etatu) w wysokości 500 zł netto. Córka K. uzyskuje dochód w wysokości 600 zł netto, córka M. uzyskuje dochód w wysokości 450 zł netto. Rodzina korzysta również z dodatku mieszkaniowego w wysokości 230 zł miesięcznie. Wydatki rodziny kształtują się następująco: opłaty za energię i gaz – 140 zł miesięcznie, opłaty za telefon i internet – 100 zł miesięcznie, czynsz 350 zł miesięcznie, koszty związane z wyżywieniem, ubraniem, środkami czystości – 1200 zł miesięcznie, lekarstwa 75 zł miesięcznie. Łącznie koszty utrzymania wynoszą 1865 zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku nieruchomego jak i ruchomego, zasobów pieniężnych, przedmiotów o znacznej wartości. Zamieszkuje w mieszkaniu żony, z którą pozostaje w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Nie posiada polis ubezpieczeniowych. Posiada konto złotowe w SKOK – Stefczyka ze środkami na dzień 08.06.2009r. w wysokości około 15 zł. Nie posiada wyciągów z tego konta. Rozpoznając niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy, na wstępie należy stwierdzić, że na skarżącym nie ciąży obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. Stosownie bowiem do art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem skargi A. C. jest odmowa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzenia należności z tytułu składek. Oznacza to, że w niniejszej sprawie skarżący z mocy prawa zwolniony jest całkowicie z obowiązku wnoszenia opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Tym samym, zgodnie z zakresem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, rozpoznanie wniosku obejmuje jedynie zasadność ustanowienia zastępstwa prawnego. Zgodnie z art. 262 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 i 3 wskazanej wyżej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia ustanowienia adwokata. Oceniając stan majątkowy skarżącego wskazać należy, iż posiada on razem z osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym dochody o łącznej wysokości 2.080 zł miesięcznie. Przedstawione przez skarżącego wydatki oraz koszty utrzymania mieszczą się w granicach uzyskiwanych dochodów, albowiem wynoszą 1865 zł miesięcznie. Dlatego też w ocenie referendarza sądowego ustanowienie przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Zauważyć należy, iż na obecnym etapie postępowania, przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, koszt ustanowienia adwokata stosownie do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) wynosi zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c – 240 zł. Dlatego też odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata należy wskazać, iż łączne dochody skarżącego i jego rodziny nie są na tyle niskie, by rzeczywiście niemożliwe byłoby ustanowienie przez skarżącego pełnomocnika we własnym zakresie. Skarżący będąc zwolniony z mocy ustawy od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ma możliwość podjęcia ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. W ocenie rozpoznającego wniosek przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uprawniają do stwierdzenia, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a., że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeżeli zatem w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Wskazać również należy, iż sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna, posiada on stałe miejsce zamieszkania, rodzina z różnych źródeł osiąga łączny dochód przewyższający ponoszone wydatki, dokonując analizy dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z przedstawionymi przez skarżącego wydatkami stwierdzić należy, iż pięcioosobowej rodzinie pozostaje do dyspozycji niewielka, ale wolna kwota środków pieniężnych. Ponadto wskazać należy, iż skarżący dopiero po wystosowaniu do niego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. ujawnił wszystkie osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz ich dochody. Okoliczność tę pominął natomiast w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie przedstawił również wyciągów z posiadanego konta, oświadczył bowiem że ich nie posiada. Wskazać należy, iż o sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie świadczy jedynie bieżący stan konta – jak oświadczył skarżący - "środki dostępne na dzień 08.06.2009r wynoszą ok. 15 zł", ale również wcześniejsze wpływy na to konto, obciążenia rachunku, jak i ich rodzaj, czyli wszelkie wykonywane w ramach tego konta operacje finansowe. W tym celu rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy żąda wyciągów z posiadanych rachunków za pewien okres czasu. Z przytoczonego wyżej przepisu art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Nieujawnienie w złożonym formularzu wniosku wszystkich dochodów i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym jak również nie przedłożenie wyciągów z posiadanego rachunku bankowego, przede wszystkim świadczy, iż wnioskodawca nie dołożył wystarczających starań, by zobrazować swoją sytuację finansową. Nasuwa również wątpliwości co do wiarygodności i rzetelności wszystkich oświadczeń wnioskodawcy. Dodatkowo argumentując odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji